การติดเชื้อเอชไอวีและโรคเอดส์ไม่ใช่โรคที่น่ากลัวอย่างในอดีต หากรู้จักป้องกัน ตรวจเร็ว และรักษาอย่างต่อเนื่อง ผู้ติดเชื้อสามารถมีสุขภาพแข็งแรงและมีอายุใกล้เคียงคนทั่วไป

เอชไอวีและเอดส์คืออะไร

เอชไอวี (HIV) เป็นไวรัสที่ทำลายระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย โดยเฉพาะเม็ดเลือดขาวชนิดซีดีสี่ (CD4) หากไม่ได้รับการรักษาเป็นเวลานาน ภูมิคุ้มกันจะลดลงจนเกิดโรคติดเชื้อฉวยโอกาสและเข้าสู่ระยะเอดส์ (AIDS) ซึ่งเป็นระยะท้ายของการติดเชื้อ อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันการรักษาด้วยยาต้านไวรัสที่มีประสิทธิภาพสามารถป้องกันไม่ให้ผู้ติดเชื้อเข้าสู่ระยะเอดส์ได้  

การติดเชื้อเอชไอวีติดต่อได้อย่างไร

ติดต่อผ่านสารคัดหลั่งที่มีเชื้อเอชไอวีอยู่ ได้แก่ เลือด น้ำอสุจิ สารคัดหลั่งในช่องคลอด และน้ำนมมารดา ช่องทางสำคัญ ได้แก่ การมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน การใช้เข็มหรืออุปกรณ์ฉีดยาร่วมกัน การได้รับเลือดและผลิตภัณฑ์จากเลือด การถ่ายทอดจากมารดาสู่ทารกระหว่างตั้งครรภ์ คลอด หรือให้นมบุตร หากไม่ได้รับการดูแลรักษา

ไม่ติดต่อจากการจับมือ กอด รับประทานอาหารร่วมกัน ใช้ห้องน้ำร่วมกัน ยุงกัด หรือการอยู่ร่วมกันในชีวิตประจำวัน

อาการของผู้ติดเชื้อเอชไอวีเป็นอย่างไร

ในระยะแรกหลังได้รับเชื้อ บางรายอาจมีไข้ เจ็บคอ ผื่น หรืออาการคล้ายไข้หวัด และหลายรายอาจไม่มีอาการเลย เมื่อเวลาผ่านไป หากไม่ได้รับการรักษา ภูมิคุ้มกันจะค่อย ๆ ลดลง ทำให้มีอาการ เช่น น้ำหนักลด ไข้เรื้อรัง ท้องเสียเรื้อรัง ต่อมน้ำเหลืองโต หรือเกิดโรคติดเชื้อฉวยโอกาส เช่น วัณโรค ปอดอักเสบ เยื่อหุ้มสมองอักเสบจากเชื้อรา

ตรวจหาการติดเชื้อเอชไอวี...รู้เร็ว รักษาเร็ว

การตรวจเลือดเป็นวิธีที่แม่นยำที่สุด ปัจจุบันทราบผลได้ภายในเวลาไม่ถึง 1 ชั่วโมง และประชาชนไทยสามารถรับบริการตรวจ ฟรีปีละ 2 ครั้ง เพียงนำบัตรประชาชนไปแสดงที่โรงพยาบาลหรือหน่วยบริการภายใต้ระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ใกล้บ้าน หรือสามารถรับชุดตรวจคัดกรองเอชไอวีด้วยตนเองได้ฟรี ผ่านหน่วยบริการที่ขึ้นทะเบียนกับ สปสช. หรือแอปพลิเคชันเป๋าตัง (เมนูกระเป๋าสุขภาพ)

รักษาได้หรือไม่ หายขาดหรือไม่

แม้ปัจจุบันยังไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ในผู้ติดเชื้อทั่วไป แต่มียาต้านไวรัสที่สามารถควบคุมปริมาณไวรัสให้ต่ำจนตรวจไม่พบในเลือด ทำให้ภูมิคุ้มกันฟื้นตัว ลดการเจ็บป่วย และมีคุณภาพชีวิตที่ดี ผู้ที่รับประทานยาสม่ำเสมอและมีระดับไวรัสต่ำจนตรวจไม่พบ จะไม่แพร่เชื้อผ่านการมีเพศสัมพันธ์ (U=U)

ป้องกันการติดเชื้อเอชไอวีได้อย่างไร

มีหลายวิธีการที่แนะนำ ได้แก่ ใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกต้องทุกครั้งเมื่อมีเพศสัมพันธ์ ไม่ใช้เข็มหรืออุปกรณ์ฉีดยาร่วมกับผู้อื่นตรวจหาการติดเชื้อเอชไอวีและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เป็นประจำเมื่อมีความเสี่ยง ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงสามารถใช้ยาป้องกันก่อนสัมผัสเชื้อ (เพร็พ) และผู้ที่อาจได้รับเชื้อสามารถรับยาป้องกันหลังสัมผัสเชื้อ (เป๊ป) ภายใน 72 ชั่วโมง ในกรณีหญิงตั้งครรภ์ ควรเข้ารับการฝากครรภ์และตรวจเลือดเพื่อรับการรักษาและลดการถ่ายทอดเชื้อสู่ทารก

ร่วมลดการตีตรา สร้างสังคมที่เข้าใจ

ผู้ติดเชื้อเอชไอวีที่ได้รับการรักษาอย่างต่อเนื่องสามารถเรียน ทำงาน มีครอบครัว และใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่นได้ตามปกติ การไม่เลือกปฏิบัติ การส่งเสริมให้ทุกคนเข้าถึงการตรวจ การป้องกัน และการรักษา คือ กุญแจสำคัญที่จะช่วยลดการแพร่ระบาดของ การติดเชื้อเอชไอวีและยุติปัญหาเอดส์ในประเทศไทย

ตรวจเร็ว รักษาเร็ว ป้องกันได้ ใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจ เพราะเอชไอวีและโรคเอดส์ไม่ใช่จุดจบของชีวิต

ศาสตราจารย์ แพทย์หญิงศศิโสภิณ เกียรติบูรณกุล

อายุรแพททย์โรคติดเชื้อ

คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี

และ ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย