ต้อกระจกคืออะไร  ?

ต้อกระจก คือ ภาวะที่เลนส์ตาขุ่นขึ้น ทำให้แสงผ่านไปจอประสาทตาได้ลดลง ส่งผลให้การมองเห็นพร่ามัว รู้สึกเหมือนมีฝ้าหรือหมอกบังตา

ซึ่งมักเกิดจากการเสื่อมตามวัยเป็นหลัก แต่สามารถเกิดจากสาเหตุอื่น ๆ เช่น ดวงตาได้รับบาดเจ็บ, โรคประจำตัวเบาหวาน, การใช้ยาบางชนิดเป็นเวลานาน

ต้อกระจกไม่ใช่โรคติดต่อ ไม่ใช่โรคลุกลาม ไม่ลามไปตาอีกข้างหนึ่ง ยกเว้นว่าทั้งสองตาจะค่อยๆเป็นพร้อมกัน

การรักษา มีกี่แบบ 

2 แบบ

ไม่ต้องผ่า สำหรับคนที่ยังเป็นไม่มาก โดยพิจารณาจากค่าสายตา สามารถใส่แว่นเพื่อช่วยให้มองเห็นชัดขึ้นได้ สามารถติดตามอาการและดูเป็นระยะๆได้

ผ่าตัด ในกรณีค่าสายตาแย่ลง มองเห็นไม่ดี รบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน ซึ่งจะเป็นการผ่าเอาเลนส์ที่ขุ่นมัวออก แล้วใส่เลนส์แก้วตาเทียมเข้าไปทดแทน

เลนส์ มี่กี่แบบ ควรเลือกเลนส์แบบไหน

เลนส์ 4 ประเภท

เลนส์ระยะเดียว monofocal lens  มองเห็นคมชัดที่ระยะใดระยะหนึ่ง ซึ่งมักจะเป็นระยะไกล โดยเหมาะกับคนไข้ที่ต้องการมองระยะไกล เช่น การขับรถ การเดิน จึงอาจต้องมีการใส่แว่นสำหรับการมองใกล้ เช่น การอ่านหนังสือ เนื่องจากอาจจะมีค่าสายตายาวตามอายุที่หลงเหลืออยู่

ข้อดี: ภาพคมชัด (แต่คมชัดในระยะเดียว) โอกาสเกิดแสงสะท้อน/แสงกระจายน้อยมาก เมื่อเทียบกับเลนส์หลายระยะ ราคาดี สปสช.ครอบคลุม

เลนส์หลายระยะ multifocal lens เพิ่มระยะคมชัดที่ระยะใกล้ หรือกลางได้ มีการแบ่งระยะซึ่งจะมีรอยต่อระหว่างระยะ โดยตรงรอยต่ออาจทำให้มองเห็นไม่ชัดได้ จึงสามารถทำให้เห็นชัดได้ทั้งไกล กลาง ใกล้ โดยที่ไม่ต้องใส่แว่น

ข้อจำกัด : เนื่องจากจะต้องแบ่งแสงไปที่ระยะโฟกัสหลายๆระยะ จึงอาจทำให้เกิดแสงสะท้อนหรือแสงกระจายซึ่งมักเป็นมากในเวลากลางคืน จึงอาจไม่เหมาะกับคนที่ต้องใช้สายตาในเวลากลางคืน เช่น ขับรถในเวลากลางคืน หรือนักบิน

เลนส์แก้เอียง Toric lens แก้ไขสายตาเอียงได้ สำหรับคนที่มีสายตาเอียงทำให้มองเห็นชัดขึ้น มีแบบแก้เอียงหลายระยะ และแก้เอียงระยะเดียว

EDOF lens extended depth of focus  จะเป็นเลนส์ที่เห็นโฟกัสกว้างขึ้นกว่าเลนส์ระยะเดียว และไม่มีรอยต่อเหมือนเลนส์หลายระยะ

ข้อดี : เกิดแสงกระจายน้อยกว่าเลนส์หลายระยะ สามารถมองเห็นระยะไกลกับกลางชัด แต่การทำงานระยะใกล้ เช่น อ่านหนังสือ หรือพิมพ์มือถือแบบใกล้ๆ อาจจะต้องใส่แว่นอ่านหนังสือ

เลนส์แต่ละแบบไม่มีอะไรดีที่สุด แต่ถูกเลือกให้เหมาะกับชีวิตประจำวันของเรามากที่สุด เพราะฉะนั้น หากไปพบแพทย์ สามารถแจ้งงานอดิเรก อาชีพ การใช้ชีวิตประจำวัน และความต้องการใช้สายตาระยะไหน เพื่อให้แพทย์ช่วยประเมินว่าเหมาะกับเลนส์แบบไหน

เลนส์ใช้ได้กี่ปี ต้องเปลี่ยนไหม

เลนส์ใส่แล้วใส่เลย โดยหากไม่มีข้อบ่งชี้ หรือภาวะแทรกซ้อนที่ต้องนำเลนส์ออก เลนส์ก็จะสามารถอยู่กับเราไปได้ตลอด ไม่มีข้อเสีย ยกเว้นอาจเกิดพังผืดที่ถุงหุ้มเลนส์ ซึ่งอาจทำให้การมองเห็นมัวขึ้นเล็กน้อย ซึ่งหากแพทย์ตรวจพบเจอก็จะสามารถใช้เลเซอร์ยิงขัดเลนส์ให้ได้

การผ่าตัดต้องดมยาสลบไหม

โดยทั่วไปแล้วจะไม่ดมยาสลบ จะเป็นการใช้ยาชาเฉพาะที่ไม่ว่าจะเป็นการหยอดยาชา หรือฉีดยาชาที่กระบอกตา คนไข้จะรู้ตัว พูดคุยได้ อาจมีบางกรณีที่จะดมยาสลบ เช่น ในกรณีที่คนไข้ไม่ให้ความร่วมมือหรือไม่สามารถนอนราบได้

ก่อนผ่าตัดต้องเตรียมตัวอย่างไรบ้าง

ก่อนที่จะทำการผ่าตัด จะมีการตรวจเพิ่มเติม เพื่อวัดว่าใส่เลนส์ตาเบอร์อะไร รวมถึงวัดค่าสายตา

หากมีโรคกระจกตาร่วม จะมีการตรวจวัดเซลล์กระจกตา หรือหากต้องการใส่เลนส์พิเศษ อาจต้องมีการสแกนจอตาเพิ่มเติม

แนะนำให้ฝึกนอนคลุมโปงที่บ้านก่อน เนื่องจาก การผ่าตัดจะมีการเอาผ้าบางๆสะอาด คลุมศีรษะและตัว หากไม่ชินกับการคลุมโปงหรือการนอนหงาย อาจจะตื่นเต้นและกังวลได้

ถ้ามีเจ็บป่วย ตาแดง ไม่สบาย ไอ เจ็บคอ ท้องเสีย จะต้องแจ้งทางโรงพยาบาลก่อน เนื่องจากเป็นข้อห้ามในการผ่าตัด หากผ่าไปแล้ว อาจเกิดการติดเชื้อที่ดวงตาได้

วันผ่าตัด แนะนำให้สระผม อาบน้ำ เตรียมตัวให้เรียบร้อย สวมใส่เสื้อผ้าหลวมๆ โดยแนะนำให้ใส่เป็นเสื้อที่มีกระดุมที่ไม่ต้องสวมผ่านศีรษะเนื่องจากการเข้ารับการผ่าตัดนั้นจะต้องเปลี่ยนเป็นชุดที่ทางโรงพยาบาลจัดเตรียมไว้ให้ หากตอนเปลี่ยนชุดคืนหลังผ่าตัดเสร็จอาจกระทบกระเทือนกับดวงตาได้

สามารถทานอาหารได้ตามปกติ ไม่ต้องงดน้ำงดอาหารก่อนผ่าตัด แต่แนะนำว่าอย่าทานเยอะเกินไป เนื่องจาก

เดี๋ยวนอนราบแล้วจะไม่สบายตัว รวมถึงยาโรคประจำตัวสามารถทานได้ตามปกติ ยกเว้น ยาละลายลิ่มเลือดที่อาจจะจะต้องคุยกับแพทย์ก่อนว่าจะต้องหยุดหรือไม่ และหยุดกี่วัน วันผ่าตัดอาจพาญาติมาด้วย เพื่อมีคนขับรถพากลับบ้าน

ขนาดแผล

ในสมัยก่อนนั้นมักจะลง แผลใหญ่ บริเวณขอบตาดำกับขอบตาขาว ขนาดแผลเกือบครึ่งหนึ่งของกระจกตา

แต่ในปัจจุบันนิยมเปิดแผลเล็ก ขนาดแผลเพียง 3 มิลลิเมตร เนื่องจากมีเครื่องมือช่วยสลายต้อกระจก ลักษณะคล้ายปากกา ขนาดปลายไม่เกิน 2 มิลลิเมตร จึงสามารถใส่เข้าทางแผลขนาดเล็กได้ ซึ่งทำให้แผลฟื้นตัวไว ซึ่งในบางกรณีไม่ต้องเย็บปิดแผลเลย

การดูแลตัวเองหลังการผ่าตัดเปลี่ยนเลนส์แก้วตาเทียม

หลังจากผ่าตัดจะมีการปิดที่ครอบตา สามารถนอนหลับตอนกลางคืนได้ตามปกติ โดยแพทย์จะนัดเปิดตาวันรุ่งขึ้น สามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติ เว้นแต่ห้ามนอนคว่ำหน้า ห้ามให้น้ำกระเด็นเข้าตาประมาณ 1 เดือนหลังผ่าตัด ดังนั้นให้อาบน้ำจากคอลงไป ให้สระผมที่ร้าน หรือ นอนหงายแล้วให้ญาติสระให้ งดยกของหนัก ระวังอย่าให้อะไรกระทบกระแทกที่ตา

บรรยายโดย น.ต.หญิง พญ.อริสรา ธนบุณยวัฒน์

บันทึกโดย นสพ. ศุภิสรา โฆษิตบวรชัย