การเมืองนั้นยุ่งยากและลำบากมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งนักการเมืองจำเป็น อย่างนายสัญญา ธรรมศักดิ์ อดีตประธานศาลฎีกา ที่ก้าวขึ้นมาเป็นหัวหน้ารัฐบาลภายหลังเหตุการณ์ 14ตุลาคม
2516 เพราะคณะนายทหารหมดทั้งอำนาจและความชอบธรรมในการปกครองประเทศไทยไปแบบปัจจุบันทันด่วน นิสิตนักศึกษาประชาชนซึ่งเป็นผู้ประท้วงรัฐบาลเป็นฝ่ายที่ได้รับชัยชนะ และมีความชอบธรรมในการปกครอง และนายทหารระดับสูงที่มีอำนาจอยู่เดิมจำต้องเดินทางออกนอกประเทศบ้านเมืองในยามนั้นแทบจะไร้ขื่อแป กฎหมาย ระเบียบวินัยในการปกครองบ้านเมืองก็มีความหมายน้อยลงมาก ดังนั้นรัฐบาลจึงดูจะไร้อำนาจ มีแต่ความตั้งใจจริงที่จะรักษาบ้านเมืองให้คงอยู่โดยไม่เกิดภาวะรัฐล้มเหลว

แรงกระแทกทางการเมืองที่มาจากกลุ่มนิสิตนักศึกษา ที่ได้ออกมาเรียกร้องในหลายเรื่องทั้งที่ควรและไม่ควร จากประชาชนที่ต้องการเห็นบ้านเมืองกลับมามีระเบียบวินัยเหมือนก่อนเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 เพียงแต่ประชาชนไม่ต้องการรัฐบาลทหาร แต่ก็ยังมีกลุ่มคนที่เสียประโยชน์จากการล่มสลายของรัฐบาลทหารที่ไม่พอใจกับการหมดอำนาจของพวกตน
รวมทั้งสภานิติบัญญัติแห่งชาติชุดใหม่ที่เข้ามาในสมัยนายสัญญา ธรรมศักดิ์ เป็นนายกรัฐมนตรี ก็ไม่ได้เป็นตัวช่วยรัฐบาลมากนัก ซ้ำบางครั้งสมาชิกสภานิติบัญญัติฯ กลับแสดงบทบาทฝ่ายตรงข้ามรัฐบาล หลายสิ่งหลายอย่างเหล่านี้จึงเป็นแรงที่บีบรัฐบาลของนายสัญญา ธรรมศักดิ์ถึงขนาดมีรัฐมนตรีที่เป็นคนดีที่ยอมรับเข้ามาทำงานด้วยความหวังดีก็ถูกติถูกว่าจนหมดความอดทน และขอพ้นตำแหน่ง นายสัญญา ธรรมศักดิ์ ทำงานมาได้ถึงวันที่ 21 พฤษภาคมพ.ศ. 2517 เท่านั้นก็หมดกำลังใจ จึงได้ยื่นจดหมายถึงประธานสภานิติปัญญาแห่งชาติมีความว่า ขอลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีตั้งแต่วันที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ.2517 เป็นต้นไปจดหมายลาออกของนายกรัฐมนตรีฉบับนี้ค่อนข้างยาว แต่ก็มีเนื้อหาที่สำคัญดังนั้น ขอสรุป
ความที่สำคัญมาให้อ่านกัน

ในข้อแรก ท่านนายกฯได้อ้างว่าการดำเนินนโยบายประนีประนอมของท่านทำให้ “รัฐบาล โดยเฉพาะนายกรัฐมนตรีถูกเพ่งเล็งและตำหนิว่าอ่อนแอ และเอาใจยินยอมตามคำเรียกร้องของนิสิตนักศึกษาและกลุ่มต่างๆ มากเกินไป”

ข้อที่สอง ท่านนายกฯอ้างว่าท่านสัญญากับประชาชนไว้ว่าจะเร่งทำรัฐธรรมนูญและประกาศใช้ในเวลาไม่เกิน 6 เดือน บัดนี้รัฐบาลจัดทำร่างรัฐธรรมนูญเสร็จเรียบร้อยภายในเวลา 3 เดือน แต่รัฐธรรมนูญก็ยังวนอยู่ในสภานิติบัญญัติฯ ประชาชนและหนังสือพิมพ์ก็มาเร่งรัดตำหนิว่าทำไมไม่เป็นไปตามสัญญาที่ว่าจะให้มีการเลือกตั้งภายใน 6 เดือน

ข้อที่สาม ท่านนายกฯก็บอกว่าปัญหาต่างๆ ที่มันเกิดขึ้นบางปัญหามันเป็นปัญหาของโลกการแก้ปัญหาของท่านอาจจะไม่เป็นที่พอใจของประชาชนหลายกลุ่ม และได้มีการเรียกร้องให้มีการปรับคณะรัฐมนตรี จึงมีการบีบบังคับรัฐบาลในการบริหารประเทศจากกลุ่มต่างๆ รวมทั้งจากสภานิติบัญญัติฯด้วย

ดังนั้นท่านจึงขอลาออก ใบลาฉบับนี้จึงเป็นของร้อนที่สภานิติบัญญัติแห่งชาติจะต้องรับไปจึงได้จัดให้มีการประชุมสภานิติบัญญัติแห่งชาติในวันที่ 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2517 ในวันประชุมนั้นก็มีคนเสนอชื่อคนอื่นให้รับเป็นนายกรัฐมนตรี แต่ก็ไม่มีใครยอมรับ ในที่สุดสภาฯก็มีความเห็นว่าควรจะขอให้นายสัญญา ธรรมศักดิ์เป็นนายกรัฐมนตรีต่อไป ทำให้ประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติ และรองประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติต้องรีบไปพบนายสัญญา ธรรมศักดิ์ และแจ้งให้ท่านทราบถึงความเห็นของที่ประชุมสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติจึงเป็นผลให้นายสัญญา ธรรมศักดิ์ ยอมรับเป็นนายกรัฐมนตรีต่อไป และในวันที่ 27 พฤษภาคมพ.ศ. 2517 จึงมีพระบรมราชโองการแต่งตั้งนายสัญญา ธรรมศักดิ์ เป็นนายกรัฐมนตรีอีกครั้ง

นรนิติ เศรษฐบุตร