(A). ภาพต้นฉบับของไวรัส โครงสร้างกลมขนาดเล็ก ซึ่ง Kapikian แสดงให้เห็นได้ในตัวอย่างอุจจาระจากกรณีโรคกระเพาะอักเสบเฉียบพลัน โดยการใช้จุลทรรศน์อิเล็กตรอนและติดฉลากด้วยเทคนิคภูมิคุ้มกัน [7].

(B). ภาพจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบ cryo มีความละเอียดสูงของอนุภาคโนโรไวรัส GII.4 [9].

เอกสารอ้างอิง Lucero Y, Matson DO, Ashkenazi S, George S, O’Ryan M. Norovirus : Facts and Reflections from Past, Present, and Future. Viruses 2021;13:2399. https://doi.org/ 10.3390/v13122399

คุณลักษณะของเชื้อโนโรไวรัส

เชื้อโนโรไวรัสเป็นไวรัส RNA สายเดียวแบบ positive sense ที่ไม่มีเปลือกหุ้ม ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ27-35 นาโนเมตร และจัดอยู่ในสกุล โนโรไวรัส ในวงศ์Caliciviridae และประกอบด้วย 3 กลุ่มยีน (GI, GII, และ GIV) ที่ติดเชื้อในมนุษย์ หากจัดตามความหลากหลายของลำดับยีนที่กำกับการสร้างเปลือกหุ้มไวรัส โนโรไวรัสจะถูกจัดแบ่งออกได้เป็น 8 กลุ่มพันธุกรรมใน GI, 17 กลุ่มพันธุกรรมใน GII, และ 1 กลุ่มพันธุกรรมใน GIV

โนโรไวรัส (Norovirus) เป็นไวรัสที่ติดต่อได้ง่ายเชื้อจำนวนเพียง 18 ตัว ก็ทำให้เกิดการติดเชื้อและก่อโรคได้ ทำให้เกิดการอักเสบของเยื่อบุกระเพาะอาหารและลำไส้ จึงเรียกว่าโรคกระเพาะอาหารและลำไส้อักเสบ (gastroenteritis)ประชาชนทั่วไปในต่างประเทศเรียกว่า “ไข้หวัดกระเพาะอาหาร” หรือ “เชื้อไวรัสในกระเพาะอาหาร” แต่ไม่เกี่ยวข้องกับเชื้อไข้หวัดใหญ่

เชื้อโนโรไวรัสเป็นสาเหตุหลักของการระบาดของโรคที่เกิดจากอาหารปนเปื้อนในประเทศต่างๆ โดยเฉพาะ โรคอุจจาระร่วงที่ไม่ได้เกิดจากแบคทีเรีย เชื้อสามารถแพร่กระจายได้จากการกินอาหารหรือดื่มน้ำที่ปนเปื้อน การสัมผัสพื้นผิวที่ปนเปื้อน หรือจากบุคคลที่ติดเชื้อ การระบาดของเชื้อโนโรไวรัสมักเกิดขึ้นในสถานที่ที่ผู้คนมีการติดต่อสัมผัสอย่างใกล้ชิด เช่นโรงเรียน โรงพยาบาล เรือท่องเที่ยวสำราญ และสถานสงเคราะห์หรือศูนย์ดูแลเด็กเล็ก เป็นต้น

อาหารที่เคยพบว่าเป็นต้นเหตุของการระบาดของเชื้อโนโรไวรัส

1. อาหารทะเล

• หอยนางรม : มักเป็นแหล่งที่มาของการติดเชื้อเนื่องจากการเก็บจากน้ำที่มีการปนเปื้อน

• ปลาดิบ : ที่ไม่ได้ปรุงสุก

2. ผักและผลไม้

• ผักสด : เช่น สลัดหรือผักที่ไม่ได้ล้างให้สะอาด

• ผลไม้ : โดยเฉพาะผลไม้ที่รับประทานสด เช่น เบอร์รี่

3. อาหารที่ปรุงไม่สุก

• อาหารที่ทำจากไข่ : เช่น ไข่ดาวหรือไข่คนที่ไม่สุก

• อาหารที่มีปรุงเสร็จล่วงหน้า : อาหารที่ถูกจัดเก็บในอุณหภูมิที่ไม่เหมาะสม

4. ผลิตภัณฑ์จากนม

• นมหรือผลิตภัณฑ์นม : ที่ไม่ได้พาสเจอไรซ์

5. อาหารที่มีการปนเปื้อนจากผู้เตรียมอาหาร

• อาหารที่ถูกสัมผัสโดยผู้ที่มีเชื้อ : เช่น การเตรียมอาหารโดยผู้ที่มีอาการป่วย

ดังนั้น การป้องกันการติดเชื้อจากอาหารดังกล่าว สามารถทำได้โดยการปรุงอาหารให้สุก ล้างผลไม้ให้สะอาด ดื่มนมหรือน้ำสะอาดและล้างมือให้สะอาดก่อนเตรียมอาหารทุกครั้ง

อาการของโรคติดเชื้อโนโรไวรัส

การศึกษาพบว่าร้อยละ 20-33 ของผู้ที่ติดเชื้อโนโรไวรัสไม่แสดงอาการ อาการของผู้ติดเชื้อโนโรไวรัส ได้แก่ :

1. อาเจียน ร้อยละ 70

2. อุจจาระร่วง ร้อยละ 57

3. ไข้ต่ำหรือหนาวสั่น ร้อยละ 37-45

4. ปวดท้อง ร้อยละ 4.4

5. ปวดหัว พบน้อยนอกจากมีไข้

6. ปวดกล้ามเนื้อ พบน้อย

อาการส่วนใหญ่เริ่มแสดงใน 1-2 วัน หลังจากรับหรือสัมผัสเชื้อจากสิ่งปนเปื้อน แต่สามารถแสดงอาการได้ตั้งแต่ 12 ชั่วโมงเป็นต้นไป ผู้ติดเชื้อส่วนใหญ่จะมีอาการทุเลาหรือหายใน 1-3 วัน แต่ยังสามารถแพร่เชื้อไวรัสในอุจจาระได้อีกถึง 7 วันหลังจากนั้น ผู้ติดเชื้อบางกลุ่มมีความเสี่ยงที่จะเจ็บป่วยรุนแรง ได้แก่ เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ความเสี่ยงดังกล่าวจะเกิดจากอาการอาเจียนรุนแรงอย่างต่อเนื่อง ไข้สูง จะทำให้ขาดน้ำเกลือแร่ในร่างกายและคุกคามจนถึงแก่ชีวิตได้สำหรับกลุ่มนี้

ศาสตราจารย์เกียรติคุณนายแพทย์อมร ลีลารัศมี