“เวลาเจ้าเดินเข้าไปในป่า ยามอาทิตย์ลับฟ้า  เจ้าต้องผิวปากหรือเคาะหินตลอดเวลา เพื่อให้มนุษย์ขนดกซึ่งอาศัยอยู่ในป่ารู้ตัว จะได้ไม่ล้ำเข้าไปในแดนของกันและกัน เจ้าจงจำคำของข้าไว้ให้ดีเถิด”

ผู้เฒ่าในเผ่าอาปาเช่จะพร่ำสอนเด็กหนุ่มสาวในเผ่าทุกคนแบบนี้ โดยอ้างโยงไปถึง “มนุษย์ขนดก”ที่อยู่ในป่า   น่าแปลกใจว่าเรื่องนี้ปรากฎในเรื่องเล่าของเผ่าอื่นเช่นกัน  แทบทุกเผ่ามีเรื่องราวเกี่ยวกับตัวซาสควาทช์ ซึ่งเป็นสัตว์ดึกดำบรรพ์กึ่งคนกึ่งลิง แต่มีขนาดใหญ่กว่าคนทั่วไปมาก   มีขนสีดำหรือน้ำตาลปกคลุมเต็มตัว  แม้อินเดียนแดงจะเรียกตัวประหลาดนี้ว่าซาสควาทช์   (Sasquatch)  หรือ "ลิงยักษ์" แต่คนทั่วไปเรียกว่า “บิ๊กฟุต” หรือไอ้ตีนโต

หลักฐานเก่าแก่สุดที่บ่งบอกถึงการมีอยู่ของบิ๊กฟุต คือภาพเขียนสีบนผนังถ้ำของอินเดียนแดงในเขตสงวน ที่อยู่ห่างไปทางตอนเหนือของลอสแอนเจลิสเพียงแค่ไม่กี่ชั่วโมง  ภาพวาดฝาผนังนั้นมีอายุราวปี ค.ศ. 500 เป็นภาพของบิ๊กฟุตตัวผู้และตัวเมีย แถมมีบิ๊กฟุตตัวเล็กพ่วงท้ายด้วยเหมือนเป็นครอบครัวเดียวกัน

 ประเทศที่มีรายงานการพบเห็นไอ้ตีนโตมากที่สุดคืออเมริกา ปรากฎรายงานเกือบทุกรัฐ ยกเว้นรัฐเดลาแวร์และฮาวาย  การพบไอ้ตีนโตในอเมริกาเหนือมีมานานกว่า 400 ปีแล้ว

หลักฐานการพบบิ๊กฟุตครั้งสำคัญถูกบันทึกในปี ค.ศ. 1967 โดยนักล่าบิ๊กฟุต 2 คน คือ โรเจอร์ แพตเตอร์สัน และบ็อบ กิมลิน ใช้กล้องวิดีโอบันทึกภาพสัตว์ขนาดใหญ่ตัวหนึ่งกำลังเดินผ่านทุ่งโล่งใกล้ บลัฟฟ์ ครีก ทางตอนเหนือของแคนาดา ไม่มีการพิสูจน์ว่าภาพวิดีโอดังกล่าวเป็นภาพจริงหรือไม่ คนที่ได้ดูภาพส่วนใหญ่ยังคงเคลือบแคลงว่าภาพที่บันทึกได้นั้นเป็นของจริงหรือไม่

ลักษณะของบิ๊กฟุตที่รวบรวมจากผู้อ้างว่าพบเห็นคือรูปร่างคล้ายกอริลลา สูงประมาณ 9 ฟุต หนักราว 600-900 ปอนด์ หรือ 300 กว่ากิโลกรัมขึ้นไป ลักษณะคล้ายมนุษย์แต่มีขนดกดำยาวปกคลุมทั้งตัวยกเว้นอุ้งมือและมีขนที่เท้าเงาเป็นมัน

หลักฐานเกี่ยวกับบิ๊กฟุตที่ดูน่าเชื่อถือเป็นรอยเท้าที่พบมากกว่าหลักฐานอื่น ส่วนใหญ่จะมีขนาดยาว 16-18 นิ้ว กว้าง 7 นิ้ว ไม่มีส่วนโค้งที่อุ้งเท้า ส่วนส้นเท้า แบ่งเป็นลูกกลม ๆ 2 ลูก คาดว่าเกิดจากการปรับตัวเพื่อรองรับน้ำหนักตัว

บิ๊กฟุตได้รับความสนใจถึงขนาดตั้งหน่วยงานวิจัยและศึกษาเพื่อค้นคว้า เช่น The Bigfoot Field Researchers Organization (BFRO) มีการนำกล้องวิดีโอไปแอบบันทึกภาพบิ๊กฟุตในสถานที่ต่าง ๆ ที่อ้างว่าเคยมีการพบ  ด้วยหวังว่าจะได้หลักฐานเพิ่มขึ้น

ในปี ค.ศ. 1997  มีผู้ถ่ายภาพวิดีโอสิ่งมีชีวิตที่เชื่อว่าเป็นลูกบิ๊กฟุต  เห็นเป็นเพียงเงาดำ ๆ กระโดดจากบ่าของสิ่งที่ใหญ่กว่า   เจน กูดดอลล์ นักวานรวิทยาที่มีชื่อเสียงดูแล้วลงความเห็นว่าไม่ใช่ชิมแปนซีอย่างแน่นอน

ในปี 2011 มีรายงานว่านักปีนเขาหญิงรายหนึ่งถ่ายภาพได้โดยบังเอิญ ว่าเจอสัตว์คล้ายกับไอ้ตีนโต ขณะเดินป่าสโปแคนในรัฐวอชิงตัน  สัตว์ดังกล่าวมีลักษณะคล้ายลิงร่างใหญ่เดินผ่านไป เธอกล่าวว่าขณะถ่ายภาพนั้นไม่รู้มาก่อนว่าเจ้าตัวบิ๊กฟุตกำลังเดินอยู่เบื้องหน้า จนกระทั่งนำภาพมาดูอีกครั้งในบ้านพักพบว่า พบสิ่งมีชีวิตลึกลับในป่าแห่งนี้

รายงานการพบเห็นบิ๊กฟุตได้ถี่ที่สุดคือบริเวณคาบสมุทรโอลิมปิก รัฐวอชิงตัน   ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 2012 มีผู้ค้นพบรอยเท้าของบิ๊กฟุตที่ริมทะเลสาบแห่งหนึ่งที่รัฐโอไฮโอถึง 122 รอย นับว่ามากที่สุดเท่าที่มีการบันทึกมา ซึ่งรอยเหล่านี้ได้ถูกหล่อปูนปลาสเตอร์ไว้

มีทฤษฎีหลากหลายอธิบายเรื่องราวของไอ้ตีนโต  ทฤษฎีแรกที่น่าสนใจคือ "Bigfoot-Giganto Theory" ซึ่งกำลังเป็นที่สนใจของนักมานุษยวิทยาและนักไพรเมทวิทยา โดยอธิบายว่า ไอ้ตีนโตคือลิงยักษ์ญาติของลิงเอปยักษ์ "Gigantopithecus" ซึ่งเชื่อว่าสูญพันธุ์ไปแล้ว  แต่อาจยังมีชีวิตรอดอยู่ในบริเวณห่างไกลถิ่นที่อยู่มนุษย์

อีกทฤษฎีหนึ่งคือ "ทฤษฎีโฮมินิด" ทฤษฎีนี้อธิบายว่าไอ้ตีนโตคือต้นตระกูลบรรพบุรุษของมนุษย์ที่เรียกว่าโฮมินิด (hominid) หรือมนุษย์วานรซึ่งแยกสายพันธุ์มาจากสายพันธุ์ของลิงเอป

สิ่งที่ยืนยันได้ว่าไอ้ตีนโตแตกต่างจากลิงเอปคือ นิ้วเท้าของลิงเอปจะใหญ่และถ่างออก แต่นิ้วเท้าของไอ้ตีนโตไม่มีลักษณะเช่นนั้น รอยเท้าของไอ้ตีนโตคล้ายกับเท้าของมนุษย์โฮโมอีเรคตัสหรือโฮโมซาเปียน ส่วนขนไม่เหมือนขนมนุษย์ ลิงเอปหรือสัตว์ชนิดใดๆ เลย  จึงเชื่อว่าไอ้ตีนโตไม่ใช่มนุษย์  แต่ใกล้เคียงมนุษย์มากกว่าสัตว์ชนิดใดๆ

นักโบราณคดีบางคนเชื่อว่า ไอ้ตีนโตเป็นบรรพบุรุษของมนุษย์นีแอนเดอร์ธัล (Neanderthal) บรรพบุรุษของมนุษย์โฮโมซาเปียนซึ่งมีชีวิตอยู่ประมาณ 250,000-50,000 ก่อนคริสต์ศักราช อย่างไรก็ตาม ปริศนาเรื่องไอ้ตีนโตยังเป็นความลับให้ต้องค้นหาต่อไป