การทำหน้าที่ “ตรวจสอบ” ของฝ่ายค้านในระบอบประชาธิปไตย ไม่ใช่เพียงหน้าที่เชิงพิธีกรรม แต่คือหัวใจสำคัญของการคานอำนาจ ตรวจสอบฝ่ายบริหาร และหน่วยงานของรัฐ เพื่อให้การใช้อำนาจอยู่ภายใต้กรอบกฎหมายและความโปร่งใส ฝ่ายค้านที่เข้มแข็งย่อมทำให้รัฐบาลไม่สามารถบริหารด้วยความประมาทหรือหลงอำนาจได้ และในทางกลับกัน หากฝ่ายค้านทำหน้าที่เพียงครึ่งเดียว หรือใช้การตรวจสอบเป็นเพียงเครื่องมือทางการเมือง ผลลัพธ์ก็จะไม่ต่างจากการเปิดฉาก “สงครามน้ำลาย” ที่ไม่มีเป้าหมายเพื่อประชาชนเลยแม้แต่น้อย

การตรวจสอบที่มีประสิทธิภาพ ต้องตั้งอยู่บน “ข้อมูลและหลักฐาน” ที่หนักแน่น เชื่อถือได้ และสามารถนำไปสู่กระบวนการเอาผิดได้จริง ทั้งในทางกฎหมายและทางการเมือง ไม่ว่าจะเป็นการเปิดโปงการทุจริต การเอื้อประโยชน์ หรือการใช้อำนาจโดยมิชอบ หากฝ่ายค้านทำได้เช่นนี้ ประชาชนจะเห็นว่าการตรวจสอบไม่ใช่แค่การดิสเครดิต แต่เป็นการปกป้องผลประโยชน์ของชาติ และยกระดับมาตรฐานความรับผิดชอบของผู้มีอำนาจ

แต่ในทางกลับกัน หากการตรวจสอบถูกใช้เป็นเพียงเวทีเรียกแสง สร้างกระแส หรือ “ตีกิน” เพื่อคะแนนนิยมส่วนตัว หรือหวังผลให้ฝ่ายตรงข้ามเสียหายทางการเมืองโดยไร้ข้อเท็จจริง นั่นไม่ใช่การตรวจสอบที่แท้จริง แต่คือการใช้สิทธิในระบบประชาธิปไตยอย่างบิดเบือน และสุดท้ายสิ่งที่เสียหายคือความเชื่อมั่นของประชาชนต่อระบบการเมืองทั้งหมด

กรณีที่พรรคประชาชนออกมาเปิดประเด็นเรื่อง “ขบวนการสีเทา” และการทุจริตในหลายหน่วยงานถือเป็นสิ่งที่ดี เพราะสะท้อนให้เห็นว่าฝ่ายค้านยังจับตาการทำงานของรัฐบาลอย่างใกล้ชิด แต่ในขณะเดียวกัน สังคมก็มีสิทธิ์ตั้งคำถามกลับว่า-เมื่อพรรคประชาชนเป็นพรรคที่มีเสียง สส. อันดับหนึ่งในสภา ทำไมจึงเลือกจะ “อยู่ข้างนอก” มากกว่า “เข้าไปทำจริง” ในรัฐบาล? ทำไมไม่ใช้โอกาสในการเข้าร่วมบริหารประเทศกับพรรคภูมิใจไทย เพื่อแก้ไขปัญหาที่ตนเองกล่าวหาว่าร้ายแรงอย่างแท้จริง

การเลือก “ยกมือให้ภูมิใจไทยเป็นรัฐบาลเสียงข้างน้อย” แล้วตัวเองถอยออกไปอยู่วงนอก คอยวิพากษ์วิจารณ์ทุกการตัดสินใจของรัฐบาล ย่อมทำให้เกิดคำถามว่า การตรวจสอบนั้นเกิดจากความจริงใจ หรือเกิดจากความต้องการสร้างภาพลักษณ์ “พระเอกของประชาชน” ที่อยู่เหนือการเมืองกันแน่

และเมื่อแกนนำพรรคประชาชนออกมายอมรับเองว่า แคมเปญการเลือกตั้งครั้งต่อไปของพรรคคือคำว่า “มีส้ม ไม่มีเทา” ก็ยิ่งตอกย้ำว่า ปลายทางของการเปิดประเด็น “สีเทา” ครั้งนี้ แท้จริงแล้วอาจไม่ได้มุ่งหวังให้เกิดการปราบปรามหรือแก้ปัญหาอย่างจริงจัง หากแต่เป็นการปูทางทางการเมือง เพื่อสร้างกรอบความคิดให้ประชาชนเห็นว่าฝ่ายตนคือผู้บริสุทธิ์ ส่วนฝ่ายอื่นล้วน “เทา” ทั้งสิ้น เป็นยุทธวิธีที่เน้นผลทางเลือกตั้ง มากกว่าผลทางการบริหารประเทศ

ในท้ายที่สุด การตรวจสอบที่ดีต้อง “ไปให้สุด” -สุดในแง่ของความจริง ความถูกต้อง และความรับผิดชอบ ไม่ใช่สุดเพียงในแง่ของกระแสหรือคะแนนนิยม เพราะเมื่อการตรวจสอบกลายเป็นเครื่องมือทางการเมือง ประชาชนจะไม่ได้รับความจริง แต่ได้เพียง “ละครการเมือง” ที่แสดงกันบนเวทีสภา

ฝ่ายค้านที่ดีต้องกล้าตรวจสอบ “อย่างสุดทาง” และรัฐบาลที่ดีต้องกล้าให้ตรวจสอบ “อย่างเปิดเผย” เพราะสุดท้ายแล้ว การตรวจสอบไม่ได้มีไว้เพื่อทำลายกัน หากแต่มีไว้เพื่อยกระดับประเทศให้ดีกว่าเดิม

หากหยุดเพียงแค่ผลทางการเมือง ประเทศก็จะวนอยู่ในวังวนเดิม-รัฐบาลที่บริหารด้วยความหวาดกลัว ฝ่ายค้านที่ตรวจสอบด้วยอคติ และประชาชนที่สิ้นศรัทธาต่อทั้งสองฝั่ง ถึงเวลาที่การตรวจสอบต้อง “ไปให้สุด” ในทางของความจริงมิใช่สุดแค่ในทางของผลประโยชน์ทางการเมือง