มาเช็คจิตใจภายหลังเหตุการณ์รุนแรง!

คำว่าเหตุการณ์รุนแรงที่กำลังจะพูดถึงนี้ หมายถึง เหตุการณ์ที่รุนแรงซึ่งอาจอันตรายถึงชีวิต หรือบาดเจ็บ เช่น อุบัติเหตุ การถูกล่วงละเมิดทางเพศ ภัยธรรมชาติ และรวมถึงเหตุการณ์ในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมาที่บ้านเราพึ่งประสบ ได้แก่ การสู้รบบริเวณชายแดน

การที่เราประสบเหตุการณ์รุนแรงเช่นนี้ ผลของมันอาจแบ่งง่าย ๆ ได้เป็น 3 กลุ่มดังนี้

คนกลุ่มที่ 1 : ไม่ได้รับผลกระทบอะไร อาจมีตื่นเต้น ตกใจบ้างตอนประสบเหตุการณ์แต่หลังจากนั้นก็เฉย ๆ ไม่ได้มีอะไรเปลี่ยนไป

คนกลุ่มที่ 2 : มีอาการเล็กน้อย หลังจากเหตุการณ์จบ อาจจะมีอารมณ์กังวล หวาดกลัว ใจคอไม่ดีหรือหดหู่ และอาจร่วมกับอาการใจสั่น หายใจไม่ค่อยอิ่ม นอนไม่หลับ หรือฝันร้าย โดยคนกลุ่มนี้อาการมักเป็นนิดหน่อยไม่รุนแรง และโดยทั่วไปอาการจะหายไปเองใน 2-3 วันหลังเหตุการณ์จบ โดยทั่วไปคนกลุ่มนี้ไม่ต้องการการรักษาเฉพาะอะไรทางการแพทย์ เพียงแค่หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น เช่น เลิกเสพข่าวอย่างหมกมุ่น พูดคุยกับคนใกล้ชิด พักผ่อนให้เพียงพอ ทำกิจกรรมอื่น หรือออกกำลังกาย ก็เพียงพอ

คนกลุ่มที่ 3 : กลุ่มอาการรุนแรงหรือเกิดภาวะเครียดเฉียบพลัน ซึ่งกลุ่มที่เสี่ยงที่สุดจะเป็นผู้ที่อยู่ใกล้ชิดเหตุการณ์มาก ๆ เช่น อยู่ในสถานที่จริง ใกล้ชิด เห็นเต็มตา เหตุการณ์รุนแรงอย่างมาก หรือเหตุการณ์นั้นเกิดกับคนใกล้ชิดหรือคนรู้จัก โดยอาการที่มีได้แก่ 1) ฝันร้าย คิดหรือเห็นภาพเหตุการณ์นั้นซ้ำ ๆ  2) มีความหวาดกลัว หรือรู้สึกแย่ทุกครั้งที่นึกถึง ดูข่าว หรือเห็นสิ่งที่ทำให้นึกถึงเหตุการณ์นั้น  3) อารมณ์ผิดปกติไป เช่น รู้สึกอึนๆ เศร้า หรือหดหู่มาก 4) นอนไม่หลับ หงุดหงิดง่าย ใจสั่น หรือหายใจไม่อิ่ม 5) อาการที่กล่าวมาไม่ดีขึ้น แม้จะผ่านจากเหตุการณ์นั้นมาหลายวัน

ในกรณีที่ 3 นี้คืออาการของภาวะที่เรียกว่า "ภาวะเครียดเฉียบพลันหลังจากประสบเหตุการณ์รุนแรง" (acute stress disorder) ซึ่งสามารถเกิดขึ้นได้กับคนที่ประสบกับเหตุการณ์รุนแรง อาการมักส่งผลกระทบอย่างมากต่อผู้ที่เป็นจนรู้สึกว่าชีวิตตัวเองเปลี่ยนไปไม่เหมือนเดิม รู้สึกเหมือนมีความบาดแผลทางจิตใจที่ติดค้าง สำหรับในกลุ่มที่ 3 นี้ แนะนำให้ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับการรักษาต่อไป

รศ.ดร.นพ.ธรรมนาถ เจริญบุญ