เศรษฐกิจโลกในช่วงต้นปี 2569 กำลังส่งสัญญาณที่ดูเหมือนจะเป็นบวก หลายประเทศสามารถหลีกเลี่ยงภาวะถดถอยได้ เศรษฐกิจขนาดใหญ่ยังคงขยายตัว ตลาดแรงงานในหลายภูมิภาคยังไม่อ่อนแรงอย่างที่เคยกังวล ขณะที่ตลาดการเงินกลับมามีความเชื่อมั่นมากขึ้นหลังผ่านช่วงความผันผวนในปีก่อนหน้าอย่างไรก็ตาม หากมองลึกลงไปใต้ตัวเลขการเติบโต

โลกเศรษฐกิจในรอบนี้กำลังเคลื่อนตัวอยู่บนโครงสร้างที่แตกต่างจากอดีตอย่างมีนัยสำคัญ การฟื้นตัวไม่ได้เกิดขึ้นอย่างทั่วถึงในทุกภาคส่วนเหมือนวัฏจักรเศรษฐกิจในอดีต แต่ถูกขับเคลื่อนโดย“แรงส่งเฉพาะจุด” ที่มีบทบาทสูงกว่าปกติ

โลกกำลังเติบโตด้วยความหวัง มากกว่าพื้นฐาน

แรงขับเคลื่อนสำคัญของเศรษฐกิจโลกในปัจจุบันอยู่ที่เศรษฐกิจสหรัฐฯ และภาคเทคโนโลยีเป็นหลัก โดยเฉพาะการลงทุนด้านปัญญาประดิษฐ์ (AI) ซึ่งถูกมองว่าเป็นเทคโนโลยีเปลี่ยนเกมของศตวรรษนี้ นักลงทุนจำนวนมากเชื่อว่า AI จะช่วยเพิ่มผลิตภาพ ลดต้นทุน และยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของภาคธุรกิจในระยะยาวความคาดหวังดังกล่าวสะท้อนผ่านตลาดทุนอย่างชัดเจน ราคาหุ้นกลุ่มเทคโนโลยีปรับตัวขึ้นต่อเนื่อง การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลขยายตัว และเงินทุนจำนวนมากไหลเข้าสู่บริษัทที่เกี่ยวข้องกับ AIสิ่งเหล่านี้ช่วยพยุงความเชื่อมั่นของตลาด และทำให้ภาพรวมเศรษฐกิจโลกดูแข็งแรงกว่าที่หลายฝ่ายประเมินไว้ก่อนหน้านี้

แต่การเติบโตในลักษณะนี้สะท้อนความจริงเชิงโครงสร้างที่สำคัญ คือ เศรษฐกิจโลกในรอบนี้ไม่ได้ขับเคลื่อนด้วยอุปสงค์ในวงกว้างหรือการฟื้นตัวของภาคการผลิตทั่วโลกเหมือนในอดีต หากแต่พึ่งพา “จุดศูนย์กลางการเติบโต” ไม่กี่จุดเป็นหลักกล่าวได้ว่า โลกกำลังเดินหน้าด้วย “ความหวังต่ออนาคต” มากกว่าพื้นฐานในปัจจุบัน และความหวังนั้นถูกผูกไว้กับเทคโนโลยีใหม่เป็นแกนกลางของระบบเศรษฐกิจโครงสร้างแบบนี้ช่วยสร้างความเชื่อมั่น

ในระยะสั้น แต่ในระยะยาวกลับสร้างคำถามสำคัญต่อเสถียรภาพของระบบเศรษฐกิจ หากแรงขับเคลื่อนหลักไม่สามารถส่งมอบผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจจริงได้ตามที่ตลาดคาดหวัง

ความเปราะบางที่ซ่อนอยู่ใต้ภาพการเติบโต

แม้ AI จะถูกมองว่าเป็นเครื่องยนต์ใหม่ของเศรษฐกิจโลก แต่ในทางปฏิบัติ การเปลี่ยนเทคโนโลยีให้กลายเป็นผลิตภาพทางเศรษฐกิจจริงต้องใช้เวลา บริษัทจำนวนมากยังอยู่ในช่วงทดลอง ปรับใช้ และเรียนรู้วิธีนำ AI มาเพิ่มประสิทธิภาพเชิงธุรกิจอย่างเป็นรูปธรรม

ในหลายกรณี การลงทุนเกิดขึ้นก่อนผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจอย่างชัดเจน ซึ่งหมายความว่า หากความคาดหวังของตลาดวิ่งนำหน้าความเป็นจริงมากเกินไป ความเสี่ยงของการปรับฐานย่อมเพิ่มขึ้นตามลำดับ โดยเฉพาะในตลาดหุ้นที่ราคาสะท้อนความหวังไปล่วงหน้าแล้วหากเกิดการปรับฐานในภาคเทคโนโลยี ผลกระทบจะไม่จำกัดอยู่เพียงราคาหุ้น แต่สามารถลุกลามไปยังการตัดสินใจลงทุน การจ้างงาน และความเชื่อมั่นของภาคเอกชนในวงกว้าง ซึ่งท้ายที่สุดจะสะท้อนกลับมายังอัตราการเติบโตของเศรษฐกิจโลกโดยรวม นอกจากนี้ โลกยังต้องเผชิญกับแรงกดดันเชิงโครงสร้างอื่นๆ ที่ยังไม่ได้คลี่คลาย ไม่ว่าจะเป็นความตึงเครียดทางการค้า หนี้สาธารณะที่อยู่ในระดับสูงของหลายประเทศ และต้นทุนทางการเงินที่ยังไม่กลับสู่ยุคดอกเบี้ยต่ำเหมือนในอดีต ปัจจัยเหล่านี้ทำให้พื้นที่ในการใช้นโยบายเศรษฐกิจของหลายประเทศมีจำกัดมากขึ้น

เศรษฐกิจโลกในปัจจุบันจึงเติบโตในลักษณะ “ไม่สมดุล” บางประเทศมีแรงส่งจากนวัตกรรมและการบริโภคภายในประเทศ ขณะที่อีกหลายประเทศฟื้นตัวอย่างเชื่องช้าและเผชิญข้อจำกัดจากโครงสร้างประชากรและผลิตภาพที่ลดลง ความแตกต่างนี้ทำให้ความเสี่ยงเชิงระบบยังคงอยู่ แม้ภาพรวมจะดูดีในระยะสั้น

บทเรียนสำคัญของช่วงเวลานี้สำหรับทั้งนักลงทุนและผู้กำหนดนโยบาย คือ การไม่ประเมินความเสี่ยงต่ำเกินไปเพียงเพราะตัวเลขการเติบโตดูดี เศรษฐกิจที่ยั่งยืนต้องอาศัยมากกว่านวัตกรรมเพียงอย่างเดียว แต่ต้องมีการลงทุนในคน การปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ และการบริหารความไม่แน่นอนอย่างรอบคอบ

โลกอาจยังไม่เผชิญวิกฤตเศรษฐกิจครั้งใหม่ แต่ก็ยังไม่อาจกล่าวได้ว่าปลอดภัยอย่างแท้จริง ในยุคที่ความคาดหวังเคลื่อนที่เร็วกว่าความเป็นจริง การรักษาสมดุลระหว่างความเชื่อมั่นกับความระมัดระวัง อาจเป็นความท้าทายที่สำคัญที่สุดของระบบเศรษฐกิจโลกในช่วงเวลานี้

ดร.กร พูนศิริวงศ์