ความหมายของตาบอดสี

ตาบอดสี เป็นภาวะการมองเห็นสีบางสีได้ไม่ชัดเจน หรือผิดเพี้ยนไปจากผู้ที่มีตาปกติ ส่งผลให้เกิดความสับสนในการมองสี เช่น การแยกสีเขียว และแดงไม่ได้ แต่แยกสีเหลืองและน้ำเงินได้ ทางชมรมประสาทจักษุวิทยา ได้กำหนดให้ใช้คำว่า “ตาพร่องสี” แทน เนื่องจาก เป็นเพียงแค่การบกพร่องการเห็นสีบางสี แต่ไม่ได้ไม่เห็นสีอะไรเลยจนเป็นขาว-ดำ

สาเหตุ

เกิดจากภาวะที่เซลล์รับสีที่ดวงตาเกิดความบกพร่อง ส่งผลให้ผู้ป่วยไม่สามารถแยกสีได้ แบ่งสาเหตุได้ 2 กลุ่ม คือ

ตาบอดสีแต่กำเนิด: จากพันธุกรรม เป็นสาเหตุหลักที่พบได้มากที่สุด โดยมักพบบอดสีเขียว และสีแดง พบในเพศชาย 7% และในเพศหญิงประมาณ 0.5 – 1% (ยีนส์ด้อยบนโครโมโซม X)

ตาบอดสีที่เกิดขึ้นภายหลัง: โรคทางระบบประสาท โรคตา การได้รับสารเคมีบางชนิดเป็นเวลานาน เช่น สาร styrene ที่มีในโฟมหรือพลาสติก ผลข้างเคียงจากยา เช่น ยารักษาวัณโรค ยากันชัก

จะรู้ได้อย่างไรว่าตัวเองตาบอดตา วิธีการตรวจคัดกรอง

ส่วนใหญ่คนที่มีตาบอดสีแต่กำเนิดมักจะไม่รู้ตัว เนื่องจากเคยชินกับการมองเห็นสีที่ผิดปกติ วิธีมาตรฐานสำหรับการคัดกรองคือ แผ่นทดสอบอิชิฮารา (Ishihara plates) ซึ่งเป็นวงกลมสีต่างๆเรียงต่อกันแล้วให้ดูว่าประกอบกันเป็นตัวเลขอะไร ทำได้ง่ายและรวดเร็ว หากผิดปกติจะตรวจต่อด้วยการเรียงปุ่มสีตามเฉด FD15 (Farnsworth Munsell) ซึ่งจะบอกระดับความรุนแรงของตาบอดสีได้ว่าเป็นระดับ รุนแรงน้อย ปานกลาง หรือ มาก ปัจจุบันมี Application ทางโทรศัพท์มือถือที่สามารถช่วยคัดกรองได้ รวมถึงร้านแว่นบางร้านมี Ishihara plates ให้ทดสอบเช่นกัน อย่างไรก็ตามควรมาตรวจยืนยันผลกับจักษุแพทย์อีกครั้ง

เมื่อไหร่จึงควรตรวจตาบอดสี

ตาบอดสีสามารถตรวจได้ตั้งแต่เมื่อเด็กให้ความร่วมมือในการตรวจ คือ ช่วงอายุประมาณ 3 – 5 ปี โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อบิดา หรือมารดามีตาบอดสี เพื่อสามารถวางแผนชีวิตและอนาคตของตนเองได้ ป้องกันการเกิดภาวะตกใจ เสียใจหรือรับไม่ได้หากทราบภายหลัง ซึ่งจะทำให้เกิดข้อจำกัดต่าง ๆ ในการดำเนินชีวิต และการพบว่าเป็นโรคตาบอดสีได้เร็ว จะช่วยในการวางแผนการรักษาและวางแผนการใช้ชีวิตได้ดีเพื่อป้องกันไม่ให้ตาบอดสีมีผลกระทบต่อการทำงาน

การรักษา

การรักษาตาบอดสี ในปัจจุบันยังไม่สามารถรักษาให้หายไปได้ โดยเฉพาะกลุ่มคนที่ตาบอดสีจากพันธุกรรม เนื่องจากตาบอดสีเกิดจากการที่เซลล์รับสี (เซลล์รูปกรวย-Cone Cell) น้อย หรือขาดหายไป ซึ่งในปัจจุบันยังไม่มีสิ่งใดมาทดแทนได้

ส่วนคนที่ตาบอดสีหลังจากเป็นโรค หรือรับประทานยาบางชนิด ควรเข้าปรึกษาแพทย์ผู้ดูแล เพื่อวางแผนและรักษาโรคที่เป็นสาเหตุ เมื่อโรคมีความทุเลาลง ก็มีโอกาสที่จะทำให้การมองเห็นภาพสีดีขึ้น

รักษาไม่ได้แบบนี้เรามีอะไรช่วยบรรเทาอาการคนไข้ได้บ้าง

สามารถใช้อุปกรณ์เสริมช่วยเหลือ หรือบรรเทาอาการตาบอดสี ในบางสถานการณ์ได้ เช่น การสวมใส่แว่นกรองสี หรือคอนแทคเลนส์สีชั่วคราว เพื่อทำให้คู่สีที่เราสับสนเข้มมากขึ้น เมื่อความเข้มของสีเพิ่มขึ้น จะช่วยให้ทำกิจกรรมต่างๆที่ต้องแยกสีได้ดีขึ้นในระดับหนึ่ง แต่ไม่ได้ทำให้ผู้ป่วยมองเห็นสีได้เหมือนคนปกติ

การป้องกัน

ตาบอดสีจากพันธุกรรม ยังไม่มีวิธีป้องกันที่เฉพาะ แต่หากคนในครอบครัวมีประวัติโรคตาบอดสี แนะนำให้พาลูกไปตรวจคัดกรองภาวะตาบอดสีตั้งแต่ยังเล็ก โดยเฉพาะวัยก่อนเข้าโรงเรียน เพื่อตรวจสอบ ความสามารถในการแยกแยะสี และหากพบความผิดปกติจะได้เข้ารับการดูแลที่เหมาะสมต่อไป

ตาบอดสีจากสาเหตุอื่น

หลีกเลี่ยงการใช้หรือสูดดมสารเคมีบางชนิดเข้าสู่ร่างกาย หากเริ่มรับรู้ว่าการ รับรู้สีผิดเพี้ยนไป ควรรีบเข้าพบจักษุแพทย์โดยทันที

คำถาม ถามบ่อย

ถาม: ตาบอดสี เรียนต่ออะไรไม่ได้ หรือ อาชีพที่ห้ามทำ

ตอบ: หลีกเลี่ยงงานด้านเคมี จิตรกร นักบิน ช่างอิเทคโทรนิกส์, เภสัชกร, เจ้าหน้าที่ทหาร หรือตำรวจ, พนักงานขับรถ, พนักงานขับรถไฟหรืองานที่ต้องมีการใช้สีเป็นสัญลักษณ์สื่อถึงสิ่งต่างๆ แนะนำให้ดูระเบียบ เกณฑ์การสมัครที่จะแตกต่างกันตามคณะและมหาวิทยาลัย ซึ่งส่วนใหญ่จะกำหนดที่ตาบอดสีระดับรุนแรง  (เทคนิคการแพทย์ รังสีเทคนิค สามารถเรียนได้ถ้าไม่รุนแรง)

ถาม: ถ้ารู้ว่าตาบอดสี สามารถไปทดลองสอบทำใบขับขี่ได้หรือไม่

ตอบ: ผู้ที่มีภาวะตาบอดสีสามารถสอบใบขับขี่ได้ หากเป็นบุคคลที่อยู่ในภาวะตาบอดสีระดับไม่รุนแรง โดยจะต้องสังเกตความเข้ม-อ่อนของสีสัญญาณไฟจราจร และบอกคำตอบกับผู้ประเมินได้อย่างถูกต้อง รวมไปจนถึงการผ่านเกณฑ์ทดสอบอื่นๆ

ถาม : ปัจจุบันมีคอนแทคเลนส์ที่ช่วยให้คนตาบอดสี ใช้ได้ผลจริงหรือไม่ แล้วถ้าใส่ไปสอบใบขับขี่ ใส่ไป

ตรวจตาเพื่อขอใบรับรองแพทย์ ได้หรือไม่

ตอบ : ไม่ควร เนื่องจาก ผิดกฎ อาจถูกตรวจพบได้ และมีผลต่อคะแนนสอบ

ถาม : แว่นสำหรับคนตาบอดสี จำเป็นหรือไม่ มีประโยชน์อย่างไร

ตอบ: ช่วยทำให้ใช้ชีวิตได้ดีขึ้น แต่แนะนำให้ไปลองใส่ก่อนเนื่องจากมีราคาสูงและแว่นมีหลายแบบ แยกตามชนิดตาบอดสี ดังนั้นไม่แนะนำให้สั่งออนไลน์มาใช้

ถาม: ตาบอดสีเป็นแล้วจะหายหรือไม่ มีโอกาสเป็นมากขึ้นหรือไม่

ตอบ: สำหรับผู้ที่เป็นตาบอดสีโดยกรรมพันธุ์ไม่สามารถรักษาให้หายกลับมาเป็นปกติได้ แต่จะไม่เป็นมากขึ้น แต่ผู้ที่เกิดภาวะตาบอดสีจากปัจจัยอื่นๆนั้น จะขึ้นอยู่กับว่ารักษาได้ทันเวลาหรือไม่ โดยการฟื้นตัวแต่ละโรคมีความแตกต่างกัน จึงควรปรึกษาจักษุแพทย์เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสม

กรณี ลูกจะเป็นตาบอดสีหรือไม่

ถาม: หากพ่อและแม่เป็นตาบอดสี ลูกชายและลูกสาวจะเป็นตาบอดสีหมดทุกคน ซึ่งในกรณีนี้ถือว่า

รุนแรงที่สุด

ตอบ: หากพ่อเป็นตาบอดสี แต่แม่ปกติ และไม่เป็นพาหะ จะไม่มีลูกที่เป็นตาบอดสี แต่ลูกสาวทุกคนจะเป็นพาหะตาบอดสี

หากพ่อเป็นตาบอดสี และแม่เป็นพาหะ ลูกชายจะเป็นตาบอดสีครึ่งหนึ่ง อีกครึ่งหนึ่งจะปกติ ส่วนลูกสาว ครึ่งหนึ่งจะเป็นตาบอดสี อีกครึ่งหนึ่งจะเป็นพาหะ

หากพ่อปกติ แต่แม่เป็นตาบอดสี ลูกชายทุกคนเป็นตาบอดสี ส่วนลูกสาวเป็นพาหะทุกคน

หากพ่อปกติ และแม่เป็นพาหะ ลูกชายมีโอกาสครึ่งหนึ่งเป็นตาบอดสี อีกครึ่งหนึ่งปกติ ลูกสาวพาหะครึ่งหนึ่ง ปกติครึ่งหนึ่ง ซึ่งกรณีนี้ เป็นกรณีหลักที่ทำให้ผู้ชายเป็นตาบอดสี

Question and Answer

ถาม : เราจะพอรู้เบื้องต้นไหมว่าลูกเป็นตาบอดสี ถ้ายังไม่ได้ไปตรวจ

ตอบ : ดูจากชีวิตประจำวัน สีเขียว แดง หรือลองใช้ Application ลองทดสอบให้ลูกดู

ถาม : คุณแม่มีจอประสาทตาเสื่อม มีอาการตาบอดสี แต่บางครั้งมองเห็นสีเสื้อผ้าได้บ้าง เป็นไปได้หรือไม่

ตอบ : โรคจอตาเสื่อมมีสองชนิดหลัก จากอายุ ไม่ค่อยมีผลต่อการมองเห็นสี มีผลต่อการมองเห็นกลางภาพ หรือลานตามากกว่า จากจอตาเสื่อม หรือเรียกว่า Retinitis pigmentosa เซลล์รับสี โคนเซลล์ผิดปกติ ทำให้แยกสีที่ใกล้เคียงกันไม่ได้

ถาม : ตาบอดสีเรียนแพทย์ ทันตแพทย์ได้ไหม

ตอบ: แพทย์เรียนได้ ไม่มีกฎ ส่วนเภสัชกรกับวิศวกรไฟฟ้าจะเรียนไม่ได้ มองเห็นทุกโทนสี ใช้ชีวิตปกติ แยกได้ แต่ตรวจตาบอดสีแล้วผิดปกติ ทำให้ไปสอบใบขับขี่ไม่ได้

มีภาวะตาบอดสีแค่เล็กน้อยถึงปานกลาง คัดกรองเบื้องต้น แยกได้แค่ผิดหรือไม่ผิดปกติ แต่บอกความรุนแรงไม่ได้ ดังนั้น ต้องปรึกษาจักษุเพทย์

ถาม : มีแว่น เลนส์อะไรช่วยคนไข้ตาบอดสีไหม

ตอบ : ตอนนี้ยังไม่มีความคืบหน้าในการรักษาตาบอดสีนอกจากที่กล่าวไป เนื่องจากการพัฒนาต้องดูความคุ้มค่าร่วมด้วย ปัจจุบันคนยังใช้ไม่เยอะ ทำให้ยังไม่มีใครเน้นเรื่องนี้เป็นส่วนใหญ่ แต่ปัจจุบันมักเน้นเลนส์ที่ควบคุมภาวะสายตาสั้นในเด็ก ประเทศจีน เนื่องจากมีเด็กสายตาสั้นเยอะมาก จึงควบคุมสายตาสั้นมากขึ้น ส่วนเลนส์ตาบอดสียังไม่มีรุ่นใหม่ที่รักษาได้ มีแค่ทำให้แถบสีแยกห่างจากกันเล็กน้อย แต่ไม่ได้เห็นสีสดใสปกติ

ถาม: คนที่พึ่งทราบและไม่ได้เตรียมใจว่าตนเองเป็นตาบอดสี รู้สึกผิดหวังจะแนะนำยังไง

ตอบ : มีการตรวจสกรีนเด็กที่สอบเข้าได้ แนะนำให้เปลี่ยนสายในการเรียน เด็กที่พ่อแม่มีตาบอดสี จะสกรีนก่อนสอบ แนะนำให้ดูหลักเกณฑ์การรับของมหาวิทยาลัยก่อน

บรรยายโดย นพ.อัครวิชญ์ เอี่ยมสำอางค์

บันทึกโดย นสพ. ศุภิสรา โฆษิตบวรชัย