วันที่เขียนต้นฉบับคอลัมน์นี้เป็นวันมาร์ติน ลูเธอร์ คิงส์ ซึ่งเป็นวันหยุดในอเมริกา   วันที่โลกระลึกถึงดร.มาร์ติน ลูเธอร์ คิงส์ จูเนียร์ ซึ่งเป็นนักเคลื่อนไหวเรียกร้องสิทธิและเสรีภาพผิวสี แต่เป็นนักเคลื่อนไหวแนวสันติวิธี หลายคนอาจจะงงว่า แล้วแบบไม่ใช่สันติวิธีล่ะ มีไหม  ช่วงเวลาไล่ๆ กันนั้นมีนักเคลื่อนไหวอีกกกลุ่มที่เรียกร้องความเท่าเทียมให้คนผิวสี แต่เน้นแนว “ระเบิดภูเขาเผากระท่อม” นั่นคือพวกแบล็คแพนเตอร์ ที่สู้กลับด้วยความรุนแรง

ผู้เขียนพูดคุยกับคนอเมริกันอายุระหว่าง 40-70 ปีหลายคน  ถึงเรื่องราวความแตกแยกที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ทุกคนทุกช่วงวัยยอมรับว่า ไม่เคยเจอเหตุการณ์ความร้าวฉานแตกแยกรุนแรงขนาดนี้มาก่อนในช่วงชีวิตของตนเอง   แม้จะมีความขัดแย้งระหว่างสีผิวบ้างในอดีตที่ผ่านมา   นับตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่ 2  ทุกคนยอมรับว่าตกใจกับเหตุการณ์อาทิตย์ก่อน ที่ผู้สนับสนุนลุงผมเป๋บุกเข้าไปในรัฐสภา  และตาลุงผมเป๋สร้างบันทึกหน้าใหม่ในประวัติศาสตร์อเมริกา   ด้วยการเป็นประธานาธิบดีที่ถูกเสนอให้ถอดถอนหรืออิมพีชเมนต์ถึงสองหน  เรื่องนี้ไม่เคยปรากฎในประวัติศาสตร์อเมริกันมาก่อน หากมีเวลาจะเขียนเล่าถึงประวัติศาสตร์การถูกถอดถอนประธานาธิบดีอเมริกันด้วย

สถานการณ์ตอนนี้ในอเมริกาเต็มไปด้วยความโกรธแค้นของฝ่ายของผู้สนับสนุนทรัมป์ และอึมครึมหวาดหวั่นของคนทั่วไป  เพราะดูทรงแล้วทรัมป์จะสั่งลุยทิ้งทวน ก่อนสะบัดก้น ลุกจากเก้าอี้ประธานาธิบดี แถมเจ้าตัวเองไม่ยอมอยู่ในพิธีสาบานตนเข้ารับตำแหน่งของโจ ไบเดน  ปล่อยให้ไมค์ เพนซ์รับหน้าเสื่อไปตามยถากรรม

นาทีนี้ทหารในกองกำลังรักษาชาติ (เนชั่นแนลการ์ด) สองหมื่นห้าพันนาย ประจำการณ์ปกป้องรัฐสภาและพื้นที่ข้างเคียงอย่างเข้มงวด  กำลังพลจากกองกำลังพิทักษ์มาตุภูมิหลายร้อยนายต้องหลับนอนบนทางเดินของอาคารรัฐสภาสหรัฐฯ ซึ่งเชื่อว่าเป็นครั้งแรกที่ทหารมาปักหลักค้างคืน ณ ที่แห่งนี้ นับตั้งแต่คราวเกิดสงครามกลางเมือง แน่นอนว่าต้องมีการสกรีนทหารเหล่านี้อย่างดี ใครมีแนวโน้มจะรักใคร่เชิดชูตาลุงผมเป๋ อาจจะไม่ผ่านการคัดกรอง เพราะทหารตำรวจในอเมริกาเอียงข้างทรัมป์เพียบ  เมืองหลวงทุกรัฐตระเตรียมกำลังพลปกป้องเตรียมรอรับสถานการณ์ที่กำลังจะเกิดขึ้น เพราะมีการส่งสัญญาณให้โจมตีเมืองหลวงทั้ง 50 รัฐ ล่าสุด กลุ่มสนับสนุนทรัมป์พร้อมปืนโผล่ประเดิมที่เมืองแลนซิ่ง รัฐมิชิแกน มีโผล่มาประปรายอีกไม่กี่รัฐก่อนหน้าวันศึกวันทรงชัยตามที่นัดแนะกัน เช่น ไปโผล่ที่รัฐโอไฮโอ เท็กซัส และออริกอน นอกเหนือจากที่มิชิแกน นอกจากนี้บรรดาสาวกทรัมป์ที่บุกรัฐสภาวันก่อนต่างถูกดำเนินคดีไปตามกัน 

ความวุ่นวายขนาดพลเมืองแบ่งข้างเป็นสองฝั่ง  ถือหางนักการเมืองด่าทอกันเองนี้ ทำให้นึกถึงเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์อเมริกัน เรื่องนี้ใช่ว่าจะเกิดขึ้นเป็นหนแรก แต่เคยเกิดขึ้นก่อนหน้าแล้ว นับย้อนหลังไปเป็นร้อยปีเลยทีเดียว  คือย้อนกลับไปในยุคก่อนจะเกิดสงครามกลางเมือง

ก่อนที่อเมริกาจะกลายมาเป็นประเทศอย่างทุกวันนี้ แรกเริ่มเดิมทีมีสภาพเพียงอาณานิคมกระจอกงอกง่อยที่กระจายตัวกันอยู่หลวมๆ  ตามพื้นที่ชายฝั่งตะวันออกรวมตัวกันเรียกว่า “สิบสามอาณานิคม”  ต่อมาจอร์จ วอชิงตันนำกองกำลังเข้าตะลุมบอนกับทหารอังกฤษจนอังกฤษพ่ายแพ้แล้วประกาศอิสรภาพในวันที่ 4 กรกฎาคม 1776 เมื่อขึ้นดำรงตำแหน่งเป็นประธานาธิบดีคนแรกนั้น  แน่นอนว่า อาณานิคมทั้งสิบสามแห่งได้พลอยแต่งหน้าทาปากเลื่อนขั้นขึ้นเป็น 13 รัฐแรกในอเมริกา

หลังจากนั้นก็มีการขยายขอบเขตออกไปเรื่อยๆ  จนมีทั้งหมด 34 รัฐ และแบ่งเป็นรัฐเสรี 19 รัฐ อยู่ทางตอนเหนือของประเทศและรัฐทาส 15 รัฐ ทางตอนใต้ ที่เป็นเช่นนี้เพราะในยุคนั้น  ดินแดนทางตอนเหนือเป็นที่ตั้งของอุตสหกรรมขนาดหนัก มีการก่อสร้างโรงงานมากมาย ส่วนรัฐทางตอนใต้เป็นโซนเพาะปลูก  โดยเฉพาะการปลูกฝ้ายและยาสูบ   จึงอ้างว่าจำเป็นต้องใช้แรงงานทาสมาช่วยในการทำงาน จึงเกิดรัฐทาสและรัฐไร้ทาส ตามมา

นอกจากนี้มีการขยายประเทศไปทางฝั่งตะวันตก และเป็นจุดที่เกิดกรณีขัดแย้ง รัฐทางเหนือซึ่งเป็นรัฐเสรี ไม่อยากให้รัฐที่จะเกิดขึ้นใหม่ในดินแดนตะวันตกเป็นรัฐที่มีทาส แต่ขณะเดียวกัน รัฐทางใต้ซึ่งเป็นรัฐค้าทาส ก็อยากให้แผ่นดินตะวันตกกลายเป็นรัฐค้าทาสไปด้วย เพราะความไม่อยากตกเป็นเบี้ยล่างรัฐทางเหนือเพราะหากรัฐเกิดใหม่ในดินแดนตะวันตกกลายเป็นรัฐเสรีไม่มีทาส และอาจจะทำให้เกิดไอเดียว่าควรยกเลิกการค้าทาสในทุกรัฐ  นั่นหมายถึงความล่มสลายของรัฐทางใต้ที่มีการค้าทาสนั่นเอง    เพราะทาสที่ตนครอบครองจะกลายเป็นไท  หากใครยังอยากทำงานในฟาร์มอยู่ นายทาสต้องจ่ายค่าจ้าง ซึ่งหมายถึงค่าใช้จ่ายในการผลิตจะเพิ่มมากขึ้นเป็นเงาตามตัว

เมื่อเป็นเช่นนี้  ลุงแซมฝ่ายใต้จึงถลกแขนเสื้อแล้วถ่มยาเส้นดังปริ๊ด ก่อนลอยหน้าเท้าสะเอวบอกรัฐทางเหนือว่า กู เอ๊ย ไอไม่ยอมนะเว้ย

นักการเมืองรุ่นดึกดำบรรพ์จึงชูประเด็นต่อต้านการมีทาสในดินแดนทางตะวันตก เพื่อสร้างโอกาสให้ตนได้รับเลือก พรรคการเมืองได้นำนโยบายเรื่องเลิกทาสไปหาเสียง พรรครีพับลิกัน (สมัยนั้น) นำเสนอพี่โย่ง อับราฮัม ลินคอล์น เข้าเป็นตัวเต็งในการชิงเก้าอี้ประธานาธิบดี  แต่อย่านึกว่าพรรคเดโมแครตจะไม่ฉวยจังหวะนี้ เพราะชูประเด็นเดียวกันเป๊ะในการหาเสียงในช่วงเวลานั้น

อับราฮัม ลินคอล์น ได้เป็นประธานาธิบดี  เพราะพรรครีพับลิกันชนะการเลือกตั้ง  ช่วงที่กำลังมีการแต่งตั้งอับราฮัม ลินคอร์นเป็นประธานาธิบดีคนที่ 16 นั้น  เกิดเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ขึ้นในวันที่ 4 กุมภาพันธ์ ปี ค.ศ. 1861 รัฐทาสฝ่ายใต้ 7 รัฐรวมตัวกันเป็นสมาพันธรัฐ   และประกาศแยกตัวออกจากสหรัฐอเมริกาทันที พูดง่ายๆ ว่าเรียกว่าลองของประธานาธิบดีคนใหม่    ตั้งแต่ก้นยังไม่ทันแตะเก้าอี้เลยทีเดียว

การที่รัฐทาสทั้ง 7 ทำแบบนี้  เหมือนเป็นการท้าทายกันซึ่งหน้า ราวกระตุกหนวดประธานาธิบดีใหม่หมาดอย่างชัดเจน แถมมีการแต่งตั้งเจฟเฟอร์สัน เดวิด อดีตวุฒิสมาชิกรัฐมิสซิสซิปปี้เป็นประธานาธิบดีซ้อนขึ้นมา     โดยทำหน้ามึนไม่ยอมรับอำนาจของรัฐทางเหนืออีกต่อไป มิหนำซ้ำยังประกาศใช้รัฐธรรมนูญของตัวเองอีกต่างหาก  ส่วนเฮียอับราฮัมในเวลานั้นยังทำอะไรไม่ได้มาก   เพราะยังอยุ่ในช่วงการแต่งตั้ง

เมื่อลินคอล์นสาบานตนเข้ารับตำแหน่งประธานาธิบดีเมื่อวันที่ 4 มีนาคม คศ.1861 รัฐบาลของรัฐฝ่ายเหนือซึ่งเรียกตัวเองว่า “สหภาพ” หรือ Union  ก็ประกาศปังดังลั่นว่า  ไม่ยอมรับการแยกตัวเป็นอิสระของสมาพันธรัฐอเมริกา

รัฐบาลฝ่ายสหภาพ นอกจากไม่ยอมรับสมาพันธรัฐฝ่ายใต้  ประกาศทันทีว่าสมาพันธ์ฝ่ายใต้เป็นกบฎ เอาซี้...ท้าทางกันแบบนี้พี่ยอมไม่ได้   แต่ฝ่ายใต้เองก็อ้างว่า   พวกตนมีสิทธิ์อย่างเต็มที่ในการแยกประเทศ  เมื่อไม่พอใจที่จะอยู่ร่วมกัน ก็คอนเวิร์ดออลสตาร์หรือทางใครทางมันไปสิวะ  ดังนั้นสมควรที่จะได้รับสิทธิ์ในการแยกตัวได้เช่นกัน 

ทั้งหมดนี้คือการเกิดสงครามกลางเมืองระหว่างรัฐทางเหนือและรัฐทางใต้   บาดเจ็บล้มตายกันเป็นล้าน  อเมริกันรบกันเองยาวนานหลายปี  หลังสงครามเกิดองค์กรล่าคนผิวดำที่เรียกว่าคูคลักแคลนซ์ขึ้น ซึ่งเชื้อความเกลียดชังระหว่างสีผิวยังไม่หมดสิ้นไปจากสังคมอเมริกัน  ดังปรากฎเป็นข่าวให้ได้เห็นอยู่เสมอในปัจจุบัน ในฐานะคนนอก ได้แต่จับตามองสถานการณ์ในบ้านลุงแซมอย่างกังวล และภาวนาว่าอย่าให้ลุกลามกลายเป็นสงครามกลางเมืองอีกครั้งเลย