ในความเป็นจริงแล้วมนุษย์มีความอิจฉาริษยาทุกคน ปริมาณมากน้อยต่างกัน

ถ้าใครมีมากจะแสดงออกจนเห็นได้ชัด เมื่อแสดงออกบ่อยๆ ก็เข้าข่ายเป็นนิสัย เป็นสันดานอิจฉาริษยา

ถ้ามาอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม ก็จะเข้าข่ายอันธพาล พร้อมจะแสดงความก้าวร้าว ทำลาย ทำร้ายคนอื่นที่เขาอิจฉาริษยาได้ง่าย

ความอิจฉา : เป็นความรู้สึกที่ไม่อยากเห็นคนอื่นได้ดี กลัวว่าเขาจะดีเด่นเกินหน้าหรือเท่ากับตน จึงทนไม่ได้

ความริษยา : เป็นนิสัยที่เวลาเห็นคนอื่นได้ดีแล้วทนไม่ได้ มักจะเกิดลักษณะริษยา อาฆาต คือการคิดแค้น เพราะไม่อยากให้ใครได้ดี

เรามักจะใช้คำสองคำนี้รวมๆ กัน คืออิจฉาริษยา

ตัวอย่างเหตุการณ์และลักษณะของความอิจฉาริษยาในชีวิตประจำวันมากมาย เช่น

เพื่อนอิจฉาเพื่อน : ถ้าได้ข่าวว่าเพื่อนปลูกบ้านใหม่เมื่อไปเห็นแล้วว่าบ้านของเพื่อนสวยงาม จะเกิดความริษยาว่าทำไมเขามีบ้านสวยงามกว่าบ้านของตน ทนไม่ได้จะไม่ยอมไปบ้านเพื่อนอีกเลย และหาทางว่าเขาไม่ดีอย่างโน้นอย่างนี้

พี่น้องอิจฉากัน : ซึ่งมักมีอยู่แล้ว เรียกว่า Sibling Rivalry และจะอิจฉากันมากขึ้นถ้าพ่อแม่เลี้ยงดูไม่ดี มีอคติ ลำอียงให้เห็นชัด หรือไปใส่ไฟของคนอิจฉาให้มากขึ้น จะทำให้ลูกกลายเป็นคนมีลักษณะขี้อิจฉา

ผู้หญิงอิจฉาผู้ชาย : ในทางจิตวิเคราะห์เชื่อว่าเป็นเพราะผู้หญิงมีปมในใจที่อยากมีองคชาตแบบผู้ชาย และไม่สามารถมีได้ จึงอิจฉาผู้ชายที่มีองคชาต (Penis Envy) จะเห็นได้ชัดในผู้หญิงเก่งๆ ที่แข่งขันกับผู้ชายทุกรูปแบบ ทั้งแอบแฝงและเปิดเผย

ผู้ชายอิจฉาผู้ชาย : ถ้าอิจฉามากและแข่งขันมาก ในทางจิตวิเคราะห์เชื่อว่าเขามีปมลึก ๆ ในใจที่คิดว่า ผู้ชายที่ประสบความสำเร็จมากกว่าจะมีองคชาตใหญ่กว่าของเขาจึงอิจฉาเขาที่องคชาตใหญ่กว่า (Envy for BiggerPenis)

ผู้หญิงอิจฉาผู้หญิง : พบได้มาก แสดงออกเปิดเผยชัดเจน มักอิจฉาคนที่ดีกว่า เก่งกว่า สวยรวยกว่า เป็นเพราะมีปมในใจลึกๆ ที่คิดว่าคนที่ดีกว่านั้นเขามีเต้านม (Breast) ใหญ่กว่า และตนเองมีเต้านมเล็กกว่า จึงอิจฉาเขา (Envy for Bigger Breast)

คนที่มีนิสัยขี้อิจฉาริษยาจึงมีมากขึ้นในสังคมทุกวันนี้

ความอิจฉาริษยาเป็นเรื่องของความก้าวร้าว สันดานดิบ ที่ทำให้มนุษย์อยู่รวมกันได้ยาก ซึ่งตรงข้ามกับคุณธรรม ที่ทำให้มนุษย์อยู่รวมกันได้ดี คือความรัก ความเมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา ซึ่งนับวันจะไม่มีคนสั่งสอน และคนมักจะไม่สนใจทำตาม

ทำให้ทุกวันนี้เราต้องอยู่ในสังคมของคนที่มีนิสัยอิจฉาริษยามากขึ้น ทั้งมนุษย์ปุถุชนทั่วไป หรือแม้นักบวชก็เห็นได้มากขึ้น