หลังศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยชี้ขาด ให้ความเป็นรัฐมนตรีของ น.ส.แพทองธาร ชินวัตรนายกรัฐมนตรี และ รมว.วัฒนธรรม สิ้นสุดลงเฉพาะตัวตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 170 วรรคหนึ่ง (4)ประกอบมาตรา 160 (4) และ (5) จากกรณีคลิปเสียงออดอ้อนสนทนากับอังเคิลฮุนเซน ฝ่าฝืนมาตรฐานจริยธรรมทางการเมืองอย่างร้ายแรง

ศาลรัฐธรรมนูญ มีมติเสียงข้างมาก 6 ต่อ 3 เสียง ชี้ว่ามีความผิด ให้แพทองธาร สิ้นสุดความเป็นรัฐมนตรี นับตั้งแต่วันที่ศาลรัฐธรรมนูญสั่งหยุดปฏิบัติหน้าที่ พร้อมให้คณะรัฐมนตรี (ครม.)พ้นตำแหน่งทั้งคณะ เนื่องจากขาดความรอบคอบ ไม่พิทักษ์รักษาผลประโยชน์ชาติ ถือประโยชน์ส่วนตัวเหนือกว่า ฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานจริยธรรมอย่างร้ายแรง

ปรากฏว่า พรรคเพื่อไทย ซึ่งมีแพทองธารเป็นหัวหน้าพรรค ไม่แสดงถึงความรู้สึกรู้สาอะไรเลย

ไม่มีการขอโทษประชาชนอะไรเลยแม้แต่น้อย

แถมยังคงหิวกระหายอำนาจรัฐ ดึงดันจะให้คนของพรรคตนเองได้เป็นนายกรัฐมนตรีต่อไปอีก

ราวกับว่า ตำแหน่งนายกฯเป็นสมบัติประจำตระกูลของบิดาพรรคเพื่อไทย

1. นายภูมิธรรม เวชยชัย อดีตรองนายกฯ อ้างว่า ขณะนี้พรรคเพื่อไทยเป็นรัฐบาลแล้ว แต่เมื่อนายกรัฐมนตรีพ้นจากตำแหน่ง คนที่ถูกเลือกออกมารับผิดชอบแทนนายกรัฐมนตรี เป็นผู้ปฏิบัติการแทนนายกรัฐมนตรีมีอำนาจทำทุกอย่างได้ ไม่ว่าจะโยกย้ายข้าราชการ ไม่ว่าจะจ่ายงบฉุกเฉินและเบิกจ่ายใดๆ ทำได้หมด หรือแม้กระทั่งยุบสภาก็ได้

“ขณะนี้อยู่ในเรื่องของการเตรียมการตั้งรัฐบาล และไม่ได้กำหนดว่าจะต้องใช้วันเวลาแค่ไหนที่จะยื่นให้สภาพิจารณาและขณะนี้ ผู้ที่ทำหน้าที่เป็นนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีก็ทำหน้าที่อย่างเต็มที่ เหมือนเดิมเหมือนไม่มีอะไร ดีกว่าตอนเป็นรักษาการอีก ก็ใช้อำนาจได้เต็มที่..”

เมื่อถามว่า ในที่ประชุมคณะรัฐมนตรี ต้องหารือเรื่องว่ามีอำนาจในการยุบสภาหรือไม่?

นายภูมิธรรม กล่าวว่า “ถ้าจะยุบก็ ยุบได้เลย แต่ใครขัดข้องก็ไปฟ้องได้ ไม่มีปัญหาใดๆขณะนี้ไม่ต้องมาถกเถียงในเรื่องที่มีปัญหา เพราะเชื่อว่าเรื่องนี้ไม่มีปัญหา .. ยังไม่ตัดสินใจเลย ขึ้นอยู่กับว่าทางที่เป็นประโยชน์ที่สุดจะยุบสภา ก็คิด แต่ว่า ตอนนี้อย่าพึ่งพูดเรื่องยุบสภาเลย พูดเรื่องตั้งรัฐบาลให้ได้และแก้ปัญหาประเทศให้ได้..”

..วันนี้ไม่ยุบสภา ใกล้ๆ ก็ยังไม่ยุบสภา ต้องแก้ปัญหาเรื่องการจัดตั้งรัฐบาลให้เรียบร้อย..”

2. สถานการณ์ตอนนี้ พรรคเพื่อไทยยังคงเดินหน้ารวบรวมเสียง สส.เพื่อมาโหวตให้นายชัยเกษม บุคคลในบัญชีรายชื่อนายกฯของพรรคเพื่อไทย ได้เป็นนายกฯอีก (ต่อจากเศรษฐา และอุ๊งอิ๊งค์)

เบ่งกล้ามเหมือนกับว่า ถ้าภูมิใจไทยรวบรวมเสียงได้มากกว่าตนเอง ก็อาจจะยุบสภา

เหมือนเบ่งกล้ามว่ามีไพ่ยุบสภา เป็นไม้ตาย

ทั้งๆ ที่ ความจริง พรรคที่จะสาหัสที่สุดหากไปเลือกตั้งใหม่กันตอนนี้ทันที คือ พรรคเพื่อไทย

และในความเป็นจริงตอนนี้ ไม่มีนายกฯแล้ว ครม.ก็พ้นไปแล้วทั้งคณะ

ตำแหน่งรักษาการนายกฯ ก็ไม่มีแล้ว

ที่ทำได้ตอนนี้ คือ ปฏิบัติหน้าที่ไปพลาง จนกว่าจะมีนายกฯคนใหม่

3. ประเด็นอำนาจยุบสภา

ตอนอุ๊งอิ๊งค์ยังอยู่ แม้ยุติปฏิบัติหน้าที่ ภูมิธรรมปฏิบัติราชการแทน ยังเถียงกันว่ายุบได้หรือไม่ เพราะตอนนั้นนายกฯมีอำนาจยุบสภา ยังอยู่ในตำแหน่ง แค่หยุดปฏิบัติหน้าที่

แต่พอถึงเวลานี้ นายกฯพ้นตำแหน่งไปแล้ว ครม.ก็หลุดทั้งคณะไปแล้ว แค่มีกติกาให้ทำหน้าที่ไปก่อนจนกว่าจะมีรัฐบาลใหม่ ซึ่งทำได้แต่งานประจำ งานสำคัญๆ หรือที่เป็นงานนโยบายทำไม่ได้

ดังนั้น สถานะตอนนี้ ยิ่งยุบสภาไม่ได้แน่นอน

4. นายปกรณ์ นิลประพันธ์ เลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกา ระบุว่า รักษาการนายกฯในขณะนี้ ไม่สามารถยุบสภาได้

ถามว่า ถ้ารัฐบาลประกาศยุบสภาจะมีปัญหาอะไรหรือไม่?

นายปกรณ์ กล่าวว่า ต้องพิจารณาให้รอบคอบ และเป็นความรับผิดชอบดุลพินิจของรัฐบาลที่จะพิจารณา แต่ก็ต้องพิจารณาให้รอบคอบว่ามีทั้งทำได้และทำไม่ได้ อันไหนที่ควรทำหรือไม่ควรทำ ซึ่งอันนี้ต้องพิจารณาด้วยความรอบคอบ อย่าให้ไปกระทบกระเทือนเบื้องพระยุคลบาท เพราะพระองค์ท่านไม่ทรงเกี่ยวกับการเมือง ซึ่งนี่เป็นหลักทั่วไปอยู่แล้ว เวลาจะทำอะไรคนที่เสนอขึ้นไปจะต้องเป็นผู้รับผิดชอบทั้งหมด

5. ดร.บวรศักดิ์ อุวรรณโณ อดีตประธานกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ ได้โพสต์ผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัว ในหัวข้อเรื่อง “รัฐบาลยุบสภาได้ไหม?” ใจความสำคัญบางตอน ระบุว่า

“...ที่บอกว่ารัฐบาลรักษาการยุบสภาได้หรือไม่จึงไม่ถูกต้อง ถ้าจะพูดให้ถูก ต้องบอกว่ารัฐบาลรักษาการจะถวายคำแนะนำให้ทรงตราพระราชกฤษฎีกายุบสภาผู้แทนราษฎรที่นายกรัฐมนตรีลงนามรับสนองพระบรมราชโองการในร่างพระราชกฤษฎีกาถวายขึ้นไป ตามมาตรา 182 ของรัฐธรรมนูญได้หรือไม่

และพระมหากษัตริย์จะทรงลงพระปรมาภิไธย ตามที่ถวายคำแนะนำหรือไม่

ถ้าทรงลงพระปรมาภิไธย สภาก็ถูกยุบ

ถ้าไม่ทรงลงพระปรมาภิไธย สภาก็อยู่ต่อ

จึงมีการถกเถียงกันถึงพระราชอำนาจที่จะทรงปฏิเสธการยุบสภาที่อังกฤษเรียกว่า the royal prerogative of refusal ซึ่งนักกฎหมายรัฐธรรมนูญอังกฤษอย่าง Sir Ivor Jennings ยืนยันว่าตามประเพณีการปกครองที่เรียกว่า convention of the constitution พระมหากษัตริย์อังกฤษทรงปฏิเสธยุบสภาได้ในบางสถาณการณ์ เช่น รัฐบาลพรรคเดียวกันยุบสภาหลายครั้งในปีเดียว เป็นต้น

ของไทยเอง รัฐธรรมนูญไทยไม่มีบัญญัติไว้ว่าจะทรงปฏิเสธคำกราบบังคมทูลของรัฐบาลให้ทรงตราพระราชกฤษฎีกาได้หรือไม่ เราก็ต้องดูประเพณีการปกครอง เท่าที่ทราบพระเจ้าอยู่หัว ร.9 ไม่เคยทรงปฏิเสธการยุบสภา แต่เมื่อรัฐบาลหนึ่งจะปรับครม. ด้วย ยุบสภาด้วย พระองค์ทรงให้รัฐบาลเลือกเอาอย่างใดอย่างหนึ่ง เพราะถ้าทำ 2 อย่างพร้อมกัน จะเป็นการได้เปรียบทางการเมือง แต่รัชกาลที่ 10 ยังไม่เคยมีการกราบบังคมทูลถวายร่างพระราชกฤษฎีกายุบสภา จึงยังไม่มีประเพณีทรงปฏิเสธการยุบสภา(the prerogative of refusal)

ผมเองเห็นว่าพระมหากษัตริย์จะทรงปฏิเสธการยุบสภาที่ไม่ควรได้ เหมือนของอังกฤษ

ดังนั้น หากพูดให้ชัด คือ ทรงปฏิเสธการยุบสภาที่รัฐบาลกราบบังคมทูลได้ โดยเฉพาะเมื่อทรงเห็นว่าคนถวายคำแนะนำพ้นตำแหน่งไปแล้วและเป็นรัฐบาลรักษาการ

ทั้งการยุบสภาในเวลาที่ร่างพ.ร.บ.งบประมาณรายจ่ายปี 2569 ยังไม่ผ่านสภา จะทำให้ประเทศต้องชะงักเพราะต้องใช้งบประมาณเก่าของปี 2568

พูดง่ายๆ ก็คือเป็นพระราชอำนาจที่จะยุบหรือไม่ยุบสภา!

ดังนั้น ที่บอกว่ารัฐบาลยุบสภาได้หรือไม่ได้ เป็นการพูดที่ไม่ถูกต้อง ที่ถูกต้องพูดว่า รัฐบาลรักษาการจะกราบบังคมทูลให้ทรงยุบสภาได้หรือไม่ ต่างหาก

…ถ้าดูตามประเพณีการปกครองของไทย และหลักกฎหมายรัฐธรรมนูญทั่วไป เราก็ต้องบอกว่า รัฐบาลรักษาการไม่อาจถวายคำแนะนำให้ยุบสภาได้

...ผมได้แสดงหลักวิชากการ ตามหลักรัฐธรรมนูญมาให้พิจารณากัน โปรดพิจารณาด้วยหลักวิชา อย่าใช้หลักกู นะครับ”

6. กรอบแนวทางการปฏิบัติหน้าที่ของ ครม.หลังนายกฯและครม.พ้นไปทั้งคณะ

นางณัฐฏ์จารี อนันตศิลป์ เลขาธิการคณะรัฐมนตรี ลงนามในหนังสือด่วนที่สุดที่ นร 0503/ว(ร)426 เรื่อง การมอบหมายให้รองนายกรัฐมนตรีเป็นผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนนายกรัฐมนตรี และเลขที่ นร 0503/ว(ร)427 เรื่อง แนวทางการปฏิบัติหน้าที่ของคณะรัฐมนตรี กรณีศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยให้ความเป็นรัฐมนตรีของนายกรัฐมนตรีสิ้นสุดลงเฉพาะตัวตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย มาตรา 170 (4)

มีเนื้อหาสาระ น่าสนใจ ดังนี้

หนังสือด่วนที่สุด เลขที่ นร 0503/ว(ร)427 เรื่อง แนวทางการปฏิบัติหน้าที่ของคณะรัฐมนตรี กรณีศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยให้ความเป็นรัฐมนตรีของนายกรัฐมนตรีสิ้นสุดลงเฉพาะตัวตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย มาตรา 170 (4)

“...ด้วยศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยให้ความเป็นรัฐมนตรีของนายกรัฐมนตรีสิ้นสุดลงเฉพาะตัวตามมาตรา 170 (4) ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย จึงเป็นเหตุให้รัฐมนตรีทั้งคณะพ้นจากตำแหน่งตามมาตรา 167 (1) ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย คณะรัฐมนตรีที่เหลือจึงอยู่ในตำแหน่ง เพื่อปฏิบัติหน้าที่ต่อไปจนกว่าคณะรัฐมนตรีที่ตั้งขึ้นใหม่จะเข้ารับหน้าที่ตามมาตรา 168 (1) ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย

คณะรัฐมนตรีได้ประชุมปรึกษาเมื่อวันที่ 30 ส.ค. 2568 ลงมติเห็นชอบแนวทางการปฏิบัติหน้าที่ของคณะรัฐมนตรี กรณีศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยให้ความเป็นรัฐมนตรีของนายกรัฐมนตรีสิ้นสุดลงเฉพาะตัวตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย มาตรา 170 (4) ดังนี้

สถานะของคณะรัฐมนตรีและรัฐมนตรี

1. คณะรัฐมนตรีสิ้นสุดลง แต่ต้องอยู่ในตำแหน่งเพื่อปฏิบัติหน้าที่ต่อไป (ไม่เรียกว่า รักษาการ และได้รับเงินเดือนแต่ยังไม่ต้องยื่นบัญชีทรัพย์สินและหนี้สิน)

2.คณะรัฐมนตรียังคงมีหน้าที่บริหารราชการแผ่นดินให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อประเทศเท่าที่จำเป็นทุกประการ กรณีมีสถานการณ์คุกคามความมั่นคงของชาติ ย่อมมีอำนาจหน้าที่ที่จะประกาศมาตรการเพื่อรักษาความมั่นคงของชาติได้ เช่น ประกาศภาวะฉุกเฉินหรือประกาศ กฎอัยการศึก เป็นต้น

3. การลงชื่อตำแหน่งของรัฐมนตรี ยังคงลงชื่อในตำแหน่งเดิม มิใช่เป็นการรักษาการหรือรักษาการในตำแหน่ง

หลักการเกี่ยวกับการปฏิบัติหน้าที่ของคณะรัฐมนตรี

1.เรื่องที่เป็นนโยบายใหม่ซึ่งมีผลผูกพันคณะรัฐนตรีชุดใหม่ ไม่ควรพิจารณา

2.เรื่องที่จำเป็น เร่งด่วน หรือเรื่องที่ต่อเนื่องให้พิจารณาดำเนินการเป็นเรื่องๆ ไป

3.ร่างพระราชบัญญัติในระหว่างที่รอคณะรัฐมนตรีที่ตั้งขึ้นใหม่เข้ารับหน้าที่

3.1 ร่างพระราชบัญญัติที่คณะรัฐมนตรีมีมติอนุมัติหลักการก่อนวันที่ 29 ส.ค. 2568 และอยู่ระหว่างการตรวจพิจารณาของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา หากสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาตรวจพิจารณาเสร็จแล้วและต้องเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาอีกครั้งหนึ่ง ให้รอเสนอคณะรัฐมนตรีชุดใหม่

3.2 ร่างพระราชบัญญัติที่คณะรัฐนตรีมีมติอนุมัติหลักการก่อนวันที่ 29 ส.ค. 2568 และสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาตรวจพิจารณาเสร็จแล้ว ให้ส่งคณะกรรมการประสานงานสภาผู้แทนราษฎรเสนอสภาผู้แทนราษฎรต่อไปได้

3.3 ร่างพระราชบัญญัติที่กำลังจะเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาอนุมัติหลักการ หากมีความจำเป็นเพื่อรักษาประโยชน์ของรัฐ รักษาความปลอดภัยของประเทศความปลอดภัยสาธารณะความมั่นคงในทางเศรษฐกิจของประเทศ หรือป้องปัดภัยพิบัติสาธารณะ ให้พิจารณาดำเนินการได้ตามความเหมาะสม

ทั้งนี้ ข้าราชการการเมืองที่นายกรัฐมนตรีแต่งตั้งตามพ.ร.บ.ระเบียบข้าราชการการเมือง 2534 และที่แก้ไขเพิ่มเติม กรรมการผู้ช่วยรัฐมนตรีตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยคณะกรรมการผู้ช่วยรัฐมนตรี 2546 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ผู้แทนการค้าไทยตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยผู้แทนการค้าไทย 2546 และที่แก้ไขเพิ่มเติม และคณะกรรมการที่นายกรัฐมนตรีแต่งตั้งตามมาตรา 11 (6) แห่งพ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน 2534 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ต้องพ้นจากตำแหน่งไปด้วย ซึ่งหากจะให้ปฏิบัติหน้าที่ต่อไป ให้ดำเนินการแต่งตั้งตามกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้องอย่างเคร่งครัดด้วย…”

จะเห็นว่า เรื่องที่เป็นนโยบายใหม่ซึ่งมีผลผูกพันคณะรัฐนตรีชุดใหม่ ไม่ควรพิจารณา

ขนาดร่างพระราชบัญญัติที่คณะรัฐมนตรีมีมติอนุมัติหลักการก่อนวันที่ 29 ส.ค. 2568 และจะต้องเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาอีกครั้งหนึ่ง ก็ให้รอเสนอคณะรัฐมนตรีชุดใหม่

แล้วจะมีหน้าไปเสนอพระราชกฤษฎีกายุบสภา ได้อย่างไร

หนังสือข้างต้น ส่งไปถึงรองนายกรัฐมนตรี, รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีทุกคน

นายภูมิธรรม หรือใคร ก็ไม่สามารถอ้างได้ว่า ไม่รู้

ถ้าฝืนลงนามเสนอยุบสภา ตามความต้องการของใครบางคน ก็ถือว่า เจตนาทำ ทั้งๆ ที่รู้ว่าทำไม่ได้ ไม่มีอำนาจ หรือจะก่อให้เกิดความเสียหายต่อระบบและสถาบันการเมือง

เข้าข่ายมีเจตนาทางอาญา

อาจติดคุกตอนแก่

สารส้ม