สถานีวิทยุกระจายเสียง 1,000 กิโลวัตต์ของสถานีวิทยุเสียงอเมริกา จัดตั้งอยู่ ที่อำเภอบ้านดุง จ.อุดรธานี

บนเนื้อที่ประมาณ 3,400 ไร่ ซึ่งสหรัฐอเมริกาเคยใช้เป็นฐานทัพชั่วคราว

กำลังจะหมดสัญญาลงในวันที่ 30 กันยายน 2566 นี้

คือ จะหมดสัญญาราว 3 เดือนข้างหน้านี้

คำถาม คือ มีเหตุผลหรือไม่ อย่างไร ที่ขยายอายุความตกลงต่อไปอีก?

1. เมื่อปีที่แล้ว THECITIZEN.Plus ไทยพีบีเอส เคยนำเสนอรายงานพิเศษประกอบภาพถ่ายเอาไว้ ว่าด้วยเรื่อง “สำรวจฐานที่มั่นวิทยุคลื่นสั้นของสหรัฐฯ อุดรธานี หมดสัญญากลางปี 2566”

บอกเล่าที่มาว่า “...นับจากวันที่ 4 เมษายน พ.ศ.2527  ที่ราชอาณาจักรลาวได้เปลี่ยนแปลงการปกครองเป็น สปป.ลาว พร้อมกับสหรัฐฯ ได้ถอนตัวจากสงครามในอินโดจีน  รัฐบาลไทยและรัฐบาลสหรัฐฯ โดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศกับเอกอัครราชทูตสหรัฐฯ ประจำประเทศไทย ได้ทำความตกลงว่าด้วยการจัดตั้งสถานีวิทยุคลื่นสั้น ที่อำเภอบ้านดุง จ.อุดรธานี บนเนื้อที่ประมาณ 3,400 ไร่ ซึ่งสหรัฐอเมริกาเคยใช้เป็นฐานทัพชั่วคราว เพื่อต่อต้านการรุกรานของลัทธิคอมมิวนิสต์ และมีการติดตั้งเครื่องส่งวิทยุคลื่นสั้น กำลังส่ง 500 กิโลวัตต์ จำนวน 7 เครื่อง เพื่อถ่ายทอดรายการกระจายเสียงของสถานีวิทยุ VOA ในรูปของหนังสือแลกเปลี่ยนระหว่างรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศกับเอกอัครราชทูตสหรัฐฯ ประจำประเทศไทย ด้วยงบประมาณของสหรัฐ จำนวน 125 ล้านเหรียญดอลลาร์สหรัฐ

ความตกลงฯ มีอายุ 25 ปี นับจากวันแรกของการกระจายเสียง คือ วันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ.2537 ทั้งสองฝ่ายสามารถขอต่ออายุความตกลงฯ ได้อีก 2 ครั้ง ครั้งละ 10 ปี กระจายเสียงต่างประเทศ สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย และจาก VOA ไปยังทุกภูมิภาคทั่วโลก ซึ่งดำเนินการด้วยระบบคอมพิวเตอร์ทั้งหมด

วันแรกของการกระจายเสียง โดยออกอากาศครั้งแรกเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2537   โดยสถานีวิทยุกระจายเสียงระหว่างประเทศออกอากาศไปยังพื้นที่ต่างๆ ทั่วโลก มากกว่า 100 ประเทศ จำนวน 58 ภาษา เพื่อให้เกิดการรับรู้ข้อมูลข่าวสารของประชาชน ถึงนโยบายและผลงานรัฐบาลทั้ง 2 ประเทศ  โดยสัญญาความร่วมมือได้สิ้นสุดเมื่อวันที่ 30 กันยายน 2559

กระทั่ง ในปี 2560 มติคณะรัฐมนตรีอนุมัติการขยายอายุความตกลงระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลสหรัฐอเมริกา ว่าด้วยสถานีวิทยุกระจายเสียง 1,000 กิโลวัตต์ ของสถานีวิทยุเสียงอเมริกา ออกไปจนถึง วันที่ 30 ก.ย. 2566 (ในราย
ละเอียดสหรัฐฯ จะได้มอบเงินแก่รัฐบาลไทยจำนวนทั้งสิ้น 1,500,000 ดอลลาร์สหรัฐ หรือ 52,845,000 บาท....”

2. เมื่อตรวจสอบไปที่มติ ครม. เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2560

กรณีการขยายอายุความตกลงระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลสหรัฐอเมริกา ว่าด้วยสถานีวิทยุกระจายเสียง 1,000 กิโลวัตต์ของสถานีวิทยุเสียงอเมริกา

ระบุไว้ว่า คณะรัฐมนตรีมีมติอนุมัติและเห็นชอบตามที่กระทรวงการ
ต่างประเทศ (กต.) เสนอ ดังนี้

“1. อนุมัติการขยายอายุความตกลงระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลสหรัฐอเมริกา ว่าด้วยสถานีวิทยุกระจายเสียง 1,000 กิโลวัตต์ของสถานีวิทยุเสียงอเมริกา (โดยกระทําผ่านการแลกเปลี่ยนหนังสือทางการทูตระหว่างไทยและสหรัฐอเมริกา)

2. เห็นชอบร่างหนังสือแลกเปลี่ยนของฝ่ายไทยและอนุมัติให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเป็นผู้ลงนามในหนังสือแลกเปลี่ยนฯ

3. หากมีความจําเป็นต้องแก้ไขปรับปรุงร่างหนังสือแลกเปลี่ยนฯ ในส่วนที่ไม่ใช่สาระสําคัญของร่างหนังสือแลกเปลี่ยนฯ ให้กต. สามารถพิจารณาดําเนินการได้โดยไม่ต้องขอความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรีอีกครั้ง”

โดยมีสาระสําคัญของเรื่อง สรุป ดังนี้

“การขออนุมัติการขยายอายุความตกลงระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลสหรัฐอเมริกา ว่าด้วยสถานีวิทยุกระจายเสียง 1,000 กิโลวัตต์ของสถานีวิทยุเสียงอเมริกา ออกไปจนถึงวันที่ 30 กันยายน 2566 (ปัจจุบัน ความตกลงฯ ได้หมดอายุลงแล้วเมื่อวันที่ 30 กันยายน 2559 แต่สถานีวิทยุกระจายเสียงดังกล่าวยังสามารถดําเนินการต่อไปได้จนกว่าฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งแจ้งบอกยกเลิกความตกลงฯ ล่วงหน้าอย่างน้อย 18 เดือน) โดยดําเนินการผ่านการแลกเปลี่ยนหนังสือเดินทางการทูตระหว่างไทยและสหรัฐอเมริกา

วัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมการแลกเปลี่ยนและการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารทางการกระจายเสียงผ่านสถานีวิทยุกระจายเสียง 1,000 กิโลวัตต์ตามกําหนดเวลาที่สองฝ่ายได้ตกลงกันไว้แล้ว

ครอบคลุมพื้นที่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ตลอดจนบริเวณตอนใต้ของจีน กลุ่มผู้ฟังเป้าหมาย คือ ชาวไทยและชาวต่างชาติในจังหวัดชายแดนและประเทศเพื่อนบ้าน (เช่น เมียนมา ลาว เวียดนาม กัมพูชา และบังกลาเทศ) โดยเผยแพร่รายการประเภทข่าวสาร สารคดีและสาระน่ารู้ด้านการต่างประเทศ
ทั้งภาษาไทยและภาษาต่างประเทศ (อังกฤษ ลาว เขมร และเวียดนาม)

โดยรายการของฝ่ายสหรัฐฯ ซึ่งผลิตโดยสถานีวิทยุเสียงอเมริกามุ่งเน้นการเป็นแหล่งข้อมูลข่าวสารและสาระน่ารู้ที่เป็นประโยชน์ เช่น รายการประเภทข่าวสารด้านเศรษฐกิจ สังคม นวัตกรรม และศิลปวัฒนธรรม เหตุการณ์ปัจจุบัน และสารคดีซึ่งสอดแทรกเนื้อหาที่ส่งเสริมค่านิยมเชิงบวกต่อสหรัฐฯ เช่น บทบาทที่สร้างสรรค์ของสหรัฐฯ ในเวทีระหว่างประเทศ การส่งเสริมแนวคิดด้านประชาธิปไตย สิทธิและเสรีภาพ และการค้าเสรี

ขณะที่รายการของฝ่ายไทยซึ่งผลิตโดยสถานีวิทยุสราญรมย์ของ กต. มุ่งเน้นการดําเนินงานตามนโยบายการทูตสาธารณะ การทูตวัฒนธรรม และการทูตประชารัฐเป็นช่องทางการประชาสัมพันธ์เผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร สร้างความรับรู้และความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับบทบาทและนโยบายของรัฐบาลและกระทรวงการต่างประเทศ

ในการนี้ รัฐบาลสหรัฐฯ จะมอบเงินแก่รัฐบาลไทยจํานวนทั้งสิ้น 1,500,000 ดอลลาร์สหรัฐ รวมทั้งให้ความช่วยเหลือด้านเทคนิค ในการผลิตรายการและการดําเนินงานของสถานีวิทยุสราญรมย์เพื่อแลกเปลี่ยนกับการขยายอายุความตกลงฯ ซึ่งกระทรวงการต่างประเทศได้หารือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง (ได้แก่ กรมประชาสัมพันธ์สํานักข่าวกรองแห่งชาติและสํานักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ)

โดยที่ประชุมเห็นว่า การขยายอายุความตกลงฯ เป็นสัญลักษณ์ของความร่วมมือที่ใกล้ชิดระหว่างกัน เกื้อกูลประโยชน์ซึ่งกันและกัน และเป็นการสานต่อการดําเนินงานโครงการซึ่งต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2511 โดยผลประโยชน์ตอบแทนที่ไทยได้รับจากการขยายอายุความตกลงฯ ครั้งนี้มีความคุ้มค่าและเหมาะสมแล้ว”

3. ในโอกาสที่ความตกลงดังกล่าว จะหมดอายุลงภายใน 3 เดือนข้างหน้านี้

พึงพิจารณาว่า ในบริบทภูมิรัฐศาสตร์โลกปัจจุบัน รัฐบาลไทยควรจะขยายสัญญาให้สหรัฐอีกหรือไม่?

ในเมื่อปัจจุบัน สหรัฐก็มีสื่อและเทคโนโลยีข่าวสารยุคดิจิทัลมากมายอยู่แล้ว

ที่ผ่านมา ทางการไทยได้แสดงความจริงใจ รักษาข้อตกลงจนครบสัญญา และยังขยายข้อตกลงมาแล้ว

ยุคปัจจุบัน ไม่น่าจะมีความจำเป็นใดๆ ที่ไทยเราจะต้องให้ใช้พื้นที่กว่า 3 พันไร่ (เสียโอกาสใช้ที่ดินนำไปใช้ประโยชน์อื่น) รวมทั้งอุปกรณ์ทั้งหลาย ก็จะตกเป็นของทางการไทยหากสิ้นสุดสัญญาลง

4. สถานีวิทยุ วีโอเอ.บ้านดุง หรือ สถานีวิทยุกระจายเสียงระหว่างประเทศ ประจำประเทศไทย หรือ International Broadcastion Bureau (IBB) อยู่ในพื้นที่ ต.บ้านดุง อ.บ้านดุง

อยู่ห่างจาก ตัวเมืองจ.อุดรธานีไปประมาณ 11 กม.

อดีต เคยเป็นสถานที่ตั้ง “ฐานทัพสหรัฐฯ -บ้านดุง”

มีการตั้งข้อสังเกตว่า หอสัญญาณสถานีวิทยุดังกล่าว จะมีผลกระทบต่อสุขอนามัยของชาวบ้านที่ได้รับรังสีแม่เหล็กไฟฟ้าหรือไม่ เพียงใด

ชื่อสถานีปัจจุบัน ได้เปลี่ยนชื่อเป็น U.S. Agency for Global Media(USAGM) เมื่อวันที่ 22 สิงหาคม 2561

ปัจจุบัน U.S. Agency for Global Media ก็ได้ปรับตัวสู่ดิจิทัลแล้ว ไม่ได้พึ่งพิงคลื่นสถานีวิทยุคลื่นสั้นอีกต่อไปแล้ว

จึงไม่น่าจะจำเป็นต้องใช้ฐานที่มั่นข้างต้นอีกต่อไป ซึ่งเคยเป็นที่มาของข่าวลือเรื่องคุกลับอะไรต่างๆ ฯลฯ จะได้หมดสิ้นครหาไปเสียที

สารส้ม