ปัญหาเรื่องบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ หรือ“บัตรคนจน”ที่กำลังวิพากษ์วิจารณ์กันอยู่ในเวลานี้ หลังจากรัฐบาลนายอนุทิน ชาญวีรกูล โดยกระทรวงการคลังภายใต้การกำกับดูแลของนายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ได้มีมาตรการทบทวนและปรับกฎเกณฑ์ใหม่ จึงทำให้ประชาชนกว่า 9.3 ล้านรายต้องหลุดออกจากระบบ ซึ่งถ้าพูดตามข้อเท็จจริงโดยไม่มีอคติใดๆ  ต้องถือว่ารัฐบาลทำถูกต้องและมาถูกทางแล้ว

แน่นอนว่า ประชาชนที่เคยได้รับสิทธิอยู่ก่อนแล้วและชื่อต้องหลุดไป ย่อมต้องไม่พอใจเป็นธรรมดา แต่ปัญหาซึ่งเป็นโจทย์ใหญ่ที่มีอยู่จริง ก็คือ ระบบฐานข้อมูลคัดกรองนั้นมีข้อบกพร่องโดยมิอาจปฏิเสธได้ จึงทำให้โครงการนี้ไม่สามารถคัดสรรกลุ่มเป้าหมายที่แท้จริงได้อย่างมีประสิทธิภาพ หรือพูดให้ชัดก็คือมีประชาชนจำนวนหนึ่งไม่สามารถเข้าร่วมโครงการได้ ด้วยระบบฐานข้อมูลมที่มีความบกพร่อง

ปัญหาดังกล่าวนี้ จากการให้สัมภาษณ์ของนายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ เมื่อวันที่ 21 กรกฎาคมวานนี้ ถือว่าพูดได้ชัดเจน โดยกล่าวว่า โครงการ“บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ”หรือ“บัตรคนจน”นี้ มีจุดประสงค์เพื่อช่วยเหลือผู้มีรายได้น้อยอย่างแท้จริง จึงต้องมีเกณฑ์คัดกรองที่เข้มงวด และจากการรับฟังข้อร้องเรียนพบว่า ยังมีประชาชนบางกลุ่มที่ต้องหลุดออกจากระบบ กระทรวงการคลังจึงได้ประสานงานกับกระทรวงมหาดไทยจัดตั้งศูนย์บริการ“One Stop Service” เพื่ออำนวยความสะดวกในการทบทวนสิทธิให้แก่ประชาชน

นายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ ให้รายละเอียดว่า  ตลอดช่วง 4-5 ปีที่ผ่านมา ไม่ได้มีการนำผู้มีสิทธิรายใหม่เข้าระบบ“บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ” แต่ล่าสุดได้นำกลุ่มตกหล่นเข้าระบบเพิ่มขึ้นกว่า 2.3 ล้านคน และจากการตรวจสอบฐานข้อมูลของประเทศ พบกรณีชื่อของประชาชนถูกนำไปสวมสิทธิเพื่อจดทะเบียนบริษัท, ซื้อหุ้น และเป็นกรรมการบริษัท หรือใช้ลดหย่อนภาษี ฯลฯ

รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังผู้นี้ ยังกล่าวด้วยว่า “ผมเห็นใจผู้ที่เดือดร้อนจริงๆ เราจะขยายเวลาอุทธรณ์และพยายามดูแลอย่างเต็มที่ ซึ่งบัตรสวัสดิการแห่งรัฐเป็นเพียงส่วนหนึ่งของความช่วยเหลือเท่านั้น แต่รัฐยังมีสวัสดิการอื่นๆ รวมกว่า 72 ประเภท ทั้งเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ, เบี้ยความพิการ และสวัสดิการด้านการศึกษา ซึ่งทุกคนยังได้รับสิทธิตามปกติ”

ตามไปดูต่อว่า โครงการนี้ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อบรรเทาภาระค่าครองชีพให้แก่ผู้มีรายได้น้อยนั้น มีที่มาที่ไปอย่างไร พบว่าริเริ่มโดยรัฐบาล คสช.ของ“พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา”ในปี 2559  ซึ่งในเบื้องต้นมีประชาชนเข้าร่วมโครงการ 8 ล้านคน และต่อมาในปี 2560 รัฐบาลของ พล.อ.ประยุทธ์ได้เปิดให้มีการลงทะเบียนเพิ่มเติมขึ้นอีก มีผู้สมัครเข้าร่วมโครงการทั้งหมด 14 ล้านคน แต่มีผู้ที่ผ่านเกณฑ์และได้รับสิทธิจริงเพียง 11.4 ล้านคน

ในระยะแรกที่เริ่มโครงการ รัฐบาลแบ่งกลุ่มผู้ได้รับสิทธิออกเป็น 2 กลุ่มตามฐานรายได้ คือ กลุ่มรายได้ต่ำกว่า 3 หมื่นบาทต่อปี ได้รับวงเงินช่วยเหลือ 300 บาทต่อเดือน และกลุ่มที่มีรายได้เกิน 3 หมื่นบาท-1 แสนบาทต่อปี ได้รับวงเงินช่วยเหลือ 200 บาทต่อเดือน

ทั้งนี้ ตลอดช่วงเวลา 9 ปี นับตั้งแต่โครงการนี้ดำเนินการมา รัฐใช้งบประมาณสะสมไปแล้วกว่า 5.28 แสนล้านบาท ซึ่งสิทธิประโยชน์หลักที่ผู้ถือ“บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ”ได้รับการช่วยเหลือ ก็คือ เงินซื้อสินค้าอุปโภคบริโภค 300 บาทต่อคนต่อเดือน โดยใช้จ่ายผ่านร้านธงฟ้าฯ, เงินส่วนลดค่าก๊าซหุงต้ม 80 บาทต่อคนต่อ 3 เดือน, เงินค่าเดินทางรถสาธารณะ 750 บาทต่อคนต่อเดือน ครอบคลุมทั้ง“ขสมก.-บขส.-รถไฟ-รถไฟฟ้า-เรือโดยสาร”, เงินส่วนลดค่าน้ำประปา 100 บาทต่อครัวเรือนต่อเดือน และเงินส่วนลดค่าไฟฟ้า 315 บาทต่อครัวเรือนต่อเดือน เป็นต้น

สรุปก็คือ อย่างที่รองนายกฯเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ ให้สัมภาษณ์ดังที่ยกมาข้างต้นว่า เป้าหมายของรัฐบาลที่นำโครงการ“บัตรคนจน”มาทบทวนใหม่ ก็เพื่อต้องการคัดกรองผู้ได้รับสิทธิที่แท้จริง และเพื่อให้งบประมาณถึงมือผู้ที่เดือดร้อนที่สุดจริงๆ อีกทั้งการทบทวนครั้งนี้ ยังทำให้สามารถนำกลุ่มที่ตกสำรวจและเดือดร้อนจริงๆ เข้าสู่ระบบได้เพิ่มขึ้นกว่า 2.3 ล้านคน

บรรทัดนี้ ก็ต้องขอยืนยันจากประสบการณ์จริงว่า มีประชาชนคนไทยในต่างจังหวัดจำนวนไม่น้อย ซึ่งไม่ใช่กลุ่มเปราะบาง มีกิจการร้านค้า มีบ้านให้เช่า ใส่ทองเส้นโต แต่กลับได้รับสิทธิ“บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ” !

รุ่งเรือง ปรีชากุล