คอลัมน์ : กวนน้ำให้ใส
FARA Thailand ขอตรวจสอบการรับทุนต่างชาติของ NGO
การเรียกร้องให้มีการตรวจสอบการรับเงินต่างชาติมาทำกิจกรรมเคลื่อนไหวทางการเมืองของเอ็นจีโอ ที่กระทำในลักษณะเป็นฝักฝ่ายทางการเมือง และบางเรื่องเกี่ยวพันถึงการแก้รัฐธรรมนูญของประเทศ รวมถึงประเด็นความมั่นคงของราชอาณาจักร เป็นหนึ่งในประเด็นที่น่าสนใจเวลานี้
ในยุคที่มี “เส้นเงิน” จากกองทุนข้ามชาติ ไหลไปเติมกำลังให้กลุ่มเคลื่อนไหวทางการเมืองในประเทศต่างๆ กระทั่งบางภูมิภาคเกิดเหตุการณ์โกลาหล บานปลายไปก็มี
1. เมื่อวานนี้ (4 พ.ย.) ที่รัฐสภา กลุ่ม FARA Thailand (Foreign Agents Registration Advocacy Thailand) และเครือข่ายภาคประชาชน ยื่นหนังสือถึงรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี โดยมีนายภราดร ปริศนานันทกุล รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี และนายสิริพงศ์ อังคสกุลเกียรติ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม เป็นผู้รับหนังสือ
หนังสือขอให้ส่งเรื่องต่อคณะกรรมการพิจารณาการดำเนินงานขององค์การเอกชนต่างประเทศ เพื่อตรวจสอบข้อเท็จจริงว่า iLaw เข้าข่ายต้องปฏิบัติตามระเบียบกระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม ว่าด้วยการเข้ามาดำเนินงานขององค์การเอกชนต่างประเทศในประเทศไทย พ.ศ. 2541 หรือไม่?
ตัวแทนกลุ่ม FARA Thailand กล่าวว่า ข้อเรียกร้องครั้งนี้ไม่ได้ตั้งอยู่บนความแค้นส่วนตัวหรือความขัดแย้งทางผลประโยชน์ แต่เป็นข้อสงสัยต่อวัตถุประสงค์และการดำเนินงานขององค์กร ซึ่งควรได้รับคำตอบอย่างชัดเจนและตรวจสอบได้
“เราไม่ได้กล่าวหาว่าการรับทุนจากต่างประเทศเป็นความผิดในตัวเอง องค์กรภาคประชาชนย่อมมีสิทธิรับการสนับสนุนได้ตามกฎหมาย แต่เมื่อมีการรับทุนอย่างต่อเนื่องจากแหล่งทุนต่างประเทศ เช่น OSF, NED หรือ IRI ประชาชนย่อมมีสิทธิที่จะได้รับทราบข้อมูลที่เพียงพอ” - ตัวแทนกลุ่มกล่าว
ตัวแทนกลุ่มระบุว่า ที่ผ่านมาได้พยายามค้นหาข้อมูลเกี่ยวกับองค์กร แต่ข้อมูลที่พบยังกว้าง ไม่ชัดเจนว่าองค์กรดำเนินงานอย่างไร มีแหล่งเงินทุนจากที่ใด และเงินทุนเกี่ยวข้องกับกิจกรรมต่าง ๆ อย่างไร
4 ประเด็นที่ขอให้ตรวจสอบ ได้แก่
1. สถานะและการขออนุญาต - การรับทุนและสถานะขององค์กรเข้าข่ายตามข้อ 5 ของระเบียบหรือไม่ และได้ขออนุญาตไว้ถูกต้องหรือไม่
2. กิจกรรมรณรงค์ - การรณรงค์แก้ไขกฎหมายด้านความมั่นคง มาตรา 112 และการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ มีข้อเท็จจริงที่ต้องพิจารณาตามข้อ 12 หรือไม่
3. งบการเงิน - ตรวจสอบงบการเงินและรายงานของผู้สอบบัญชี
4. มาตรการตามข้อ 21 - หากพบการฝ่าฝืน ขอให้พิจารณาดำเนินการตามกฎหมายและกระบวนการที่เป็นธรรม
“เราเชื่อว่าไม่มีผู้ให้ทุนรายใดมอบเงินโดยปราศจากวัตถุประสงค์หรือเงื่อนไขใด ๆ การตั้งคำถามว่าเงินทุนมีเป้าหมายอย่างไร จึงไม่ใช่การกล่าวหาล่วงหน้า แต่เป็นการขอให้มีการตรวจสอบข้อเท็จจริงอย่างเป็นระบบ” - ตัวแทนกลุ่มกล่าว
กลุ่ม FARA Thailand ขอให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องรับเรื่องไว้พิจารณา ตรวจสอบอย่างเป็นกลาง และเปิดเผยผลตามสมควร เพื่อให้สังคมคลายข้อสงสัยด้วยข้อเท็จจริง ไม่ใช่การคาดเดาหรือกล่าวหากัน
รายงานข่าวระบุว่า กลุ่ม FARA Thailand เป็นความริเริ่มของภาคประชาชนที่ผลักดันให้ไทยมีกฎหมายเปิดเผยความสัมพันธ์ระหว่างองค์กรในประเทศกับผู้สนับสนุนต่างประเทศเทียบเคียงกับ Foreign Agents Registration Act ของสหรัฐฯ เพื่อให้ประชาชนรู้ว่าการรณรงค์ทางการเมืองขับเคลื่อนโดยคนไทยเองเพียงใด หรือมีอิทธิพลจากแหล่งทุนภายนอกอย่างไร
2. FARA (Foreign Agents Registration Act) กับการเคลื่อนไหวการเมืองในไทย
ณัฏฐ์ มงคลนาวิน ได้วิเคราะห์ถึงการเคลื่อนไหวทางการเมือง กับที่มาที่ไปและความสำคัญของ FARA (Foreign Agents Registration Act) ในต่างแดน ว่าสำคัญอย่างไร และในบริบทการเมืองไทยเวลานี้ มีตัวอย่างการเคลื่อนไหวที่ควรทำให้เกิดความโปร่งใสเกี่ยวกับแหล่งเงินทุนสนับสนุนอย่างไรบ้าง ระบุว่า
“...ในระบอบประชาธิปไตยสมัยใหม่ ประชาชนทุกคนยอมรับในหลักการเรื่องสิทธิและเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น การรวมกลุ่ม และการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ แต่คำถามสำคัญที่สังคมมักมองข้ามคือ: “เมื่อมีการรณรงค์เพื่อเปลี่ยนทิศทางกฎหมายหรือนโยบายของประเทศ ประชาชนมีสิทธิรับรู้หรือไม่ว่าใครเป็นผู้สนับสนุนทางการเงินอยู่เบื้องหลัง?”
บ่อยครั้งเมื่อมีการเสนอให้ตรวจสอบแหล่งเงินทุนจากต่างชาติในกลุ่มประเทศกำลังพัฒนา มักถูกตีตราว่าเป็นแนวคิดที่ “ปิดกั้นเสรีภาพ” หรือ “คุกคามภาคประชาชน”
1. สัญญาณเตือนจากความเป็นจริง: กรณีศึกษาความตึงเครียดหน้า UN สู่คำถามเรื่องความโปร่งใส
ภาพสะท้อนที่ชัดเจนของความหวาดระแวงและช่องว่างด้านการตรวจสอบในสังคมไทย ปรากฏขึ้นในเหตุการณ์ปะทะกันบริเวณหน้าสำนักงานสหประชาชาติ (UN) ถนนราชดำเนิน เมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน:
การเคลื่อนไหวที่เชื่อมโยงกับมิติข้ามชาติ: นายวีระ แสงทอง แกนนำกลุ่มแรงงานข้ามชาติ “Bright Future”
ได้จัดกิจกรรมชุมนุมและแจกใบปลิวเรียกร้องให้รัฐบาลไทยยกเลิกศูนย์พิสูจน์สัญชาติแรงงานเมียนมา (ศูนย์ CI) โดยเสนอให้ใช้เพียงบัตรสีชมพู พร้อมทั้งมีเนื้อหาใบปลิวเชิงการเมืองต่อต้านรัฐบาลทหารเมียนมา คัดค้านการหักเงิน 25% และการจัดเก็บภาษีเงินเดือนเพื่อส่งให้กองทัพของ พล.อ.อาวุโส มิน อ่อง หล่าย
การปะทะและความขัดแย้งของมวลชนในพื้นที่: กลุ่มประชาชนฝ่ายปกป้องสถาบันฯ เช่น ศูนย์รวมประชาชนปกป้องสถาบัน (ศปปส.) นำโดยนายอานนท์ กลิ่นแก้ว และกลุ่มประชาภักดิ์พิทักษ์สถาบัน (ปภส.) นำโดยนายทรงชัย เนียมหอม ได้เข้าเผชิญหน้าจนเกิดเหตุการณ์รุมทำร้ายร่างกายและขับไล่ ด้วยความไม่พอใจที่มองว่าข้อเรียกร้องยกเลิกศูนย์ CI อาจสร้างช่องโหว่ด้านการลักลอบ เข้าเมืองและกระทบความมั่นคง รวมถึงตั้งคำถามต่อสถานะและขอบเขตการเคลื่อนไหวทางการเมืองของกลุ่มแรงงานต่างชาติบนแผ่นดินไทย
ช่องว่างที่นำไปสู่การปะทะบนท้องถนน: เหตุการณ์นี้สะท้อนชัดเจนว่า เมื่อสังคมขาดกลไกกลางทางกฎหมายที่เปิดเผยสถานะ แหล่งที่มาของเงินทุน และวัตถุประสงค์ในการขับเคลื่อนนโยบายอย่างโปร่งใส ประชาชนย่อมเกิดความเคลือบแคลงสงสัยและหันมาใช้การเผชิญหน้าทางกายภาพ ซึ่งบั่นทอนความสงบเรียบร้อยและสร้างความแตกแยกในสังคม
ทว่าหากเราย้อนกลับไปดูข้อเท็จจริงเชิงประวัติศาสตร์และมาตรฐานสากลจากประเทศแม่แบบประชาธิปไตยอย่าง สหรัฐอเมริกา เราจะพบว่าประเทศที่เชิดชูเสรีภาพที่สุดในโลก กลับเป็นผู้บุกเบิกและบังคับใช้กฎหมายที่ชื่อว่า FARA (Foreign Agents Registration Act) มาอย่างเข้มงวดเกือบ 1 ศตวรรษเพื่อแก้ไขปัญหาลักษณะนี้
2. กำเนิด FARA: บทเรียนประวัติศาสตร์จากสหรัฐอเมริกา
...สภาคองเกรสแห่งสหรัฐอเมริกาจึงได้ผ่านกฎหมาย Foreign Agents Registration Act (FARA) ขึ้นมา เพื่อสร้างเกราะคุ้มกันไม่ให้กลุ่มอิทธิพลหรือรัฐบาลต่างชาติเข้ามาแทรกแซงกระบวนการทางการเมือง นโยบายสาธารณะ และการสื่อสารมวลชนของสหรัฐฯ โดยที่ประชาชนชาวอเมริกันไม่รู้ตัว เพื่อยืนยันว่า อธิปไตยของชาติและเจตจำนงของประชาชน จะต้องไม่ถูกครอบงำด้วยอำนาจเงินจากภายนอก
3. หัวใจของกฎหมาย FARA: ไม่ได้ห้ามรับเงิน แต่บังคับให้ “ต้องเปิดเผยตัวตน”
มีมายาคติที่เข้าใจผิดอย่างมากว่า กฎหมายควบคุมอิทธิพลต่างชาติมีไว้เพื่อ “ปิดกั้น” องค์กรภาคประชาสังคม แต่หากถอดโครงสร้างทางกฎหมายของ FARA สหรัฐฯ จะพบหลักการที่ตรงไปตรงมา:
ไม่มีการห้ามรับเงินหรือห้ามเคลื่อนไหว: กฎหมายไม่ได้ระบุว่าห้ามใครรับเงินจากต่างประเทศ และไม่ได้ห้ามการรณรงค์แสดงความคิดเห็น
แต่ต้องจดทะเบียนเป็น “Foreign Agent” (ตัวแทนต่างชาติ): ใครก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นบุคคล บริษัทประชาสัมพันธ์ นักล็อบบี้ยิสต์ สื่อมวลชน หรือองค์กรพัฒนาเอกชน (NGO) ที่ดำเนินกิจกรรมเพื่อชี้นำนโยบายสาธารณะ กฎหมาย หรือการเมือง โดยได้รับเงิน คำสั่ง หรือการสนับสนุนจากต่างชาติ จะต้องไปจดทะเบียนกับกระทรวงยุติธรรมของสหรัฐฯ (DOJ) อย่างเป็นทางการ
การเปิดเผยบัญชีอย่างละเอียดต่อสาธารณะ: ผู้ที่จดทะเบียนจะต้องรายงานเอกสารสัญญา แหล่งที่มาของเงินทุน ยอดเงินที่ได้รับ และรายงานกิจกรรมทุกอย่างที่ทำ ซึ่งข้อมูลทั้งหมดจะถูกนำขึ้นฐานข้อมูลสาธารณะเพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าไปตรวจสอบได้ทันที
ต้องระบุฉลากความโปร่งใส (Transparency Labeling): ทุกครั้งที่มีการเผยแพร่เอกสาร สื่อสิ่งพิมพ์ หรือคอนเทนต์รณรงค์สู่สาธารณะ กฎหมายบังคับให้ต้องระบุข้อความชัดเจนว่าจัดทำและเผยแพร่ในนามของตัวแทนจากผลประโยชน์ต่างชาติ
หลักการนี้สะท้อนคำกล่าวอันโด่งดังของ Justice Louis Brandeis อดีตผู้พิพากษาศาลสูงสุดของสหรัฐฯ ที่ว่า: “แสงแดดคือยาฆ่าเชื้อที่ดีที่สุด (Sunlight is the best of disinfectants)” นั่นคือการนำความจริงออกมาวางกลางแจ้ง เพื่อให้ประชาชนเป็นผู้ตัดสิน
4. มองย้อนกลับมาที่ไทย: สภาวะ “ตาบอดข้างเดียว” ในระบบการตรวจสอบในปัจจุบัน ประเทศไทยมีระบบการตรวจสอบที่เข้มงวดในหลายมิติ:
มีกฎหมายห้ามพรรคการเมืองรับเงินบริจาคจากต่างชาติ
มี ป.ป.ช. คอยตรวจสอบบัญชีทรัพย์สินของนักการเมืองและเจ้าหน้าที่รัฐ
มีกลไกบังคับให้บริษัทในตลาดหลักทรัพย์ต้องเปิดเผยงบการเงินและผู้ถือหุ้นรายใหญ่
แต่เรากลับมีช่องว่างขนาดใหญ่: เมื่อเป็นกลุ่มหรือองค์กรที่เคลื่อนไหวเพื่อกดดันนโยบายสาธารณะ รณรงค์แก้ไขกฎหมาย หรือดำเนินกิจกรรมที่ส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของชาติและทิศทางของบ้านเมือง กลับไม่มีกลไกกลางใดๆ ที่บังคับให้ต้องเปิดเผยว่า “เงินทุนที่ใช้ขับเคลื่อนมาจากต่างชาติเท่าใด และมาจากใครบ้าง”
สภาวะนี้ทำให้สังคมไทยตกอยู่ในความคลุมเครือ ประชาชนผู้มีเจตนารมณ์บริสุทธิ์ในการร่วมขับเคลื่อนสังคม อาจตกเป็นเครื่องมือในวาระทางการเมืองหรือผลประโยชน์ข้ามชาติโดยไม่รู้ตัว
5. สู่ทางออกของสังคม: ทำไมถึงต้องเป็น “FARA Thailand”?
จากบทเรียนระดับสากลและปัญหาเชิงประจักษ์ จึงนำมาสู่แนวคิดและการขับเคลื่อนของภาคประชาชนที่รวมตัวกันในนาม “FARA Thailand” (ฟาร่า ไทยแลนด์) หรือชื่อเต็มว่า Foreign Agents Registration Advocacy Thailand
เครื่องมือเปิดเผยความสัมพันธ์: เป็นแนวคิดการผลักดันให้สังคมไทยมีเครื่องมือทางกฎหมายและกลไกสังคม ในการเปิดเผยความสัมพันธ์ระหว่างองค์กรภายในประเทศกับผู้สนับสนุนจากต่างประเทศ
เครือข่ายของประชาชน: วางตัวเป็นเครือข่ายภาคประชาชนที่ต้องการให้สังคมไทยรับรู้ความจริงว่า
ใครอยู่เบื้องหลังกิจกรรมด้านการรณรงค์ การสื่อสารสาธารณะ และการเคลื่อนไหวเชิงนโยบาย
ปกป้องความมั่นคงและการเมืองของชาติ: ให้ความสำคัญเป็นพิเศษเมื่อความสัมพันธ์และการสนับสนุนทางการเงินนั้น เชื่อมโยงกับประเด็นการเมือง การปกครอง และความมั่นคงของประเทศ
อ้างอิงมาตรฐานเปรียบเทียบจากสากล: อ้างอิงแนวคิดจากกฎหมาย FARA ของสหรัฐฯ เพื่อชี้ให้เห็นว่า “ความโปร่งใสของอิทธิพลจากต่างประเทศ” เป็นเรื่องที่นานาอารยประเทศให้ความสำคัญและบังคับใช้เป็นมาตรฐานปกติ
6. บทสรุปเชิงยุทธศาสตร์: โปร่งใส เพื่อสังคมไทยที่เข้มแข็งกว่า
การผลักดันแนวคิด FARA Thailand ไม่ใช่เรื่องของการจับผิด ไม่ใช่การปิดกั้นเสรีภาพ และไม่ใช่การห้ามรับเงินสนับสนุนจากต่างชาติ แต่มันคือการสร้าง “บรรทัดฐานความโปร่งใส” ให้ทัดเทียมนานาอารยประเทศ
หากสังคมไทยมีกลไกที่ชัดเจน กิจกรรมที่มีผลประโยชน์หรือเงินทุนต่างชาติหนุนหลังจะถูกนำมาวางไว้กลางแจ้งอย่างถูกต้องตามกฎหมาย ช่วยลดข้อกังขา ลดความหวาดระแวง และลดโอกาสการเกิดความรุนแรงบนท้องถนนดังเช่นกรณีหน้า UN เพราะทุกฝ่ายสามารถตรวจสอบข้อเท็จจริงได้ด้วยตาตนเอง
“ในสังคมประชาธิปไตย อำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย และประชาชนควรมีสิทธิรับรู้ว่า ใครเป็นผู้สนับสนุนกิจกรรมทางการเมืองและนโยบายสาธารณะ เพื่อสังคมไทยที่เข้มแข็งและโปร่งใสกว่า”
3. รอติดตามผลการตรวจสอบการรับเงินต่างชาติของเอ็นจีโอไทย
ทุนที่มักโผล่มาเสมอ เช่น
- Open Society Foundations
- National Endowment for Democracy (NED)
- Fund for Global Human Rights
- American Jewish World Service
แต่ที่ยังไม่เปิดเผย คือ แลกกับการทำกิจกรรมใด? ใครได้ประโยชน์จากกิจกรรมนั้นๆ บ้าง?
เปิดแบบสุดซอยเมื่อไหร่ คนไทยอาจจะถึงบางอ้อ ตาสว่างกันทั้งเมือง !!!
สารส้ม
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
