การเลือก สว.ระดับอำเภอผ่านไปแล้ว

สัปดาห์หน้า จะเป็นการเลือกระดับจังหวัด จากผู้ที่ผ่านจากระดับอำเภอเข้ามา

หลังจากนั้น ก็จะเป็นการเลือกระดับประเทศ จากผู้ที่ผ่านจากระดับจังหวัดเข้ามาต่อไป

หลายคนยังสงสัยว่า ทำไมต้องออกแบบวิธีการได้มา ซึ่ง สว.แบบที่แตกต่างจากการเลือกตั้ง สส.ทั่วไปด้วย ?

1. การออกแบบที่มา สว.

ย้อนถึงแนวคิดการออกแบบขั้นตอนและที่มาการเลือกสว.ในครั้งนี้

นายมีชัย ฤชุพันธุ์ อดีตประธานคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ หรือ กรธ. เคยเขียนบทความว่าด้วยเรื่อง “บันทึกไว้กันลืม” ในหนังสือ “ความในใจของคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ 2560”

การออกแบบที่มาของ สว.ให้ต่างกับ สส. แบบที่ปรากฏในปัจจุบัน มีที่มาจากแนวคิดที่ว่า

- “ทำไมเราไม่เปลี่ยนวุฒิสภาให้เป็นสภาที่จะรับรู้ความต้องการหรือความเดือดร้อน หรือส่วนได้เสียของคนกลุ่มต่างๆ เพื่อให้ประชาชนทุกสาขาอาชีพได้เข้ามามีส่วนร่วมในทางการเมืองอย่างแท้จริง และความต้องการของเขาได้รับการพิจารณาอย่างจริงจัง นั่นจึงเป็นที่มาของวุฒิสภาที่จะมาจากประชาชนทุกหมู่เหล่า ทุกอาชีพ ทุกลักษณะ”

- “วุฒิสภาที่คิดสร้างขึ้นนั้น คล้ายกับสภาสูงของอังกฤษ เพียงแต่สภาสูงของอังกฤษ เป็นการรักษาประโยชน์ของชนชั้นสูง ส่วนวุฒิสภาที่เราสร้างขึ้น เป็นการรักษาประโยชน์ของคนทุกระดับชั้น”

- “เมื่อเสนอแนวคิดนี้ขึ้น กรธ.ทั้งคณะร้องฮ้อแร่ด (หมายถึงที่สมบูรณ์และยอดเยี่ยม)ขึ้นพร้อมกัน ทั้งๆ ที่ รู้ดีว่าการจะทำให้คนอื่นเข้าใจถึงวัตถุประสงค์ของการมีวุฒิสภาที่เปลี่ยนแปลงไป กับขบวนการในการจัดการเลือกที่จะไม่ให้เกิดการฮั้วกันนั้น ไม่ใช่เรื่องง่าย”

- “ผู้ที่จะมาเป็นสมาชิกวุฒิสภา จึงมิใช่ผู้ทรงคุณวุฒิหรือผู้มีประสบการณ์ล้นฟ้าอีกต่อไป

หากแต่เป็นผู้ที่มาจากคนทุกหมู่เหล่าที่ประกอบอาชีพหรือมีคุณลักษณะเฉพาะ เพื่อจะได้สะท้อนถึงความต้องการของเขาอย่างแท้จริง”

- “แบ่งกลุ่มออกเป็น 20 กลุ่ม เพื่อให้สามารถกระจายกันไปแต่ละกลุ่ม จะมีหลักประกันว่าจะมีตัวแทนของคนอยู่ในวุฒิสภา”

-“การที่กรธ. กำหนดไว้ 20 กลุ่ม ไม่ได้เกิดจากการเสี่ยงทาย หรือหยิบขึ้นมาเฉย หากแต่เกิดจากการพยายามคิดอาชีพและคุณลักษณะทั้งหมดของประชาชนทุกหมู่เหล่า โดยใช้ข้อมูลของสำนักงานสถิติแห่งชาติเป็นหลัก

และจับอาชีพหรือคุณลักษณะที่ใกล้เคียงมากที่สุดเข้าไว้ในกลุ่มเดียวกัน เมื่อรวมแล้วได้ 19 กลุ่ม บวกกับกลุ่มเผื่อเหลือเผื่อขาด เพื่อให้ทุกคนมีที่ลงได้ จึงเพิ่มอีก 1 กลุ่ม คือ “กลุ่มอื่นๆ” รวมเป็น 20 กลุ่ม”

- “เราได้ออกไปรับฟังความคิดเห็นของประชาชนมาทุกภาค ผลการรับฟังความคิดเห็น ประชาชนส่วนใหญ่เห็นว่าการกำหนดเป็น 20 กลุ่มเป็นจำนวนที่เหมาะสมที่สุด”

2. บทบาทของ สว.

สว.จะไม่มีหน้าที่เลือกนายกรัฐมนตรี

แต่ยังมีหน้าที่สำคัญ ได้แก่

พิจารณาและกลั่นกรองกฎหมาย พิจารณาและกลั่นกรองพระราชบัญญัติ อนุมัติพระราชกำหนด แก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ

ควบคุมการบริหารราชการแผ่นดิน ตั้งกระทู้ถาม เปิดอภิปรายทั่วไปในวุฒิสภาหรือที่ประชุมรัฐสภา การตั้งกรรมาธิการ

ให้คำแนะนำหรือความเห็นชอบให้บุคคลดำรงตำแหน่งในองค์กรตามรัฐธรรมนูญ เช่น ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ คณะกรรมการการเลือกตั้ง ผู้ตรวจการแผ่นดิน เป็นต้น

บทบาทและหน้าที่ สว.แตกต่างจาก สส.

เพราะฉะนั้น ย่อมถูกแล้วที่กำหนดที่มาของ สว.ให้มีวิธีการได้มาแตกต่างจาก สส.

มิฉะนั้น ก็จะได้คนกลุ่มตัวแทนแบบเดียวกับ สส. ซึ่งถ้าอย่างนั้นก็ไม่รู้ว่าจะมี สว.มาทำไมให้เปลืองภาษี

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ปี 2560 กำหนดให้มีสมาชิกวุฒิสภาทั้งหมด จำนวน 200 คน ดำรงตำแหน่งได้คราวละ 5 ปี เป็นได้วาระเดียว

สว.มาจากการเลือกกันเอง ตั้งแต่ระดับอำเภอ ระดับจังหวัด และระดับประเทศของบุคคล จากผู้มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ ประสบการณ์ อาชีพ ลักษณะ หรือประโยชน์ร่วมกัน หรือทำงาน หรือเคยทำงานด้านต่างๆ ที่หลากหลายของสังคม จาก 20 กลุ่มอาชีพ ตามที่กฎหมายกำหนด

แต่การเมืองแบบไทย ก็ไม่พ้นปัญหาแบบที่อาจารย์มีชัยเกริ่นไว้แต่ต้น นั่นคือการพยายาม “ฮั้ว” ในการเลือก สว.

“...ทั้งๆ ที่ รู้ดีว่าการจะทำให้คนอื่นเข้าใจถึงวัตถุประสงค์ของการมีวุฒิสภาที่เปลี่ยนแปลงไป กับขบวนการในการจัดการเลือกที่จะไม่ให้เกิดการฮั้วกันนั้น ไม่ใช่เรื่องง่าย..” - นายมีชัยกล่าว

3. นายเสรี สุวรรณภานนท์ สมาชิกวุฒิสภา กล่าวถึงการติดตามการเลือกสมาชิกวุฒิสภาที่ผ่านมา เห็นว่า หาก กกต.พบการกระทำผิดใดก็จะต้องลงโทษ หรือหากใครพบหลักฐานการกระทำผิด ก็ต้องนำส่ง กกต.เพื่อตัดสิน

“จะกล่าวหาเพียงเพราะใส่เสื้อสีเดียวกัน ถ่ายรูปร่วมกัน เพื่อล้มกระดานเลือก สว.ไม่ได้

หรือหากเห็นว่า รูปแบบการเลือก สว.ตามรัฐธรรมนูญไม่เหมาะสม ก็ต้องไปแก้ไขปรับปรุงในอนาคตว่า ควรเลือก สว.รูปแบบใด แต่หากใช้ความคิดของตนเองไปตัดสิน ก็จะเป็นการไม่เคารพรัฐธรรมนูญ” - นายเสรีกล่าว

นายเสรียังกล่าวว่า การเลือก สว.ลักษณะนี้ บุคคลที่มีชื่อเสียง มีโอกาสได้รับการคัดเลือกมาก เพราะเป็นที่รู้จัก จึงเป็นเรื่องปกติ แต่หากชาวบ้านทั่วไปไม่เป็นที่รู้จัก ก็จะต้องไปทำคุณความดี สั่งสมชื่อเสียง ซึ่งที่ตนเห็นในรอบระดับอำเภอนั้น ก็มีผู้สมัครทั้งที่มีชื่อเสียง และไม่มีชื่อเสียงปะปนกันไป

4. นายสมชาย แสวงการ สมาชิกวุฒิสภา กล่าวถึงการเลือก สว. ระดับอำเภอที่ผ่านพ้นไปล่าสุด

“..คนที่เตรียมการมา จัดคนมาโหวต ผ่านเข้ารอบหมด

จะมาด้วยการจ้างวานหรืออามิสสินจ้างหรือไม่ เป็นเรื่องที่ กกต. ต้องเข้าไปสอบ

แต่คนที่เดินไปคนเดียว แล้วบอกว่ามีชื่อเสียง ไม่มีใครผ่านเลย และหลายคนที่สอบตกเป็นคนมีคุณภาพเป็นหมอ เป็นวิศวกร แต่ไม่ได้เตรียมคนมาโหวตให้

เท่าที่ทราบในพื้นที่ต่างจังหวัดเป็นแบบนี้หมด หลายอำเภอเป็นการจัดตั้งทั้งสิ้น

ขนคนมาใส่รถ และขนคนกลับ

ดังนั้น ถ้า กกต.มีฝ่ายสืบสวนมีขีดความสามารถและตั้งใจจริง มันก็สามารถสืบเสาะหาข้อมูลการซื้อเสียงได้ แต่กกต.ไม่ได้ทำหน้าที่ ทำหน้าที่แค่จัดคูหาให้ไปกาคะแนน

...เมื่อคืนมีการเก็บตัวบางกลุ่มในบางอำเภอ ซึ่งเขาก็ส่งตัวอย่างมาให้ดู ถ่ายมาให้ดู เขาได้มีการซักซ้อมกัน กาบัตรยังไง

ตอนนี้หลักฐานอยู่ที่พี่ ยังไม่ได้ให้ดู ขอเก็บไว้ก่อน ให้กาเบอร์ 3 เบอร์ 6 ซ้อมกันเมื่อคืน แล้ววันนี้คนที่เข้าไปก็เตรียมโพยไปเรียบร้อยแล้ว

เพราะฉะนั้น ไม่ผิดคาดอะไรเลย เป็นไปตามคาดทั้งหมด เราก็จะได้ สว.ที่มาจากการจัดการ โดยไม่ใช่จัดการโดยประชาชน แต่เป็นการเตรียมการหลายหมื่นคนมาเลือก เลือกนายทุน เลือกเจ้าพ่อ เลือกคนดัง เลือกนักธุรกิจ เลือกนักการเมือง และเราเริ่มเห็นนักการเมืองเก่าผ่านเข้ามาหลายคน ซึ่งผ่านการจัดการทั้งหมด ไม่ใช่เรื่องธรรมชาติ ยืนยัน 100%

และเราก็จะมีสภาฮั้วแห่งชาติ มาแทนสภาผัวเมีย แทนสภาปลาสองน้ำ แทนสภา คสช.ตั้ง” - สว.สมชายกล่าว

นอกจากนี้ สว.สมชายยังเสนอแนะต่อ กกต.ด้วยว่า “อีกหนึ่งประเด็นปัญหา คือเรื่องของการนำโพยเข้าไปในพื้นที่เลือก สว.ได้ โพยก็คือหนังสือแนะนำตัว ซึ่งก็เท่ากับว่าเหมือนการเอาโพยเข้าห้องสอบ ซึ่งต้องไปดูว่า เป็นแบบนี้ทั้งประเทศหรือไม่ แต่เท่าที่ทราบคือเป็นประกาศของ กกต.ให้ทำได้ ขอเรียกร้องให้ กกต. กล้าหาญที่จะตรวจสอบเรื่องนี้”

5. อย่างไรก็ตาม ก็คงต้องติดตามการพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญต่อไปด้วย

กรณีศาลรธน. รับคำร้องผู้สมัครสว. พิจารณากฎหมายว่าด้วยการได้มา ซึ่งสว.ขัดหรือแย้งรัฐธรรมนูญหรือไม่?

เพราะหากแม้นกกต.อ้างว่าทำตามกฎหมาย แต่ถ้ากฎหมายนั้นขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ การเลือก สว.ก็อาจได้รับผลกระทบไปด้วย หรือไม่

โดยเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2567 ศาลรัฐธรรมนูญได้พิจารณา กรณีศาลปกครองกลางส่งคำโต้แย้งผู้ฟ้องคดี (น.ส.วิเตือน งามปลั่ง) ในคดีหมายเลขดำที่ 899/2567 เพื่อขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย มาตรา 212 ว่า พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ (พ.ร.ป.) ว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 มาตรา 36 มาตรา 40 มาตรา 41 และมาตรา 42ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา 107 หรือไม่

รวมถึงกรณีศาลปกครองกลางส่งคำโต้แย้งของผู้ฟ้องคดีทั้งห้า (ผู้สมัครรับเลือก สว. นครศรีธรรมราช) ขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย มาตรา 212 ว่า พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 มาตรา 36 มาตรา 40 มาตรา 41และมาตรา 42 ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา 107 หรือไม่

ศาลรัฐธรรมนูญ มีโดยมติเสียงข้างมาก 8 ต่อ 1 (ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญเสียงข้างน้อยคือนายอุดม สิทธิวิรัชธรรม) มีคำสั่งรับคำร้องทั้งสองไว้พิจารณาวินิจฉัยเฉพาะประเด็นว่าพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 มาตรา 36มาตรา 40 วรรคหนึ่ง (3) มาตรา 41 วรรคหนึ่ง (3) และมาตรา 42 วรรคหนึ่ง (3) ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา 107 หรือไม่ โดยรวมการพิจารณาทั้งสองเรื่องเข้าด้วยกัน

แต่ศาลรัฐธรรมนูญเห็นว่า ยังไม่ปรากฏว่าจะเกิดความเสียหายอย่างร้ายแรงที่ยากแก่การแก้ไขเยียวยาในภายหลัง อีกทั้งหากคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เห็นว่าจะเกิดความเสียหายดังกล่าวย่อมมีหน้าที่และอำนาจที่จะดำเนินการได้ตามรัฐธรรมนูญและพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 ศาลรัฐธรรมนูญ จึงมีมติเป็นเอกฉันท์ไม่กำหนดมาตรการหรือวิธีการใดๆ เป็นการชั่วคราวก่อนการวินิจฉัย

สารส้ม