l ชีวิตของปู่จิ๊บ คุ้นเคยกับ “ประโยค เรื่อง คุย” มากกว่า “ประโยค เรื่องฟัง”

สังคมที่มีการสอนในเรื่อง “การพูด การคุย” มากกว่า “เรื่องของการฟัง” มักเป็นสังคม ที่อ่อนด้านคุณภาพ ของผู้คน

ตั้งแต่ละอ่อน : พ่อแม่ ครู พระ หรือแม้แต่ “ผู้นำ” จะเน้นสอนเรื่อง “การพูด” สมัยเรียน โรงเรียนอัสสัมชัญลำปาง นักเรียนรุ่นผมและใกล้เคียง จะคุ้นเคยกับ “การอยู่เย็น”อันเป็นผลมาจาก การพูดมากในห้องเรียน แล้วจะโดน บราเดอร์ สั่งลงโทษให้ “อยู่เย็น”คือ “ตอนเลิกเรียน” ขณะที่นักเรียนคนอื่น กลับบ้านแต่ “คนอยู่เย็น” ต้องอยู่ต่อ มานั่งท่อง “ภาษาอังกฤษ” เป็นเรื่องๆ ยาวประมาณ ๑ หน้ากระดาษซึ่งมีประโยชน์ ในการที่ทำให้เรา “ผู้ถูกลงโทษให้ อยู่เย็น” ได้ความรู้ภาษาอังกฤษ

สมัยเรียนคณะวิศวจุฬาฯ

สโมสรฝึกการพูด อยู่ที่ตึกข้างๆผม ได้มีโอกาสไปฝึกพูด ตั้งแต่ “บทแรก ถึงบทสุดท้าย” ซึ่งมีส่วนให้เรา “มีความรู้ ความคิดเกี่ยวกับการพูด” อีกทั้ง “ผมมีโอกาส เข้าร่วมกิจกรรมของชมรมปาฐกถาและโต้วาที สจม.” อยู่หลายปีทำให้ได้ซึมซับ “หลักคิดในการพูด รูปแบบต่างๆ” ของนักปาฐกถาและโต้วาทีได้แบบอย่างที่ดี จาก อาจารย์จินตนา ยศสุนทร (อาจารย์ที่ปรึกษาฯ) หญิงแกร่ง สตรีเหล็ก ที่ประทับใจ

และที่มีส่วนสำคัญ คือได้สนิทคุ้นเคยกับผู้ใหญ่ใจดีมีเมตตา ที่กรุณาสอน “เทคนิคการพูดต่อหน้าสาธารณะ” คือ “อาจารย์คึกฤทธิ์ ปราโมช” ท่านบอกเทคนิดง่ายๆ คือ“คิดว่า พูดกับคน ๑ คน ที่อยู่ข้างหน้าเรา” และ “มองไปที่เขาคนนั้น” ทำให้เกิดความเป็นกันเองสบาย ไม่ประหม่า

เมื่อได้มีโอกาสพบกับ “พระผู้ใหญ่ที่ใฝ่ธรรม” ทั้ง “ท่านพุทธทาส ท่านปัญญา หลวงพ่อวัดเชียงรายลำปาง”ฯ

หัวใจที่สำคัญที่สุดในการพูด คือ “ความรัก การเคารพ และความจริงใจ รวมทั้งการพูดความจริง”

@ ส่วนการฟัง : ไม่ค่อยมีคนสอน

เป็นการเรียนรู้ ด้วยชีวิตและประสบการณ์และเมื่อปฏิบัติ เกิดผลดีต่อตัวเอง จึงค่อยๆ สรุปเป็น “หลักคิด หลักปฏิบัติ ในการฟัง”

๑.การฟัง เป็นการได้รับความรู้ ข้อมูล และบุคลิกของ คนพูด

โดย เราต้องมาพิจารณา กลั่นกรอง ทิ้งกาก เอา แก่น การฝึกและพัฒนาการ “ฟัง” ทำให้เราได้คุณค่า ความหมายและประโยชน์สูงสุด คือ เป็นนักฟังที่ดี และทำให้เป็นนักพูดที่ดี ที่สุด การเป็นพลเมืองดี คิดดี ทำดี ทำสิ่งที่ถูกต้อง เป็นจริง

๒. ปฏิบัติตามหลักธรรมชาติ คนมี ๒ หู ๑ ปาก

คนเรา จึงต้องฟัง อย่างน้อย ๒ เท่า ของการพูด

๓. เราสามารถแยกแยะ คนพูดได้ จากการฟัง คนดีที่คิดต่าง การพูดมีน้ำหนักน้อย แต่ก็มีประโยชน์ในการจับประเด็นที่ดี ที่เขาพูดคนดีคิดเหมือน มีน้ำหนักมาก แต่ก็มิใช่ จะเชื่อได้ทุกเรื่อง

๔. การฟัง ในยามมีสมาธิ นิ่งสงบ ทำให้ “จับความได้ดีกว่า

๕. การรับฟังที่ดี ด้วยความรัก ความเคารพ อย่างน้อย ก็ได้ใจ ได้มิตร

๖. อย่าเสียเวลามากไป กับ “การฟังที่ไม่มีคุณค่า” ของผู้คน

๗. อย่ามีอารมณ์ คล้อยตาม คนพูด และยิ่งไปจับ “ความคิด และการพูดของเขา” มาใส่ใจเท่ากับ “เรากลายเป็นเจ้าของ คำพูดนั้น” ซึ่งจะทำให้อารมณ์ขุ่นมัว ขาดสติ ปัญญา

๘. อย่ารีบสรุป หรือ ตีความไปเอง ในคำพูดของเขา ควรฟังให้จบ

๙. การฟังที่ดี เป็นคุณสมบัติที่ดีของการเป็นคน โดยเฉพาะ “ผู้นำ” ผู้นำของสังคม ควรจะเป็นแบบอย่างของการฟัง โยเฉพาะสำหรับเยาวชน

๑๐. สังคมไทย ควรจะมีการสอนหรือแนะนำหลักการที่ดีและถูกต้องในการฟัง ให้มากขึ้น

คุย = ก. พูดจาสนทนากัน (ปาก) ปรึกษาหารือ

[vi.] to talk, to chat, to converse

[vi.] to talk big, to brag = คุยโขมง, คุยโต, คุยโว คำพ้องความหมาย (Synonym)

โว, สนทนา

@ การพูดคุยคือสิ่งสำคัญของมิตรภาพส่วนใหญ่

ไม่ว่าคุณกำลังคุยเล่นหรือพูดถึงหัวข้อที่จริงจัง การพูดคุยช่วยให้คุณเชื่อมต่อกับเพื่อน เรียนรู้เกี่ยวกับกันและกัน และสร้างความไว้ใจ ถ้าคุณกำลังพูดคุยอย่างเป็นมิตร ควรสอบถามข้อมูลส่วนตัวและถามเกี่ยวกับเขา ถ้าคุณกำลังพูดอย่างจริงจัง ควรหยิบยื่นกำลังใจและความช่วยเหลือ ไม่ว่าจะอย่างไรก็ควรรับฟังอย่างตั้งใจและทำให้เพื่อนรู้ว่าคุณอยู่เคียงข้างเขา ( Lynda Jean)

@ การคุย ด้วยความรัก จริงใจ ให้เกิดความเข้าใจ ความสุข เพลิดเพลิน ไม่อึดอัด

การคุยที่ดี ต้องเสนอความจริง ต้องรู้จัก กาลเทศะ พอดี พองาม

การคุยที่ดี ต้องฝึกฝน พัฒนา

๑.ชวนคุย

(๑) ต้องดูจังหวะจะโคน

(๒) พูดเรื่องสบายๆ เช่น ดินฟ้าอากาศ สุขภาพ

(๓) จดจำคู่สนทนาของคุณ ในเรื่องที่ดี ที่เขาชอบ ถูกใจ (แต่ไม่เกินความจริงฯ)

(๔) หัดชมคนอื่นบ้าง

๒.มีส่วนร่วมด้วย

(๑) ถามคำถามที่น่าสนใจ ที่ต่อยอดได้

(๒) อย่าเอาแต่ฟังเฉยๆ การเป็นผู้ฟังที่ดีต้องมีส่วนร่วม แสดงถึงคุณใส่ใจเรื่องที่เขาพูดอยู่จริงๆ

(๓) จริงใจเข้าไว้

(๑) หาความสนใจร่วมกัน จะคุยกันให้สนุกต้องเป็นเรื่องที่เข้าใจและสนใจกันทั้งสองฝ่าย

(๑) ควรเป็นเรื่องที่ทันเหตุการณ์

(๑) ภาษากายสำคัญ ยิ้ม ท่าทางให้ความสนใจ (จริงๆ)

(๑) อย่าเล่าจนหมดเปลือก หรือ ใช้เวลาพูดลึกไป มากไป

๓.พูดดีเป็นศรีแก่ตัว

(๑) กระชับมิตร

(๒) ยกระดับความสัมพันธ์

(๓) มีความสุขเพิ่มขึ้น โดยการใส่ใจ ใส่ความรัก ความปรารถนาดีต่อเขา

(๔) ยิ้ม และร่าเริง ในเวลาพูดคุย (และรับฟัง)

๔.การให้กำลังใจ ชื่นชมเมื่อเขาสำเร็จ เสียใจ เมื่อเขาล้มเหลว หรือเป็นทุกข์

l การฟัง หมายถึง การรับรู้ การเข้าใจ จับประเด็นและแปลความหมายจากเสียงที่เป็นคำพูด

สัญญาณต่างๆ ที่มนุษย์ใช้ในการสื่อสารได้ถูกต้อง

“การฟังนั้นต่างจากการได้ยิน

การได้ยิน เป็นการรับรู้อย่างหนึ่งของร่างกาย โดยอาศัยโสตประสาทเป็นเครื่องรับรู้ แต่

การฟังนั้นเป็นพฤติกรรมที่เกิดขึ้นจากการทำงานอย่างตั้งใจของระบบประสาท

ซึ่งจะต้องประกอบด้วย การได้ยิน การรับรู้หรือสัญชาตญาณ การจำได้ ละความเข้าใจ

หมายความว่า ในการฟังนั้นต้องมีการรับสารและตีความหมายของสารที่ได้ยินนั้นด้วย

การฟังจึงนับว่า เป็นศิลปะอย่างหนึ่งที่ผู้ฟังต้องใช้ทักษะ ไหวพริบ และความคิดเป็นสำคัญ”

(ม.ล ฐิติรัตน์ ลดาวัลย์)

การฟัง หมายถึง พฤติกรรมการรับสารผ่านโสตประสาทอย่างตั้งใจเชื่อมโยงกับกระบวนการคิดในสมอง โดยสมองแปลความหมายของเสียงจนเกิดความเข้าใจและมีปฏิกิริยาตอบสนอง

การฟัง จึงเป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นภายในตัวบุคคล

การฟัง คือ การได้ยิน เสียง รับรู้เสียง ตีความ/แปลความ

@ ความสำคัญของการฟัง

๑. การฟังทำให้ได้รับความรู้ การฟังมีความสำคัญในชีวิตประจำวันในทักษะทั้งสี่ คือ การฟัง การพูด การอ่าน และการเขียน ทักษะในการฟังเป็นทักษะที่ใช้มากที่สุด การฟังทำให้ผู้ฟังได้รับความรู้เพิ่มมากขึ้น

๒. การฟังทำให้เกิดความคิดกว้างไกล ควรสร้างนิสัยการฟังที่ดี

๓. การฟังทำให้เกิดการพัฒนาตนเอง ผู้ฟังสามารถนำมาปรับปรุงและพัฒนาการดำเนินชีวิตประจำวัน ทั้งในครอบครัว การทำงานร่วมกับผู้อื่น รู้จักแยกแยะสิ่งที่ควรกระทำและไม่ควรกระทำ รู้จักแก้ไขสิ่งที่บกพร่อง ทำให้เกิดความมั่นใจในตนเอง

๔. การฟังทำให้เกิดความจรรโลงใจ และซาบซึ้ง ทำให้จิตใจสดชื่นแจ่มใส มีชีวิตชีวา เป็นการรักษาสุขภาพจิตและสุขภาพกาย ให้แข็งแรง มีอายุยืนยาว นอกจากนั้นยังทำให้ผู้ที่อยู่รอบข้างได้รับความสุขด้วย

๕.การฟังเป็นการสร้างความเข้าใจอันดีระหว่างกัน

การฟังในครอบครัวมีความสำคัญในระดับแรก ที่ทำให้ครอบครัวมีความสุข

@ จุดมุ่งหมายของการฟัง

หน่วยศึกษานิเทศน์ กรมสามัญศึกษา (๒๕๒ ๕ : ๗๑-๗๓) ได้กำหนดจุดมุ่งหมายของการฟังไว้ดังนี้ คือ

๑. การฟังเพื่อจับใจความสำคัญ

๒. การฟังเพื่อจับใจความโดยละเอียด

๓. การฟังเพื่อหาเหตุผลมาโต้แย้งหรือคล้อยตาม

๔. การฟังเพื่อให้เกิดความซาบซึ้ง

๕. การฟังเพื่อส่งเสริมจินตนาการและความคิดสร้างสรรค์

@ กระบวนการการฟัง

ประกอบด้วย ๕ ขั้นตอน คือ

๑. เป็นกระบวนการแรกของการฟัง โดยการได้ยินเสี่ยงที่เป็นคำพูดจากบุคคลโดยตรง หรือจากสื่อ หรือเสียงสัญญาณต่างๆ

๒. รับรู้ เป็นกระบวนการขั้นที่สองต่อจาการได้ยิน

การรับรู้จะเป็นการแปลความหมายของคำพูด หรือความหมายที่ได้รับ

๓. เข้าใจ เป็นกระบวนการขั้นที่สาม เมื่อประสาทสัมผัสได้ยิน และรับรู้ความหมายจากการฟังแล้วเกิดความเข้าใจ

๔. พิจารณา เป็นกระบวนการขั้นที่สี่ เมื่อเข้าใจสารที่ได้ฟังแล้ว ก็นำมาพิจารณาแยกแยะว่า สารนั้นเป็นสารประเภทใด โดยการใช้วิจารณญาณว่าควรจะเชื่อได้หรือไม่ ข้อมูลที่ได้ฟังมีความเป็นไปได้มากน้อยเพียงได้

๕. นำไปใช้ เป็นกระบวนการสุดท้ายของการฟัง เมื่อใช้วิจารณญาณวิเคราะห์แล้ว

ก็สรุปนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์(ครูนริศรา คงทอง)

@ ประโยชน์ของการฟัง

๑. การฟังช่วยให้การพูดสมบูรณ์

องค์ประกอบของการพูดที่สำคัญ ได้แก่ ผู้ส่งสาร ตัวสาร สื่อ และผู้ฟัง

๒. การฟังทำให้ได้รับความรู้ ความคิด ทัศนคติ

๓. การฟังทำให้ได้รับความเพลิดเพลิน การเลือกฟังสิ่งที่เป็นประโยชน์ทำให้มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ

๔. การฟังช่วยให้เปลี่ยนทัศนคติ และช่วยยกระดับจิตใจให้สูงขึ้น

๕. การฟังทำให้เกิดวิจารณญาณ ฟังด้วยปัญญา

๖. การฟังทำให้เกิดปฏิภาณไหวพริบ

@ ลักษณะของการฟังที่ดี

๑. ฟังอย่างตั้งใจและมีสมาธิ

๒. ตั้งจุดมุ่งหมายในการฟัง

๓. วิเคราะห์จุดประสงค์ของผู้พูด

๔. ไม่มีอคติต่อผู้พูดและเรื่องที่ฟัง การฟังที่ดี ผู้ฟังต้องมีใจเป็นกลาง ไม่มีอคติต่อผู้พูด หรือ ต่อเรื่องที่ผู้พูดนำมาพูด

๕. จับประเด็นสำคัญและสรุปความจากการฟัง

l คำเตือน เรื่องการพูด

ปากเป็นเอก เลขเป็นโท โบราณว่า

หนังสือตรี มีปัญญา ไม่เสียหลาย

ถึงรู้มาก ไม่มีปาก ลำบากกาย

มีอุบาย พูดไม่เป็น เห็นป่วยการ

เขาเป็นคนอย่างไร ดูจากคำพูดของเขา

จงพูดดี แต่อย่าดีแต่พูด การทำเป็นการพูดที่ดีที่สุดในโลกนี้มีเพียง 3 สิ่ง ที่เอากลับคืนมาไม่ได้ คือ

๑. เวลา

๒. โอกาส

๓. คำพูดที่เอ่ยออกไปแล้ว

เมื่อเรายังไม่พูด เราเป็นนายคำพูด แต่เมื่อพูดไปแล้ว คำพูดเป็นนายเรา …

บางครั้ง การนิ่งเฉย-ไม่พูดอะไร ก็คือคำพูดที่ชัดเจนอยู่แล้วถ้าคิดแล้วว่า พูดออกไปอาจไม่ดี สู้ไม่พูดเสียยังจะดีกว่าบางครั้ง การพูดมาก อาจเสียมาก พูดน้อยย่อมเสียน้อยกว่า

การพูดนั้นใช้สมอง.. ไม่ใช่ใช้ปากเพียงอย่างเดียวหากคุณ “คิดดี พูดดี และทำดี” คุณก็ไม่จำเป็นต้องพึ่ง “โชคดี”

การพูด สะท้อนตัวผู้พูด ได้ดีที่สุด

คนโง่ เก็บใจไว้ที่ลิ้น ส่วนคนฉลาดจะเก็บลิ้นไว้ที่ใจ คนคิดน้อย พูดมาก ส่วนคนพูดมาก มักทำน้อย..

การพูดคือการแบ่งปัน ส่วนการฟังก็คือการใส่ใจกันนั่นเอง

คิดก่อนพูด ไม่มีคำว่าเสียจงพูดให้ผู้อื่นเห็นภาพ แต่อย่าสร้างภาพให้ผู้อื่นเห็น

จงพูดดี แต่อย่าดีแต่พูด คนพูดเก่ง อาจจะไม่ใช่คน พูดดีบางครั้ง การพูดที่ดี ก็อาจสู้การพูดที่จริงใจไม่ได้กุญแจสำคัญของการพูด คือ กล้าพูด

ยิ่งคุณอ่านมาก คุณยิ่งพูดน้อย...แต่จะพูดดีขึ้นเรื่อยๆ

อย่าพูดเอาดีใส่ตัว และอย่าพูดเอาชั่วใส่ผู้อื่นด้วยบางครั้งการพูด ก็คืออาวุธที่เชือดเฉือนและทรงอานุภาพที่สุด

l รวม นิทานอีสปแฝงคติธรรม สอนลูกเรื่องการพูด

ส่วนใหญ่มุ่งเน้นให้เด็กๆ คิดดี พูดดี ทำดี เพื่อให้เด็กๆ พบเจอแต่สิ่งที่ดี การสอนให้เด็กเป็นคนมีสัมมาคารวะ พูดจาอ่อนหวาน ซื่อสัตย์ ไม่โกหก และไม่พูดจาโอ้อวดเกินตัว จะช่วยให้เขาเติบโตขึ้นเป็นผู้ใหญ่ที่ดีของสังคมในวันข้างหน้า

1. ลากับหนังราชสีห์ คำพูดของคนอวดฉลาด คือการประกาศความโง่เขลาของตัวเองให้ผู้อื่นจับได้โดยไม่รู้ตัว

2. หมาจิ้งจอกตกบ่อ การลงมือช่วยเหลือ ย่อมดีกว่าคำพูดแสดงความเห็นใจ

3. เด็กเลี้ยงแกะ คนขี้โกหก ย่อมไม่มีใครเชื่อถือ

4. ไก่ชนกับนกอินทรี การคุยโวโอ้อวด จะนำความเดือดร้อนมาให้

5. ลากับม้าศึก อย่าดูถูกผู้ที่ต่ำต้อยกว่า เพราะวันหนึ่งเราอาจตกต่ำได้เช่นกัน

6. เด็กชายผู้โอ้อวด การเอาแต่คุยโอ้อวด ไม่ก่อให้เกิดผลสำเร็จใดๆ

l นิทานอีสปคติธรรมคำสอนว่าด้วยการพูด

https://www.trueplookpanya.com/knowledge/content/76660/-parpres-par-