กรณีที่ นายฐนัตถ์ สุวรรณานนท์ผู้อำนวยการสำนักข่าวกรองแห่งชาติ ในฐานะหัวหน้าคณะพูดคุยสันติสุขจังหวัดชายแดนภาคใต้ ประกาศเลื่อนการเจรจากับกลุ่มผู้เห็นต่างที่จะมีขึ้นในเดือนกันยายนนี้ออกไปอย่างไม่มีกำหนด หลังเกิดเหตุโจมตีจุดตรวจใน จ.นราธิวาส ทำให้ทหารพรานเสียชีวิต 5 นาย ถือว่าเป็นมาตรการตอบโต้ขั้นต้นที่น่าสนใจว่า ต่อไปจะเกิดอะไรขึ้น

นั่นเพราะว่า เหตุผลที่เลื่อนการเจรจาออกไปในครั้งนี้ คือหัวหน้าคณะพูดคุยสันติสุขฯเห็นว่า เหตุการณ์รุนแรงที่เกิดขึ้นมีหลายประเด็นที่แปลก และเกินกว่าจะยอมรับได้ ทั้งๆ ที่ก่อนหน้านั้นการพูดคุยมีทิศทางที่ดี แต่อยู่ๆกลับเกิดเหตุลอบโจมตี และมีการออกแถลงการณ์ในช่วงที่ฝ่ายเทคนิคกำลังหารือ จึงได้ส่งคำถามไปยังอีกฝ่ายว่า เหตุใดจึงตัดสินใจก่อเหตุ

ประเด็นสำคัญคือ หัวหน้าคณะพูดคุยสันติสุขฯ ได้ส่งคำถามไปยังกลุ่ม BRN พร้อมเงื่อนไขต้องตอบคำถามมาก่อนว่าก่อเหตุทำไม ซึ่งจนถึงขณะนี้ยังไม่มีการยืนยันเพิ่มเติมว่ากลุ่ม BRN ได้ตอบคำถามมาหรือยัง นั่นหมายความว่าต้องรอจับสัญญาณให้ดี หากมีวันนัดหมายพูดคุยออกมาใหม่เมื่อไหร่แสดงว่า BRN ตอบกลับมาแล้ว แต่ถ้าทุกอย่างยังเงียบงัน ก็แปลว่า ยังไม่มีคำตอบ

คำถามต่อมาคือ ถ้ามีการเจรจา จะเจรจากับใคร??? คนที่ตอบเป็นแค่สมาชิก BRN ???เป็นแกนนำ BRN ??? เป็นเจ้าของ BRN??? หรือเป็นกลุ่มองค์ลับใดๆ ที่สามารถควบคุมสถานการณ์ในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ตัวจริงหรือไม่??? คนกลุ่มนี้มีความเป็นเอกภาพหรือเป็นตัวแทนบนโต๊ะเจรจากับฝ่ายไทยแค่ไหน แล้วสมาชิกคนอื่นๆ ยอมรับด้วยหรือไม่???

ทั้งหมดนี้ คือคำถามในคำถาม และในคำถาม ที่ดังวนเวียนซ้ำซากคู่ขนานมากับปัญหาไฟใต้มากว่า 23 ปี ละลายงบประมาณไปนับแสนล้าน แต่จนบัดนี้ก็ยังไม่มีคำตอบใดๆ ออกมาอย่างชัดเจนว่าปัญหาอยู่ตรงไหน อะไรบ้าง และจะแก้ไขอย่างไร เนื่องจากมีความซับซ้อน ทั้งความขัดแย้งเชิงอัตลักษณ์ ความมั่นคง และผลประโยชน์ใต้ดินทั้งยาเสพติด-สินค้าเถื่อน

ทุกครั้งเมื่อเกิดสถานการณ์รุนแรงขึ้น นักการเมืองในบ้านเรา แม้แต่คนในพื้นที่3 จังหวัดเองก็ตาม มักจะออกมาแสดงความคิดเห็นแบบอวดภูมิ เสมือนมองเห็นปัญหากองอยู่บนฝ่ามือตัวเอง แต่เอาเข้าจริง นักการเมืองเหล่านี้ก็เคยผ่านการเป็นรัฐบาลมาแล้วทั้งนั้น และความจริงตลอด 23 ปีที่ผ่านมาคือ ทุกรัฐบาลไม่สามารถแก้ไขสถานการณ์ไฟใต้ให้ดีขึ้นมาได้เลย

อย่างไรก็ตาม แม้สถานการณ์ไฟใต้มีหลายปัจจัยที่ทำให้ปัญหายืดเยื้อมาจนถึงทุกวันนี้แต่ปัญหาที่วนเวียนซ้ำเดิมก็คือ เมื่อไหร่ที่อำนาจรัฐล้มเหลว หรือทุกครั้งที่ฝ่ายการเมืองอ่อนแอหรือไม่ก็เพราะนโยบายไม่มีความชัดเจน มีการเปลี่ยนแปลงคณะผู้รับผิดชอบพูดคุย ทำให้กระบวนการขาดความต่อเนื่อง กลุ่มคนร้ายก็มักจะใช้ช่วงรอยต่อนี้ทำการก่อเหตุขึ้นเสมอๆ

หรือเมื่อใดก็ตามที่มีความพยายามจะเริ่มกระบวนการพูดคุยสันติสุข ก็อาจถูกเร่งเร้าสถานการณ์ขึ้นมาจากกลุ่มหรือองค์กรใดๆ เพื่อช่วงชิงอำนาจต่อรองบนโต๊ะเจรจา หรือไม่ก็ต้องการสร้างตัวตนเพื่อให้มีส่วนร่วมในการพูดคุย จึงไม่แปลกว่าทำไมสองทศวรรษแล้ว ปัญหาไฟใต้ยังแก้ไม่ตกและการพูดคุยสันติสุขไม่คืบหน้า ก็เพราะในปัญหานั้นมีแต่คำถามแต่ไม่มีคำตอบแท้จริง