สำนักข่าวเอพีเสนอรายงานพิเศษในหัวข้อว่า#ฝีดาษลิง ควรเรียกว่า เป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ไหม?(Sexual Transmitted Disease= STD)

เอพีโปรยข่าวว่าเป็นที่รู้กันมานานหลายทศวรรษว่าฝีดาษลิง ติดต่อกับคนได้ ในแอฟริกาเป็นเรื่องสามัญที่คนถูกสัตว์ฟันแทะ เช่น หนู หรือ กระรอก กัดอาจติดเชื้อโรคฝีดาษลิงได้ แต่ปัจจุบันนี้รูปแบบการติดเชื้อโรคเปลี่ยนไป ฝีดาษลิงติดผ่านจากคนสู่คนได้ง่ายในพฤติกรรมมีเพศสัมพันธ์

เป็นที่ยอมรับกันอย่างกว้างขวางในวงการแพทย์และนักวิจัยว่าฝีดาษลิงติดต่อได้ง่ายจากการมีเพศสัมพันธ์ระหว่าง ผู้ชายกับผู้ชาย และเกิดการระบาดแพร่หลายจน องค์การอนามัยโลก ต้องออกประกาศฉุกเฉินเรื่องฝีดาษลิง

Tedros Adhanom Ghebreyesus ผอ. องค์การอนามัยโลก กล่าว เมื่อวันที่ 29 ก.ค. ว่ามีผู้ป่วยฝีดาษลิงแล้ว 18,000 คน จาก 78 ประเทศทั่วโลก 80% ของผู้ป่วยอยู่ในยุโรป สหรัฐ และทวีปแอฟริกา ในสหรัฐ ณ วันที่ 30 ก.ค. มีคนป่วย 4,900 คน 10% ของคนป่วยเข้ารับรักษาอาการในโรงพยาบาล

สำนักข่าวเอพีรายงานว่า องค์การอนามัยโลก(WHO) ได้ประกาศฉุกเฉินทั่วโลกว่าฝีดาษลิง สามารถแพร่ระบาดจากคนสู่คนผ่านการร่วมเพศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการร่วมเพศระหว่างชายกับชายด้วยกันถึง 98% นอกจากนั้น ฝีดาษลิงยังสามารถแพร่ระบาดจากการแสดงความรัก กอด จูบ และผ่านทางเสื้อผ้าที่ปนเปื้อนเชื้อโรค ผ้าเช็ดตัว ผ้าปูที่นอนที่ผู้ติดเชื้อเคยใช้ที่ยังเปียกชื้น และมีสารคัดหลั่งปนเปื้อน

หากฝีดาษลิง แพร่ระบาดจากการมีความสัมพันธ์ทางเพศ มันคือโรคติดต่อทางเพศหรือไม่? นานหลายทศวรรษแล้วที่พบว่าฝีดาษลิงมีผลกระทบต่อสุขภาพของมนุษย์ แต่ไม่เคยมีมาก่อนว่าเชื้อโรคแพร่ระบาดผ่านทางการมีเพศสัมพันธ์

การระบาดในปัจจุบันนี้นับว่าเป็นการระบาดครั้งใหญ่ที่สุดของเชื้อไวรัสฝีดาษลิง ซึ่ง WHO องค์การอนามัยโลก ต้องประกาศฉุกเฉินทั่วโลก

มีข้อมูลเป็นทางการหลักฐานในเชิงประจักษ์ทั้งหมดบ่งชี้ว่า การระบาดของไวรัสฝีดาษลิงผ่านเครือข่ายของชายร่วมเพศกับชายเป็นหลัก

“มันเป็นที่ชัดเจนว่าฝีดาษลิงเป็นโรคระบาดจากการร่วมเพศ” ดร.ทอม อิงเลสบี่ ผู้อำนวยการศูนย์ความมั่นคง ด้านสุขภาพอนามัย มหาวิทยาลัยจอนส์ฮอปกินส์ กล่าว

เพื่อเป็นการปกป้องกลุ่มคนที่มีความเสี่ยงสูงในขณะที่ทางองค์การอนามัยโลกพยายามควบคุมการแพร่ระบาด กระทรวงสาธารณสุขสหรัฐก็มุ่งเน้นความสนใจไปที่ผู้ที่ติดเชื้อจากพฤติกรรมทางเพศ องค์การอนามัยโลก(WHO)ได้ออกคำเตือนแก่ ชายรักร่วมเพศให้ลดหรือจำกัดคู่นอน “ระยะนี้ไว้ก่อน”

แต่การระบาดที่ซับซ้อนนี้เปลี่ยนจากถูกสัตว์กัด มาเป็นระบาดจากการร่วมเพศ ซึ่งทำให้คนกลุ่มใหญ่ที่เป็นชายร่วมเพศเดียวกันมีผลกระทบ และมีการถกเถียงกันอย่างกว้างขวางด้วยว่ามันควรเรียก #โรคระบาดจากการร่วมเพศหรือไม่ ซึ่งมีหลายคนบ่นว่าคำที่ใช้มันอาจเป็นการตีตราบาปแก่เกย์และไบเซ็กชวล (เกย์=ชายที่ร่วมเพศกับชายไบเซ็กชวลชายที่มีเพศสัมพันธ์ทั้งกับผู้ชายและผู้หญิง)

ฝีดาษลิง อาจไม่ได้ระบาดผ่านการร่วมเพศเท่านั้น และการสวมถุงยางอนามัย หรือใช้วิธีป้องกันอื่นๆ ระหว่างการร่วมเพศได้ผลไม่มากนัก ดร.อิงเลสบี่
และนักวิจัยคนอื่นๆ กล่าวว่า

การติดเชื้อจากการร่วมเพศ เป็นสาเหตุหลักของการระบาดฝีดาษลิง แต่การมีเพศสัมพันธ์สามารถติดต่อได้ทางอื่นๆ เช่นกัน อาทิ HIV ระบาดผ่านจากการใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน ซิฟิลิส สามารถระบาดผ่านจากการจูบ เป็นเรื่องปกติที่พยาธิเกิดได้จากสัมผัส พบว่าบางกรณีฝีดาษลิงระบาดผ่านการใช้สิ่งที่เปียกชื้นร่วมกัน เช่น ฟองน้ำถูตัว หรือผ้าเช็ดตัว

ในอดีตฝีดาษลิงไม่ได้ติดสู่คนง่ายๆ ผู้เชี่ยวชาญกำลังค้นคว้าว่า มันแพร่เชื้อจากคนหนึ่งสู่อีกคนได้อย่างไร ในแอฟริกาการระบาดเล็กๆ ถือเป็นเรื่องปกติมาหลายปีแล้ว ส่วนใหญ่เป็นผู้ติดเชื้อจากการถูกกัดจากสัตว์จำพวกที่ใช้ฟันแทะหรือสัตว์เล็กๆ แต่เมื่อเดือนพฤษภาคม ที่ผ่านมา ฝีดาษลิงเกิดระบาดขึ้นในยุโรป อเมริกาและที่อื่นๆ ได้แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่าเป็นรูปแบบทำให้น่าสะพรึงกลัว การติดเชื้อจากการสัมผัสเสียดสี ก็เหมือนกันกับติดเชื้อโรคจากการร่วมเพศชนิดอื่นๆ

ดร.เดวิด ซี ฮาร์วี่ ผู้อำนวยการบริหารโครงการโรคติดต่อทางเพศ กล่าวว่า “ในส่วนของโรคติดต่อทางเพศ มีการเรียนรู้อย่างกว้างขวางครอบคลุม และ ผู้เชี่ยวชาญด้านนี้ได้พัฒนาการต่อสู้กับมันมาหลายทศวรรษ ต่อองค์กรกับโรคติดต่อทางเพศชนิดต่างๆ ที่มีผลกระทบต่อชุมชน”

เจ้าหน้าที่องค์การอนามัยโลกกล่าวว่า 99% ของผู้ป่วยโรคฝีดาษลิง ที่อยู่นอกอาณาเขตทวีปแอฟริกา เป็นผู้ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับคนเพศเดียวกันผู้เชี่ยวชาญสงสัยว่า โรคระบาดฝีดาษลิงในยุโรปและอเมริกาเหนือได้จุดประกายจากชายร่วมเพศเดียวกัน พูดเพ้อเจ้อจากประเทศเบลเยียม และ สเปน

วารสารการแพทย์ในอังกฤษได้เผยแพร่ผลการศึกษาผู้ที่ติดเชื้อโรคฝีดาษลิงหลายร้อยคนใน 16 ประเทศ พบว่า 95% ของการติดเชื้อมาจากทางเพศสัมพันธ์ โดยผู้วิจัยตั้งข้อสังเกตเพิ่มเติมว่า ผู้ชายส่วนใหญ่มีตุ่มฟกช้ำที่อวัยวะเพศ ที่ทวารหนัก และเป็นที่ปาก ซึ่งใช้ในการร่วมเพศ

ทำให้นักวิจัยและแพทย์ถกเถียงกันอย่างหนักเรื่องคำจำกัดความว่า เป็น#โรคติดเชื้อจากการร่วมเพศ? ในขณะที่มีผู้เชี่ยวชาญบางคนมีความเห็นว่าสมควรให้คำว่าโรคจากการร่วมเพศหรือไม่ เพราะหลายคนกังวลว่าคำจำกัดความอย่างนั้น มันไม่ยุติธรรม มันเป็นตราบาป และอาจเป็นการเหยียดหยามเกย์และไบเซ็กชวลและด้อยค่าความพยายามในการค้นคว้าเรื่องติดเชื้อ และการสร้างความคุ้นเคยกับเชื้อโรค และผู้ติดเชื้อโรค

เมื่อฝีดาษลิง ถูกจำกัดความว่าเป็นโรคติดต่อจากการร่วมเพศของผู้ชายด้วยกัน หลายคนอาจคิดไปว่าเป็นโรค “เกย์” ซึ่งเป็นการเสี่ยงต่อการเหยียดหยามพวกเขา แจ๊คสัน ฟาร์ลี่ นักระบาดวิทยาของมหาวิทยาลัยจอนส์ฮอปกินส์ กล่าวว่าเหตุการณ์เช่นนี้เคยเกิดขึ้นเมื่อครั้งที่โรคเอดส์ระบาดใหม่ๆ การเรียกว่าเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ทำให้ผู้มีอาการไม่กล้าแสดงตัว มีกิจกรรมทางเพศหลบซ่อน ซึ่งทำให้การระบาดของ HIVระบาดไปสู่กลุ่มอื่นๆ

“เราเรียนรู้จากประวัติศาสตร์น้อยมาก” เขากล่าวด้วยว่า WHO ได้แนะนำให้ชายที่เป็นกลุ่มเสี่ยงจำกัดคู่นอนให้ที่น้อยสุด นั่นเป็นคำแนะนำสมเหตุผลที่จะเตือนสังคมเรื่องสุขภาพอนามัย “แต่มันเป็นการบอกทางอ้อมว่าโรคนี้เป็นโรคเกย์”

ดร.แจ๊คสันกล่าวว่า ฝีดาษลิงไม่ใช่โรคติดต่อจากการร่วมเพศเท่านั้น มันเป็นโรคที่สามารถติดต่อกันได้จากการแสดงความรักโดยการสัมผัส #อะไร
ที่เกี่ยวพันกับการแพร่เชื้อ?

นักวิจัยบางคนได้พบหลักฐานว่ามีไวรัสฝีดาษลิงในสเปิร์มผู้ชาย การศึกษาในสเปนพบว่า DNAฝีดาษลิงในสเปิร์มของชายที่ติดเชื้อ มี DNA ฝีดาษลิงเช่นเดียวกันกับในน้ำลาย และสารคัดหลั่งอื่นๆ ที่เปียกชื้นแต่ก็ไม่สามารถตอบคำถามได้ว่าไวรัสฝีดาษลิงจริงแล้วได้แพร่ระบาดจากสเปิร์มหรือไม่

การหาสาเหตุนั้นอาจกระทบต่อความเข้าใจว่าผู้ชายแพร่เชื้ออย่างไรเท่านั้น แต่ต้องศีกษาเช่นกันว่าDNA ฝีดาษลิงในสเปิร์มชายใช้เวลานานเท่าไหร่ จึงแพร่ระบาดได้ หลักฐานของไวรัสบางชนิดเช่น อีโบลา และซิกา (ZIKA) พบว่าผู้ว่า DNA ที่ฝังตัวอยู่ในสเปิร์มของผู้ชายนานหลายวันก่อนจะสำแดงอาการ

อย่างไรก็ตามนักวิทยาศาสตร์ เชื่อว่าการแพร่ระบาดในเบื้องต้น เป็นการแพร่เชื้อขณะที่ผิวหนังต่อผิวหนังสัมผัสหรือเสียดสีกันระหว่างมีเพศสัมพันธ์กับคนที่ติดเชื้ออยู่ในระยะเวลาแพร่ระบาด นักวิจัยบางคนกล่าวว่า

ไวรัสฝีดาษลิง ก็ระบาดได้เช่นกันจากน้ำลาย และละอองอากาศจากการหายใจ ขณะที่ใบหน้าต่อใบหน้า ปากต่อปากประกบติดกันอยู่นานเช่นระหว่างการจูบหรือกอดรัด การแพร่เชื้ออย่างนี้นอกเหนือการระบาดจากการร่วมเพศ

เจ้าหน้าที่สาธารณสุขกล่าวเช่นกันว่า คนสามารถติดเชื้อไวรัสฝีดาษลิงจากการสัมผัสคนที่ผิวหนังพุพองจากไวรัส และจากการสัมผัสสิ่งที่ผู้ติดเชื้อใช้ในระยะแพร่ระบาด เช่น ผ้าเช็ดตัวหรือผ้าปูที่นอน นั่นเป็นคำอธิบายว่าทำไมเด็กเล็กถึงติดเชื้อในอเมริกา

จำเป็นอย่างยิ่งยวดที่ต้องทำความเข้าใจว่าไวรัสฝีดาษลิงระบาดอย่างไร เพื่อให้ข้อมูลแก่ประชาชนจะได้ป้องกันตัว เจ้าหน้าที่สาธารณสุขเชื่อว่าผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูงสุดในปัจจุบัน คือ เกย์ ไบเซ็กชวลและชายที่มีพฤติกรรมร่วมเพศกับคู่ขาหลายคน ความเข้าใจเช่นนั้นช่วยให้การควบคุมการระบาดได้ง่ายขึ้นมาก รวมทั้งการให้วัคซีนและรักษาคนกลุ่มนี้ก่อน

รัฐบาลวอชิงตันได้มีการจัดหาวัคซีนป้องกันฝีดาษลิง แต่เนื่องจากวัคซีนยังมีข้อจำกัดอยู่ดังนั้น WHO จึงแนะนำให้ทำการรักษาแก่ผู้ที่เชื้อโรคสำแดงอาการและผู้ที่มีเพศสัมพันธ์กับคู่ขาหลายคนในพื้นที่ที่มีรายงานว่าฝีดาษลิงระบาดก่อน

วัคซีนฝีดาษลิง ยังเป็นของใหม่และเจ้าหน้าที่พยายามรวบรวมข้อมูลว่ามันได้ผลมากน้อยแค่ไหน

จากสถิติและข้อมูลการวิจัยคนโลกสวยจะเรียก โรคฝีดาษลิงอย่างไรก็ได้ไม่ให้กระทบกระเทือนต่อเกย์และเสือไบ แต่ในส่วนของคนไทยทั่วไป ต้องตระหนักว่าโรคฝีดาษลิง ระบาดใหญ่ในหมู่ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชายด้วยกัน

มีความชอบธรรมไหมที่จะเรียกว่าฝีดาษลิงเป็น #โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่สามารถหลีกเลี่ยงมันได้

สุทิน วรรณบวร