ผมเขียนวนเวียนอยู่กับลัทธิสังคมนิยม(ลัทธิคอมมิวนิสต์) ด้วยแง่มุมที่แตกต่างกัน เพราะเห็นว่ามันสำคัญ สำคัญเพราะลัทธินี้จะยังคงอยู่ต่อไปในโลกและในประเทศไทย เพราะตราบใดที่โลกนี้ยังมีคนยากจนด้านวัตถุ ตราบนั้นมันก็จะถูกใช้เป็นอาวุธสำหรับแย่งชิงอำนาจกันของผู้กระสันอำนาจ

ลัทธิสังคมนิยมชี้ว่าความยากจนด้านวัตถุนั้นคือ “ความไม่เป็นธรรม-ความไม่เท่าเทียม-ความไม่ยุติธรรม” และทุกวันนี้คนยากคนจนก็ถูกปลูกฝังให้คิดเช่นนั้นไปแล้ว ทั้งที่ความยากจนนั้น
มีมิติด้านจิตใจหรือ “กรรมและวิบาก” ด้วย

ความยากจนไม่เพียงเป็นเครื่องมือของลัทธิสังคมนิยมเท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องมือของผู้กระหายอำนาจหรือนักการเมืองทั่วไปด้วย “คณะราษฎร” ก็พูดถึงความยากจน ผ่านมากี่ยุคกี่สมัยการเลือกตั้ง นักการเมืองทุกพรรค –ทุกคนก็พูดถึงความยากจน และประกาศว่าแก้ปัญหาความยากจน

(แต่ความยากจนก็ยังคงอยู่ ส่วนนักการเมืองผู้แก้ร่ำรวยขึ้น)

นักวิชาการก็พูดเรื่องความยากจนและเสนอวิธีแก้ปัญหา วันนี้ก็ยังไม่ประสบความสำเร็จ เมื่อลัทธิสังคมนิยม(ลัทธิคอมมิวนิสต์) ถูก“นำเข้า” มาสู่ประเทศไทยพร้อมด้วย “ทฤษฎี” ว่าด้วยความยากจนและวิธีแก้ปัญหา สังคมไทยก็วนเวียนอยู่กับปัญหา “ความอยากปฏิวัติ”

จึงเพิ่มปัญหาความยากจนขึ้นมาอีกอย่าง คือความยากจนด้านสติปัญญา

ลัทธินี้บอกว่าความยากจนเกิดขึ้นจากการกดขี่ขูดรีดของชนชั้นนายทุน รวมทั้งพวกขุนศึก-ศักดินา

แต่ผมจะบอกว่า “ความยากจนเกิดจากการกดขี่ ขูดรีด เอาเปรียบกันเองของคนทุกคน ตั้งแต่นายทุนลงมาถึงพ่อค้าแม่ขายคนขายแรงงาน ชาวบ้านทั่วไป” (ในภาพรวม)

เพราะระบบทุนนิยม(ตลาดเสรี)มันกระตุ้นให้เราต้องทำอย่างนั้น

เรากดขี่ ขูดรีด เอาเปรียบกันเองตั้งแต่เรื่องเล็กๆ น้อยๆ จนถึงการโกง การหลอกลวงการปล้นชิง ฯลฯ เราเห็นข่าวอาชญากรรมอยู่ทุกวัน

คนร่ำรวย-คนมีอำนาจก็กดขี่ ขูดรีดเอาเปรียบอย่างคนร่ำรวย คนมีอำนาจ

คนยากจนก็กดขี่ ขูดรีด เอาเปรียบอย่างคนจน และแทบทั้งหมดก็ทำกับคนจนด้วยกัน

ตามทฤษฎี “ส่วนเกิน” ของลัทธิสังคมนิยม “กำไร” จากการค้าขายตามปกตินั้นก็ถือว่าเป็นส่วนเกินเช่นกัน แม้จะไม่ตรงกับทฤษฎีเสียทีเดียว (ไว้อธิบายต่อไป)

การให้กู้ดอกเบี้ย การให้เช่าอะไรก็ตามนั้นเป็นส่วนเกินตามทฤษฎี

สรุปคร่าวๆ ว่า “การกินแรง” นั้นคือส่วนเกิน

ด้วยเหตุนี้ลัทธิสังคมนิยมจึงต้องการปฏิวัติทำลายระบบทุนนิยมเพื่อกำจัดส่วนเกิน รวมถึงกำไรต่างๆ ทั้งหมด เพื่อสร้างความเท่าเทียม ความเป็นธรรม ความยุติธรรมด้านวัตถุ!

โดยมีรัฐบาลซึ่งเป็นตัวแทนของชนชั้นกรรมาชีพเป็นผู้จัดการ ซึ่งทุกประเทศก็พินาศไปหมดแล้ว เพราะตัวองค์ความรู้-ทฤษฎีนั้นเป็นนวนิยาย “โรแมนติก” ที่ชวนฝัน(แม้จะโอ้อวดว่าเป็นสัจธรรม) แต่พอปฏิบัติจริงกลายเป็นนวนิยาย “สยองขวัญ”!

สรุปว่าลัทธิสังคมนิยมแก้ปัญหาความยากจนไม่ได้ ทุนนิยมก็แก้ปัญหาความยากจนไม่ได้ (รัฐสวัสดิการก็แก้ไม่ได้ ได้แต่ลดช่องว่างความจน-ความรวยลงบ้าง)

เพราะเราทุกคนมีสำนึกอย่างนายทุน คือกินแรงกันเอง

แล้วมีวิธีแก้อย่างอื่นอีกไหม?

ผมเห็นว่าปัญหาความยากจนแก้ด้วยกฎหมาย-มาตรการต่างๆ ก็ไม่ได้ แก้ด้วยลัทธิอุดมการณ์สังคมนิยมก็ไม่ได้ แก้ด้วยระบบทุนนิยมก็ไม่ได้ มันพิสูจน์มานานและสูญเสียชีวิตผู้คน ทรัพยากรและโอกาสไปมากแล้ว วิธีที่เหลือและเป็นไปได้ก็คือ “แก้ด้วยวัฒนธรรม” ที่มีหัวใจคือศาสนา-ปรัชญา

เพราะวัฒนธรรม “ระดับพื้นฐานของสังคม” นั้นอยู่ในวิถีชีวิตประจำวัน-อยู่ในสำนึกของเราอยู่แล้ว เช่น “ความมีน้ำใจ” ซึ่งรวมถึงความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ การแบ่งปัน การตอบแทนกัน
ความเมตตากรุณา ความกตัญญู เพียงแต่ทุกวันนี้มันถูกทำลายไปจนแทบไม่มีใครคิดถึงแล้ว

ใน “ระดับปรัชญาหรือทฤษฎี” วัฒนธรรมนั้นคือ “ระบบนิเวศปรมัตถ์”

เป็น “องค์ความรู้ของพระพุทธศาสนา” ซึ่งท่านพุทธทาสภิกขุได้สังเคราะห์เป็นปรัชญาที่ท่านเรียกว่า “ธัมมิกสังคมนิยม” แปลว่าสังคมนิยมที่ประกอบด้วยธรรมหรือมีธรรม

หัวใจของปรัชญานั้นง่ายและงาม ทว่าลึกซึ้งถึงความเป็นมนุษย์อันประเสริฐ “สัตว์โลกทั้งหลาย ผู้เป็นเพื่อนร่วมทุกข์ เกิดแก่เจ็บตาย ขอจงเป็นสุขๆ เถิด อย่าได้เบียดเบียนกันและกันเลย”

เป็น “ธรรมที่แท้” ตามกฎของธรรมชาติ ไม่ใช่ธรรมประเภทที่รัฐบาลกดขี่ขูดรีดให้พลเมืองเท่าเทียมกันอย่างลัทธิสังคมนิยม เพราะนั่นคือธรรมที่คิดนึกเอาเองและสร้างมันด้วยการควบคุมกดขี่บังคับ

วิมล ไทรนิ่มนวล