ภาวะตาแห้ง คือ ภาวะที่มีปริมาณน้ำตาหล่อเลี้ยงผิวตาไม่เพียงพอ  สาเหตุหลักมาจากการสร้างน้ำตาน้อยลงหรือน้ำตาระเหยมากเกินไป

อาการ : ระคายเคืองตา แสบตา ตาพร่ามัว น้ำตาไหล มีขี้ตาเป็นเมือกเขียว อาจรู้สึกปวดกระบอกตาและปวดศีรษะได้

ชั้นน้ำตาประกอบด้วย 3 ชั้น คือ  ชั้นในสุด มูก หน้าที่เกาะกับผิวตา ชั้นกลาง น้ำ (สัดส่วนหลัก) มีหน้าที่หล่อลื่น ชั้นนอกสุด ไขมัน หน้าที่คงสภาพให้น้ำตาคงอยู่

แบ่งโรคทางกายตามกลไกของโรคตาแห้ง (TForce due to 2017) แบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ

น้ำตาสร้างได้น้อย (aqueous deficiency dry eye)

โรค Sjogren มีอาการปากแห้งคอแห้ง คือลำบากพูดนานแล้วเสียงแหบ

โรคกลุ่มภูมิคุ้มกันอื่นๆ ที่ทำให้เกิดกลุ่มอาการ Sjogren ได้แก่ Rheumatoid, SLE, Hashimoto thyroiditis

ยาที่ลดการสร้างน้ำ ได้แก่ ยารักษาสิว, ยาต้านฮีสตามันในโรคภูมิแพ้, ยาฮอร์โมนทางนรีเวช, ยาขับปัสสาวะ, betablocker ในโรคความดันโลหิตสูง โรคความดัน โรคไต

การรักษาโรคตาแห้งที่เกิดจากยา ใช้น้ำตาเทียม ไม่ควรหยุดยาเอง

น้ำตาระเหยมาก (evaporative dry eye) จากการขาดชั้นไขมันมาเคลือบ (หลักๆเกิดจากพฤติกรรม)

โรคผิวหนังต่างๆ ที่เบียดบังการออกของไขมัน

โรค Rosacea มีหลอดเลือดมากกว่าคนปกติงอกมาที่บริเวณขอบตาด้วย ซึ่งจะเบียดรูเปิดของต่อมไขมัน ทำให้ไขมันออกได้น้อยลง

Seborrheic dermatitis โรคเปลือกตาอักเสบ รบกวนการทำงานของต่อมไขมัน ทำให้ไขมันออกได้ไม่ดี โรค MGD

หลักการรักษา

น้ำตาเทียม, รักษาโรคที่เป็นสาเหตุ หากสาเหตุจากโรคเปลือกตาอักเสบ ประคบอุ่นตา ช่วยลดการเกิดต่อมไขมันเปลือกตาอุดตัน กระพริบตาอย่างมีประสิทธิภาพ, Eyelid spa, IPL ช่วยหดหลอดเลือดที่ผิดปกติ ใช้ในคนไข้ rosecea, P2Y2r agonist (Diquafosol) ช่วยในกระตุ้นการ pumping ของ cell ที่สร้างมูก - น้ำ - ไขมัน

โรคในกลุ่มที่มีปัญหาทั้ง 2 กลไก ได้แก่ เบาหวาน กรณีที่ควบคุมโรคไม่ดีมีปัญหาของเส้นประสาทของกระจกตา พบว่า ลดการสร้างน้ำตาและลดการกระพริบตา (ทำให้ต่อมไขมันอุดตัน) และติดเชื้อไวรัสโควิด 19 พบว่ามีเส้นประสาทที่กระจกตาลดลง

สัดส่วนโรคตาแห้งในปัจจุบัน (ตามความชุกของประชากร)

มากที่สุด คือ พฤติกรรมจ้องหน้าจอ ไม่กระพริบตา ทำให้ต่อมไขมันอุดตัน เกิดตาแห้งชนิดน้ำตาระเหยมาก

โรคทางกาย HT ที่ทานยากลุ่ม betablocker, DM, โรคภูมิแพ้ ที่ทานยา anti histamine, โรคทางสูตินรีเวชที่ทานยาฮอร์โมน เช่น PCOS, โรคผิวหนังและต่อมไขมัน เช่น Rosecea, Autoimmune เช่น thyroid, hashimoto, rheumatoid และ SLE , เปลือกตาอักเสบ, โรคหัวใจ โรคไตที่ทาน beta blocker, ประวัติติดเชื้อไวรัสโควิด 19 รุนแรงจนเชื้อมาที่เส้นประสาทที่กระจกตา

Q&A

ตาแห้งเป็นหลังจากผ่าตัดต้อกระจกเปลี่ยนเลนส์เกิดขึ้นบ่อยไหม

การผ่าตัดทุกอย่างที่ยุ่งกับผิวตาจะรบกวนเส้นประสาทกระจกตาที่ควบคุมโรคตาแห้ง ทำให้เกิดตาแห้งได้

การผ่าตัดที่รบกวนเส้นประสาทมากที่สุดคือการทำเลสิกที่ผ่าเปิดฝา

ผ่าตัดต้อกระจก เกิดตาแห้งได้เช่นกันแต่ผ่าตัดเล็กๆบริเวณหางตาซึ่งมีเส้นประสาทหนาแน่นแต่ผ่าบริเวณเล็กมาก จากงานวิจัยอาการตาแห้งเพิ่มขึ้นมากที่สุดวันที่ 7 ถึงวันที่ 30 หลังผ่าตัดหลังจากนั้นจะค่อยๆลดลง

ควรดูแลเรื่องตาแห้งในช่วง 1 เดือนแรกหลังผ่าตัด เพื่อให้ผลลัพธ์การผ่าตัดและความสบายตามากที่สุด

ยาหยอดอะไรที่ทำให้เกิดตาแห้งได้

กลุ่มยาต้อหิน ใช้ประมาณ 6 เดือน จะพบการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของ goblet cell ซึ่งมีหน้าที่ในการสร้างมูก โครงสร้าง meibomian gland และ lacrimal gland

ปัจจุบันแนวทางการรักษาต้อหินเปลี่ยนแปลง เริ่มด้วยการใช้ เลเซอร์ก่อนในคนไข้ความดันตาสูงหรือต้อหินมุมตาเปิด เพื่อหลีกเลี่ยงการใช้ยา แต่ขึ้นอยู่กับความพร้อมของสถานที่ด้วย ไม่ใช่ทุกโรงพยาบาลมีเครื่องเลเซอร์

การใช้ยาต้อหิน เลือกชนิดที่ไม่มีสารกันบูดหากไม่มีปัญหาค่าใช้จ่าย ใช้จำนวนหยดให้น้อยที่สุด หยอดให้ถูกวิธีคือครั้งละ 1 หยดก็เพียงพอ

ถ้ามีอาการตาแห้งมากๆจากการใช้ยาต้อหิน อาจพิจารณาใบ้เลเซอร์ร่วมเพื่อลดจำนวนยา หรือทำการผ่าตัด ขึ้นกับดุลยพินิจของแพทย์ผู้รักษา

Eyelid Spa สามารถทำหลังจากผ่าตัดได้เมื่อไหร่

ขึ้นกับชนิดของการผ่าตัดและดุลยพินิจของแพทย์แต่ละท่าน ระยะเวลาเฉลี่ยที่ค่อนข้างปลอดภัย คือ 1 เดือนหลังผ่าตัด

ท่อน้ำตาอุดตันตั้งแต่กำเนิดรักษาอย่างไร

เจอได้ประมาณ 15-20% ในเด็กแรกเกิด ในช่วง 1 ขวบปีแรก สามารถหายเองได้ 80-90% โดยการนวดที่หัวตา

หลัง 1 ขวบ อาการยังไม่ดีขึ้น หรือมีบวมแดงอักเสบ ให้พบจักษุแพทย์

ฉีดโบทอกที่ระหว่างคิ้วทำให้มีผลกระทบตาแห้งตามมาได้ไหม

ไม่มีข้อมูลที่ชัดเจนว่าทำให้เกิดตาแห้งได้