ในวันที่ 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2494 เมื่อ “คณะผู้บริหารประเทศชั่วคราว” ได้นำกำลังทหารเข้ายึดอำนาจนั้น ได้มีแถลงการณ์ออกมามีความที่น่าสนใจอยู่ในตอนสุดท้ายของแถลงการณ์ว่า

“…คณะทหารบก, ทหารเรือ, ทหารอากาศ, ตำรวจ, ผู้ก่อการเปลี่ยนแปลงการปกครองพ.ศ. 2475 รัฐประหารพ.ศ. 2490 พร้อมด้วยประชาชนผู้รักชาติ มุ่งความมั่นคงดำรงอยู่แห่งชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์บรมราชจักรีวงศ์ และระบอบรัฐธรรมนูญได้พร้อมใจกันเป็นเอกฉันท์ กระทำการเพื่อนำเอารัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยฉบับลงวันที่ 10 ธันวาคม พุทธศักราช 2475 กลับมาใช้ให้เป็นความรุ่งเรืองสถาพรแก่ประเทศชาติสืบไป”

คณะผู้บริหารประเทศชั่วคราว ชื่อนี้ค่อนข้างแปลกในครั้งนั้นมีอยู่ 9 นาย มาจาก 3 กองทัพ กองทัพละ3 นาย ดังมีรายนาม ต่อไปนี้

1. พลเอกผิน ชุณหะวัณ 2.พลโทเดชเดชปฏิยุทธ์ 3.พลโท สฤษดิ์ ธนะรัชต์ 4. พลเรือตรีหลวงยุทธศาสตร์โกศล 5.พลเรือตรี หลวงชำนาญอรรถยุทธ 6.พลเรือตรี สุนทร สุนทรนาวิน
7.พลอากาศเอก ฟื้น รณนภากาศ ฤทธาคนี8.พลอากาศโท หลวงเชิดวุฒากาศ 9. พลอากาศโทหลวงปรุงปรีชากาศ

รัฐบาลทหาร อาศัยบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญแต่งตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ขึ้น 123 คน ให้ทำหน้าที่ผู้แทนราษฎรไปพลางก่อน จนกว่าจะมีการเลือกตั้งผู้แทนราษฎร ซึ่งปรากฏชัดว่าผู้ที่ได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ครั้งนี้ประกอบด้วยนายทหารเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งนายทหารบกที่มีบทบาทในการรัฐประหารปี 2490 นายทหารบกที่มีบทบาทปราบปรามกบฏวังหลวงปี 2492 และนายทหารบกกับทหารอากาศที่มีบทบาทในการปราบกบฏแมนฮัตตันปี 2494 เช่น พลโท ผิน ชุณหะวัณพันโท ชาติชาย ชุณหะวัณ พันเอก ประมาณ อดิเรกสารพลตำรวจโท เผ่า ศรียานนท์ พลตรี ถนอมกิตติขจร พันเอก ประภาส จารุเสถียร พันเอก กฤษ ปุณณกันต์ พันโทพงษ์ ปุณณกันต์ นาวาอากาศเอกทวีจุลละทรัพย์ และจอมพล ป.พิบูลสงคราม มีพลเรือนจำนวนน้อยซึ่งเป็นผู้ที่มีความใกล้ชิดกับคณะทหารได้รับแต่งตั้งด้วย ในจำนวนนี้มีสมาชิกคณะราษฎรได้รับการแต่งตั้งจำนวน 4 คน โดยไม่มีชื่อหลวงธำรงนาวาสวัสดิ์ ผู้ซึ่งเคยได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกวุฒิสภาเมื่อปี 2493 เข้ามาด้วย

ในวันที่ 29 พฤศจิกายนนี้ คณะผู้บริหารประเทศชั่วคราวก็ได้แต่งตั้งคณะรัฐมนตรีชั่วคราวที่มีจอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็น นายกรัฐมนตรีและ รัฐมนตรี 16 นาย ต่อมาในวันที่ 6 ธันวาคมปีเดียวกัน ได้มีประกาศพระบรมราชโองการให้ใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ดังความที่ว่า

“จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยฉบับลงวันที่ 10 ธันวาคม พุทธศักราช 2475 พร้อมทั้งรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติมว่าด้วยประเทศ พุทธศักราช 2482 และรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติมว่าด้วยบทเฉพาะกาล พุทธศักราช 2483 ตั้งแต่วันที่ 29 พฤศจิกายน 2494 ไปพลางก่อน

แต่โดยที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยดังกล่าวแล้ว มีบทบัญญัติบางมาตราอันไม่เหมาะสมกับสถานการณ์ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สภาผู้แทนราษฎรปรึกษา การดำเนินการปรับปรุงฉบับใหม่เพื่อให้เป็นหลักถาวรแห่งประศาสนวิธีต่อไป”

วันเดียวกันนั้น จึงได้ตั้งจอมพล ป. เป็นนายกรัฐมนตรี และแต่งตั้งคณะรัฐมนตรีชุดใหม่แต่สิ่งที่น่าสนใจในการนำรัฐธรรมนูญ ฉบับแก้ไขใหม่มาใช้นั้นมิได้ทำให้ตัวนายกรัฐมนตรีมีความมั่นคงขึ้นแต่อย่างใด แต่เป็นการเปิดทางให้นายทหารการเมืองได้มามีตำแหน่งทั้งการเมืองและตำแหน่งข้าราชการประจำที่เป็นทหารที่คุมกำลังอยู่พร้อมกันไป นั่นคือทำให้“เสนาธิปไตย” มั่นคงและหยั่งรากลึก ในระบบการเมือง ที่ท้ายที่สุด จอมพล ป. ก็ถูกยึดอำนาจล้มรัฐบาลไป

นรนิติ เศรษฐบุตร