เราเห็นการปั่นกระแสผ่านสื่อโซเชียล สร้างภาพลักษณ์ สร้างความนิยม สร้างความคลั่งไคล้

คนบางกลุ่ม เคยประกาศว่ามี “พ่อคนเดียว” แต่ปัจจุบัน คนกลุ่มเดียวกันประกาศไม่อายว่า สนับสนุน “พ่อของส้ม” แด๊ดดี้พิธา เพื่อสร้างกระแสคลั่งไคล้สุดขีด ละเว้นการตั้งคำถามในประเด็นตรวจสอบทั้งหมด ผลักไปอ้างว่าเป็นการกลั่นแกล้ง การสกัดกั้น ไม่สนใจข้อมูลความจริงอีกต่อไป

ขนาดว่า นายทักษิณ ชินวัตร หนีคดีโกงอยู่ต่างประเทศยังยืนยันว่า มีการใช้ไอโอของก้าวไกลปั่นกระแส มีแอคหลุม แถมโจมตีพรรคเพื่อไทยด้วย

เมื่อเร็วๆ นี้ ได้โอกาสอ่านข้อเขียนคุณภาพจากแฟนเพจ The Structure โดยผู้เขียนใช้ชื่อว่า “ณช” เนื้อหาเป็นประโยชน์มาก

ขออนุญาตนำบางส่วนบางตอนที่น่าสนใจมาให้ “ตาสว่างกัน”ดังนี้

....

...ในช่วงโค้งสุดท้ายก่อนที่จะถึงการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหรือที่เรียกว่า สส. นี้ เชื่อว่าหลายๆ คนโดยเฉพาะคนที่ชอบเล่นอินเตอร์เน็ตหรือโซเชียลเป็นชีวิตจิตใจ อาจสังเกตเห็นข้อความรณรงค์หาเสียงให้เลือกพรรคนี้หรือข้อความที่ว่าคนโพสต์จะเลือกพรรคนี้พร้อมอีโมจิและหมายเลขพรรคโดยเฉพาะบางพรรคที่เห็นมากในระดับที่เกินคำว่าพิเศษ โผล่มาในทุกแพลตฟอร์มที่เป็นระบบ Web2.0 หรือที่สามารถโพสต์ข้อความลงได้ ไม่เว้นแม้กระทั่งคลิปน้องหมา น้องแมว ยัน เว็บโป๊ยอดนิยม ไม่เพียงแต่โลกไซเบอร์เท่านั้น แต่ในโลกของความจริงก็เห็นพฤติกรรมทำนองนี้อยู่เยอะเช่นกัน

นอกจากเหนือยุทธวิธีหาเสียงแบบเดิมๆ เช่น การติดป้ายทุกหย่อมหญ้า แจกใบปลิวมันทุกบ้าน ในปีนี้เราก็ได้เห็นกลยุทธ์ใหม่ๆ เช่น ร้านอาหารบางแห่งที่มีข้อความหาเสียงให้เลือกบางพรรคบนใบเสร็จจนเป็นที่โจษจันบนโลกโซเชียลจนตัวเองก็เสร็จไปกับสรรพากรเช่นกัน หรือการออกใบส่วนลดที่มีเบอร์สมัครเลือกตั้งของบางพรรคอยู่ รวมไปถึงการส่งใบปลิวแนบมากับสินค้าที่สั่งทางออนไลน์แม้จะไม่อยากได้ก็ตาม

เรียกได้ว่าไม่ว่าคุณจะทำอะไรอยู่ก็อาจเจอข้อความหาเสียงของบางพรรคได้ในทุกจังหวะและอารมณ์ของชีวิตจนกว่าจะถึงวันเลือกตั้ง
เลยทีเดียว จนคุณอาจจะนึกถึงคำคมของSpiderman ที่กล่าวว่า “ไม่ว่าไปที่ไหน ผมก็เห็นแต่เขา(พรรคนี้)” ทันที

ถึงอย่างไรก็ดี ไม่ว่าวันนี้คุณจะรู้สึกเหมือนถูกยัดเยียดให้เสพข้อความเหล่านี้จนรู้สึกเอียน แลอยากฟ้อง กกต. ว่ามันผิดกฎหมายเลือกตั้งก็ตามที แต่คนที่มีพฤติการณ์แบบนี้ทุกคนก็ต่างอ้างว่าทำไปเพราะรักในพรรคนั้นจริงๆ และอยากจะออกมาสนับสนุนแบบปากต่อปาก (Word of mouth)

ทุกคนต่างอ้างว่าตนเองไม่ได้รับเงินแต่เป็นเพียงแค่การสนับสนุนจากรากหญ้า หรือที่เราเรียกกันเล่นๆ ว่า “หัวคะแนนธรรมชาติ/ออร์แกนิก” นั่นเอง เหมือนกับเหล่าแอคหลุมที่รีวิวสินค้าหรือบริการ ที่ให้คะแนน 5 ดาวจนเกร่อที่พบกันทั่วไปในอินเตอร์เน็ต ทวีตสินค้าหรือดาราที่มียอดหัวใจและยอดรีทวีตเป็นพันเป็นหมื่นทั้งๆ ที่ลงได้ไม่กี่นาที หรือเหล่าอินฟลูเอ็นเซอร์ที่จู่ๆพร้อมใจกันออกมาสนับสนุนสินค้าต่างๆบนโซเชียลแต่ปฏิเสธว่าไม่ได้รับค่าตอบแทนใดๆ อย่างนั้นเลย

พฤติกรรมแบบนี้จะกล้าเรียกว่าเป็นหัวคะแนนธรรมชาติอันบริสุทธิ์ตามระบอบประชาธิปไตยอย่างเต็มปากได้หรือไม่ คงบอกไม่ได้โดยทันที แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่าพฤติกรรมที่ทำกันเป็นรูปแบบคล้ายคลึงและสอดคล้องกันอย่างดีในช่วงเวลาเดียวกันแบบนี้ ทำให้นึกถึงพฤติกรรมแบบหนึ่งในทางวิชาการ ซึ่งไม่ว่าจะทำไปเพื่อจุดประสงค์ทางการเมืองหรือทางการค้าก็ตาม หรือจะโดยรัฐหรือเอกชนเองก็ดีที่เรียกว่า “Astroturfing” หรืออาจแปลได้ว่า กระบวนการรากหญ้าปลอม ที่ทำกันแพร่หลายในปัจจุบันโดยเฉพาะประเทศเสรีนิยมประชาธิปไตย เช่น สหรัฐอเมริกา

นิยามและต้นกำเนิดของคำว่า Astroturfing

คำว่า Astroturfing หรือขบวนการรากหญ้าปลอม นั้น ความจริงแล้วมีต้นกำเนิดจากสหรัฐอเมริกา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1966 คำคำนี้เดิมทีแล้วมาจากคำว่า turf ที่แปลว่าหญ้าเขียว และเป็นส่วนหนึ่งของชื่อเครื่องหมายการค้าที่ขายหญ้าเทียม ซึ่งหญ้าพวกนี้มันจะเขียวเหมือนหญ้าจริงที่มักพบได้ในสนามกีฬา แต่อันที่จริงแล้วมันเป็นแค่หญ้าพลาสติกเท่านั้น ซึ่งต่อมาคำว่า Astroturf นี้ก็กลายเป็นคำว่า Astroturfing จากการใช้โดยท่านวุฒิสภา Lloyd Bentsen ที่หมายถึงกิจกรรมทางการเมืองที่ทำให้ดูคล้ายกับทำโดยชนชั้นรากหญ้า (Grassroots) หรือประชาชนทั่วไปเพื่อการล็อบบี้โดยบริษัทโฆษณา

ขบวนการแบบนี้มักจะมีรูปแบบพฤติกรรมที่คล้ายๆ กัน พวกนี้จะชอบใช้ภาษาอะไรแรงๆ เพื่อเน้นกระตุ้นเร้าอารมณ์มากกว่าที่จะทำให้เราคิดเป็นเหตุเป็นผล พวกนี้ชอบอ้างว่าพวกเขาได้เปิดเผยความลับที่เดิมทีมันก็ไม่ใช่ความลับที่แค่ทำให้ฟังดูน่าสนใจ พวกนี้ชอบโจมตีที่ตัวบุคคลแทนที่จะโจมตีไปที่เนื้อหาหรือข้อมูลที่ถกเถียงกัน พวกเขาโจมตีคนที่ตั้งคำถามแทนที่จะเป็นคนที่ถูกตั้งคำถาม

ใครก็ตามที่พยายามเปิดเผยความจริงหรือแก้ข้อมูลผิดๆที่ปล่อยมาจะถูกโจมตีซะเองไม่ว่าจะอยู่ในฐานะอะไรก็ตาม คนทำจะโจมตีคนที่พูดความจริง ไม่ว่าจะเป็นสื่อหรือใครก็ตาม ที่แฉความจริง ที่หักล้างบ้างพวกเขา บางครั้งพวกเขาก็จะเอาทั้งความจริงและข้อมูลเท็จมาปะปนกัน แก้ไขข้อมูลในเว็บต่างๆ เช่น วิกิพีเดีย ให้ผิด

ดังนั้นจากที่มาดังกล่าวสามารถสรุปได้ว่า มันคือการที่พรรคการเมืองหรือองค์กรทางการเมืองใด รวมถึงบริษัทต่างๆ ปลอมหรือแสร้งทำเป็นชาวบ้าน ประชาชนธรรมดาจำนวนมาก ไม่ว่าจะโดยวิธีการใดๆ แล้วลวงประชาชนทั่วไปว่าพรรค องค์กร บริษัท การรณรงค์สินค้า บริการใดๆ ของตัวเอง มีภาพลักษณ์ที่ดีและได้รับการสนับสนุนจากประชาชนส่วนใหญ่หรือมีประชาชนจำนวนมากให้การสนับสนุนหรือสนใจอย่างบริสุทธิ์ใจหรือที่เรียกว่าเป็นหัวคะแนนออร์แกนิกส์นั่นล่ะเพื่อให้คนทั่วไปออกมาสนับสนุนอีกทีแต่ความจริงคือมันเป็นขบวนการที่จัดตั้งมาแต่แรกแล้ว

รูปแบบการทำขบวนการรากหญ้าปลอม เขาทำกันยังไง?

ขบวนการรากหญ้าปลอมนั้นมีวิธีการทำหลากหลายรูปแบบ ทั้งในโลกของความจริงที่ทำกันมานาน ยันบนโลกไซเบอร์หรือที่เรียกกันว่า (Cyberturfing) ซึ่งโลกไซเบอร์นี้เองที่ถือเป็นตัวปัญหามากที่สุดในยุคปัจจุบันเพราะมันควบคุมยาก ได้ผลกระทบเป็นวงกว้าง เพราะยุคนี้
หลายคนใช้อินเตอร์เน็ตโดยเฉพาะโซเชียลเยอะมาก ทั้งยังหาตัวผู้กระทำยาก แต่ กลับทำไม่ยาก ใช้ทุนไม่มาก นอกจากนี้ก็ยังทำคู่ขนานกันไปได้ด้วย[3]ทั้งโลกแห่งความจริงและโลกไซเบอร์ ซึ่งเป็นเหมือนคอมโบที่ยิ่งทำให้น่าเชื่อถือและหลอกผู้คนได้มากขึ้นอีก

ดังนั้นเพื่อความง่าย บทความนี้จะขอแบ่งรูปแบบการกระทำเป็น 2 แบบ คือ ในโลกแห่งความจริง และ ในโลกไซเบอร์ และจะขอยกเพียงแค่รูปแบบที่พบบ่อยๆ ที่ชอบทำกันและได้ผลมาแล้วเท่านั้น

1. ขบวนการรากหญ้าเทียมในโลกแห่งความเป็นจริง

1.1 การรวมกลุ่มปลอม

การรวมกลุ่มกันปลอมๆ โดยจ้างคนภายนอกเข้ามาร่วมหรือจะโดยเกณฑ์คนที่เกี่ยวข้องมาเพื่อให้กลุ่ม การชุมนุม การเข้าร่วมใดๆ ให้ดูมีคนจำนวนมากและทรงพลัง เป็นจุดสนใจของสังคมและเกิดอำนาจต่อรอง หรือเกิดกระแสความนิยมปลอมๆ ขึ้นมา ทั้งๆ ที่คนที่เข้าร่วมจริงมีมากขนาดนั้น วิธีนี้ต้องเรียกว่าเป็นกลยุทธ์คลาสสิกในการทำรากหญ้าเทียมเลยทีเดียว และเป็นต้นกำเนิดของคำคำนี้จะว่าก็ได้ผู้อ่านคงนึกภาพได้ไม่ยากและก็อาจจะเคยสัมผัสหรือเห็นมาแล้วบ้างเพราะมีการทำมานาน

ตัวอย่างก็เช่น ที่ออสเตรเลียปี 2010 เมื่อรัฐบาลต้องการออกกฎหมายควบคุมการบรรจุหีบห่อบุหรี่ เหล่าบริษัทผลิตบุหรี่ เช่น Philip
Morris International ก็ออกมาคัดค้านโดยแกล้งทำเป็นขบวนการรากหญ้าโดยล่ารายชื่อร้านขายบุหรี่กว่า 1,900 ร้านว่าเดือดร้อนและ
คัดค้านร่างกฎหมายฉบับนี้ทั้งๆ ที่ความจริงคือบริษัทที่ต้องการยกเลิกเพราะเสียประโยชน์จากร่างกฎหมายดังกล่าว

หากใครอ่านดูอาจจะคุ้นๆ กับการล่ารายชื่อคัดค้านหรือเสนอแก้ไขกฎหมายบางมาตราในประเทศไทยที่ผ่านมาซึ่งมันก็คือวิชามารคล้ายๆ กัน

1.2 มูลนิธิ NGOs หรือองค์กรรากหญ้าปลอม

ถ้าคุณไม่ต้องการใช้คนจำนวนมากแต่ต้องการสร้างภาพว่ามีการเรียกร้องทางการเมืองจากหลายภาคส่วน คุณจะทำยังไง? ไม่ยาก ก็ใช้คนจำนวนไม่มากนี่แหละไปจดทะเบียนหรือสร้างนิติบุคคล กลุ่ม มูลนิธิ องค์กรต่างๆ ขึ้นมา โดยเฉพาะในรูปแบบองค์กรที่ไม่แสวงหากำไร (NGOs) มูลนิธิหรือองค์กรการกุศล แล้วให้ออกมาเคลื่อนไหวพร้อมกัน แค่นี้ก็ดูเหมือนมีกลุ่มคนจำนวนมากออกมาเรียกร้องทางการเมืองแล้ว ใช้คนน้อยแต่ได้ผลมาก นี่คือวิธีการในยุคใหม่ที่ทำกันและได้ผลดีมาตลอด

ทั้งนี้เพราะขึ้นชื่อว่ามูลนิธิ NGOs องค์กรการกุศล จะได้รับอคติทางจิตวิทยา ที่เรียกว่า Halo effect ที่เคลื่อนไหวอะไรสังคมก็จะมองว่าผู้ผดุงคุณธรรมตลอด คนจึงไม่สงสัยและมองข้ามการกระทำที่ไม่ถูกต้องไป เช่น การที่ NGOs ที่เคลื่อนไหวทางการเมืองไม่ยอมเปิดเผยบัญชีรายรับจากต่างประเทศซึ่งขัดกับหลักความโปร่งใส(Transparency)ตามระบอบประชาธิปไตย

ตัวอย่างในกรณีนี้ก็เช่น ขบวนทีพาร์ตี ในอเมริกา ที่ตั้งองค์กรการรากหญ้าปลอมทำเป็นว่าสู้เพื่อชนชั้นล่างต่อสู้กับนายทุน แต่ความจริงพวกเขารับเงินจากมหาเศรษฐีให้มาต่อต้านประธานาธิบดีโอบามาหรือเหล่า NGOs ที่รับเงินมาจาก CIA ผ่าน NED หรือ National Endowment for Democracy ซึ่งรับเงินมาจากสภาคองเกรสอีกทีมาเพื่อแทรกแซงประเทศต่างๆ โดยทำเป็นว่ากำลังเสริมสร้างประชาธิปไตยแต่ความจริงไม่ใช่และผิดกฎหมายระหว่างประเทศ

1.3 ความคิดเห็นของประชาชนปลอม

ไม่มีทางที่หากผลโพลล์ออกมาแล้วมีพรรคใด หรือ การรณรงค์ใดได้รับคะแนนมากอย่างโดดเด่นแล้วจะไม่มีใครมาสนใจ ไม่ใช่แค่โพลล์เท่านั้น แต่การทำเป็นว่าสัมภาษณ์ปลอมๆ ว่าประชาชนกำลังสนใจอะไร หรือชอบสิ่งใดก็ทำให้คนทั่วไปนึกว่าสิ่งนั้นได้รับความนิยมได้ทั้งนั้น ตัวอย่างเช่น กรณีการปั่นคะแนนภาพยนตร์เรื่อง Star Wars ภาค 9 ให้คะแนนดูสูงตลอดไม่เปลี่ยนแปลง

2. ขบวนการรากหญ้าเทียมในโลกไซเบอร์

2.1 ปั่นยอด Like, Share, รีทวีต, Hashtags

ขบวนการแบบนี้หลายคนอาจจะพอรู้จักกันบ้าง หากใครจำได้กรณีที่สมาชิกพรรคชื่อดังพรรคหนึ่งที่ชอบโจมตีคนเห็นต่างว่าเป็นไอโอ แต่ทำรูปหลุดในทวิตเตอร์ที่มีมือถือหลายๆ เครื่องแขวนไว้พร้อมใช้งาน พร้อมโพยข้างๆว่าจะโพสต์อะไร เมื่อไม่นานมานี้นั่นแหละ ไม่ว่าจะใช้วิธีสร้างแอคเคาท์มาเยอะๆ ต่อหนึ่งคนหรือจะจ้างคนมาเยอะๆ เพื่อให้มีหลายแอคเคาท์ หรือจะใช้บอท เอาก็ได้ แล้วเมื่อถึงเวลาก็ร่วมใจกันคอยปั่นยอด Like, Share, รีทวีต, hashtags ให้มีจำนวนมากเพื่อให้ดูมีความน่าเชื่อถือและมีคนสนใจมากกว่าคอนเทนต์อื่นๆ

การทำแบบนี้มีผลกับคนทั่วไปมากโดยเฉพาะบนโซเชียลเพราะ Hashtags ที่ติดเทรนด์หรือมีคนใช้มากจะขึ้นยอดเทรนด์ทำให้เนื้อหานั้นเด้งขึ้นมาก่อนเนื้อหาอื่นๆ ทำให้คนทั่วไปจะเห็นเนื้อหาพวกนี้ก่อนและกลายเป็นประเด็นร้อนไป ผู้คนที่เห็นก็จะเกิดอารมณ์คล้อยตาม

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดและดังมาก คือกรณี Brexit ที่มีการปั่นบอทในโลกออนไลน์สนับสนุนการทำ Brexit จนผู้สนับสนุน Brexit เป็นผู้ชนะในการโหวต...

....

ข้างต้นคือบางตอนของข้อเขียนที่น่าสนใจจาก แฟนเพจThe Structure โดยผู้เขียนใช้ชื่อว่า “ณช”

ตาสว่างกันเลยทีนี้ ว่าใครกำลังปั่นกระแสในโซเชียลปั่นหัวคนในสังคม เพื่อวาระทางการเมืองของตนเอง