เมื่อสัปดาห์ที่แล้วเราได้คุยกันถึงเรื่องวงจรการเป็นสัด รวมถึงจำนวนครอกที่แมวสามารถให้กำเนิดลูกได้ไปแล้ว หลายท่าน คงเกิดอาการตกใจ และเริ่มมีความกังวลเกี่ยวกับจำนวนลูกแมวที่อาจเกิดขึ้นใน 1 ปี สัปดาห์นี้เราจะมาคุยกันต่อถึงเรื่องราวคำถามทางด้านสูติกรรมโดยข้อมูลจาก ผศ.น.สพ.ดร.ศุภวิวัธน์ พงษ์เลาหพันธุ์ จากภาควิชาสูติศาสตร์เธนุเวชวิทยาและวิทยาการสืบพันธุ์ คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กันต่อครับ

@หากต้องการคุมกำเนิดสัตว์เลี้ยง จะทำหมันเพศผู้หรือเพศเมียดี

 การนำสุนัขและแมวทั้งเพศผู้และเพศเมียไปทำหมันเป็นวิธีที่ดีที่สุด ความคิดที่ว่าไม่จำเป็นต้องทำหมันสัตว์เพศผู้ เพราะไม่สามารถตั้งท้องและมีลูกให้เจ้าของดูแลนั้น ถือเป็นความเข้าใจที่ไม่ถูกต้องเลยจริงๆ แล้ว การทำหมัน “มีความสำคัญในทั้งสองเพศ”

เนื่องจากกรณีสัตว์เพศผู้ที่ไม่ได้ทำหมันและเลี้ยงปล่อยนั้น อาจออกไปผสมพันธุ์กับสุนัขและแมวจรจัดนอกบ้าน ทำให้เกิดลูกสุนัขหรือแมวจรจัดที่ถูกทอดทิ้งไร้บ้านจำนวนมากในบริเวณชุมชนที่ท่านอาศัยอยู่ ซึ่งก่อให้เกิดปัญหาด้านโรคสัตว์สู่คนที่สำคัญตามมาได้แก่โรคพิษสุนัขบ้า ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิตและยังไม่สามารถกำจัดให้หมดไปจากประเทศไทยได้ ตลอดจนสัตว์ที่เกิดมาใหม่เหล่านั้นก็จะขาดสวัสดิภาพที่ดีรวมถึงสามารถก่อให้เกิดปัญหาในสังคมตามมาได้ด้วย

@การทำหมันจะทำให้อ้วนจริงหรือ

ข้อดีของการทำหมันคือเพื่อคุมกำเนิดอย่างถาวรและมีประสิทธิภาพสูงสุด อย่างไรก็ตามภายหลังการทำหมัน สุนัขและแมวจำนวนหนึ่งมักจะกินเก่งขึ้น และมีแนวโน้มที่จะมีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นได้ซึ่งกรณีนี้จะเห็นได้ชัดในแมวมากกว่าสุนัข โดยเฉพาะแมวเพศผู้ 

หากพบว่าสัตว์เลี้ยงเริ่มอ้วน เจ้าของสามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินของสัตว์ ลดปริมาณอาหารลง ลดอาหารประเภทแป้งหรือขนม เพิ่มการออกกำลังเช่นการจูงเดินหรือวิ่ง หรืออาจใช้วิธีเปลี่ยนมาให้กินอาหารสำเร็จรูปสูตรควบคุมน้ำหนักหรือสูตรเฉพาะสำหรับสุนัขหรือแมวหลังทำหมันก็สามารถช่วยลดปัญหาความอ้วนหลังทำหมันได้ครับ

@การฉีดยาคุมมีผลเสียอย่างไร

หากพูดถึงเรื่องยาคุมกำเนิดในคน อาจจะดูเป็นเรื่องคุ้นหูที่ไม่มีอันตรายมากนัก แต่การใช้ยาคุมกำเนิดในสุนัขและแมวนั้นไม่ง่ายเหมือนคน หากใช้ผิดวิธีอาจทำให้สัตว์ตายอย่างทรมานได้

สุนัขและแมวเพศเมียที่ได้รับการฉีดยาคุมกำเนิดต่อเนื่องกันมากกว่า 3 เข็ม หรือฉีดต่อเนื่องกันทุก 4-5 เดือน นานเกิน 2 ปีหรือฉีดปริมาณยาคุมเกินขนาด จะทำให้สัตว์มีความเสี่ยงสูงที่จะเป็นมดลูกอักเสบเป็นหนอง ผนังมดลูกเกิดซีสต์ (ถุงน้ำ) จำนวนมากและเป็นเนื้องอกเต้านมได้ 

นอกจากนี้การฉีดยาคุมในช่วงที่สุนัขหรือแมวมีอาการเป็นสัดจะเพิ่มความเสี่ยงภาวะมดลูกอักเสบเป็นหนองตามมา หรือหากสัตว์ได้รับการผสมพันธุ์ก่อนหน้าแต่เจ้าของไม่ทราบและไม่ได้มีการตรวจท้อง การฉีดยาคุมกำเนิด จะส่งผลให้แม่สุนัขหรือแมวคลอดลูกไม่ได้เมื่อครบกำหนดคลอด ลูกจะตายและเน่าในท้อง แม่สัตว์จะตายตามมาจากการติดเชื้อสู่กระแสเลือด 

ดังนั้นหากต้องการคุมกำเนิดสัตว์เลี้ยงควรทำอย่างถูกวิธี โดยควรปรึกษาสัตวแพทย์ นอกจากนี้การป้อนยาเม็ดคุมกำเนิดของคนให้สัตว์กิน “ไม่มีผล” ต่อการคุมกำเนิดในสุนัขและแมวแต่อย่างใด จึงไม่สมควรให้กินยาเม็ดคุมกำเนิดของคนเลย

@สุนัขและแมว ไม่เคยผสมพันธุ์ เป็นมดลูกอักเสบได้อย่างไร

สาเหตุของการเกิดมดลูกอักเสบเป็นหนองในสุนัขและแมวนั้น ไม่เกี่ยวข้องกับการผสมพันธุ์แต่อย่างใด แต่เป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนหลังเป็นสัด ซึ่งคอมดลูกมีการคลายตัวร่วมกับการติดเชื้อแบคทีเรียชนิดรุนแรงในมดลูก รวมถึงการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันภายในมดลูกลดต่ำลง 

สุนัขที่ไม่เคยตั้งท้องเลยจะมีโอกาสเป็นมดลูกอักเสบได้สูงกว่าสุนัขที่เคยมีลูกมาแล้วถึง 10 เท่า ภาวะมดลูกอักเสบพบได้ค่อนข้างบ่อยในสุนัขและแมวอายุมากที่ยังไม่ทำหมัน โดยมากจะพบหลังหมดสัดไปแล้วประมาณ 3-6 สัปดาห์ อาการที่พบได้ คือ กินน้ำบ่อยปัสสาวะบ่อย ซึมลง มีไข้ มีหนองหรือหนองปนเลือดไหลออกจากอวัยวะเพศ ท้องกางขยายใหญ่ เมื่อพบอาการเหล่านี้แล้ว เราควรรีบพาไปพบสัตวแพทย์โดยเร็ว (ถึงเร็วที่สุด) เพื่อทำการรักษาที่ทำได้โดยการผ่าตัดเอามดลูกที่ติดเชื้อและรังไข่ออกทั้ง 2 ข้างครับ

เมื่อทราบคำตอบเหล่านี้แล้ว ท่านที่เลี้ยงสุนัขและแมวควรพิจารณาเรื่องการทำหมันและการคุมกำเนิดอย่างถูกวิธี รวมถึงการเอาใจใส่ดูแลสุขภาพสัตว์ให้สมบูรณ์แข็งแรงตลอดเวลานะครับ

หมอโอห์ม

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายสัตวแพทย์ ดร.ทิลดิสร์ รุ่งเรืองกิจไกร

ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ และ ฝ่ายประชาสัมพันธ์

คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย