ท่าเรือน้ำลึก คือ โครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่สุดสำหรับประเทศ ที่จะขนส่งสินค้า ทำมาค้าขาย กับตลาดโลก

จึงเห็นว่า ทั้งมาเลเซีย เวียดนาม หรือแม้แต่เขมร ก็เดินหน้าลงทุนพัฒนาท่าเรือน้ำลึกของตนเอง

อย่างโครงการแลนด์บริดจ์ของประเทศไทยนั้น (ขณะนี้อยู่ระหว่างพิจารณาทบทวนโครงการ) สาระสำคัญจริงๆ ก็คือ ท่าเรือน้ำลึก ฝั่งมหาสมุทรอินเดีย ที่ไทยเรายังขาดหายไป เนื่องจากท่าเรือที่ระนองที่มีอยู่เดิม ยังไม่มีศักยภาพเพียงพอ เชื่อมต่อกับระบบราง และโครงสร้างพื้นฐานการคมนาคมขนส่งในประเทศ

ล่าสุด กระทรวงคมนาคมได้เปิดแผนและแนวทางใหม่ที่น่าสนใจ เกี่ยวกับการพัฒนาท่าเรือในประเทศไทย

1. ยังคงต้องมีท่าเรือน้ำลึกฝั่งอันดามันและอ่าวไทย เชื่อมระบบรางเป็นแกนหลัก

นายพิพัฒน์ รัชกิจประการ รองนายกฯ และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม กล่าวว่า นโยบายของรัฐบาลยังคงชัดเจนที่จะมีท่าเรือทั้งฝั่งอันดามันและฝั่งอ่าวไทย แต่รายละเอียดของการดำเนินโครงการยังต้องหารือเพิ่มเติมว่าจะสร้างท่าเรือแห่งใดก่อนรวมถึงจะใช้ระบบรางเป็นแกนหลักในการเชื่อมต่อระหว่างฝั่งอันดามันกับฝั่งอ่าวไทยอย่างไร

“...ในเบื้องต้น หากดำเนินโครงการตามแนวคิดดังกล่าว ระบบรางจากภาคใต้จะสามารถแยกเส้นทางเข้าสู่จังหวัดระนองทางฝั่งอันดามัน และจังหวัดชุมพรทางฝั่งอ่าวไทย โดยการก่อสร้างท่าเรือฝั่งอันดามันมีแนวโน้มว่าจะเริ่มที่จังหวัดระนองก่อน แต่ประเด็นสำคัญที่ยังไม่มีข้อยุติ คือ รูปแบบการลงทุนว่าจะเป็นการลงทุนโดยภาครัฐ หรือเปิดให้เอกชนเข้ามาร่วมลงทุน” - รมว.คมนาคม กล่าว

2. เร่งแหลมฉบังเฟส 3 เชื่อมราง–น้ำ–ถนน ดันท่าเรือไทย สู่ World Class Port

ล่าสุด นายพิพัฒน์ รัชกิจประการ พร้อมด้วยนายสรรเพชญ บุญญามณี รมช.คมนาคม ลงพื้นที่ตรวจเยี่ยมและมอบนโยบายการดำเนินงานแก่การท่าเรือแห่งประเทศไทย (กทท.)

นายพิพัฒน์ กล่าวว่า กระทรวงคมนาคมเดินหน้าพัฒนาระบบคมนาคมของประเทศภายใต้ยุทธศาสตร์ “MOT New Chapter ทันสมัย ใส่ใจประชาชน พร้อมขยายผลด้านเศรษฐกิจไทยอย่างยั่งยืน”

มีเป้าหมายสำคัญในการลดรายจ่ายและยกระดับความปลอดภัยของประชาชน กระตุ้นเศรษฐกิจ ส่งเสริมการใช้พลังงานสะอาด และพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของประเทศให้สามารถแข่งขันได้ในเวทีโลก

การขนส่งทางน้ำและระบบท่าเรือ ถือเป็นกลไกสำคัญในการเชื่อมโยงการขนส่งทุกโหมดของประเทศ และเป็นหัวใจสำคัญในการลดต้นทุนโลจิสติกส์ของประเทศไทย เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน และสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้แก่ประชาชนทุกภาคส่วน

ปัจจุบัน กทท. ครองส่วนแบ่งตลาดท่าเรือน้ำลึกกว่า 85% ของประเทศ

และ “ท่าเรือแหลมฉบัง” ได้รับการจัดอันดับให้เป็นท่าเรือตู้สินค้าอันดับที่ 18ของโลก ประจำปี 2025

สำหรับโครงการพัฒนาท่าเรือแหลมฉบัง ระยะที่ 3 รัฐบาลได้กำชับให้ทุกหน่วยงานเร่งรัดการดำเนินงานให้เป็นไปตามแผน เพื่อรองรับเรือขนส่งสินค้าขนาดใหญ่ เพิ่มศักยภาพด้านการขนส่งสินค้าของประเทศ รองรับการขยายตัวของการค้าโลกและการลงทุนในพื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจภาคตะวันออก (EEC) ซึ่งจะส่งผลต่อการสร้างงาน การลงทุน และการเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศไทยในระยะยาว

ทั้งนี้ ณ วันที่ 10 กรกฎาคม 2569 งานก่อสร้างทางทะเลมีความก้าวหน้ากว่า98.39% ขณะที่งานก่อสร้างอาคารท่าเทียบเรือ ระบบถนน และสาธารณูปโภค มีความก้าวหน้า 22.84% โดยยังคงเป้าหมายเปิดให้บริการท่าเทียบเรือ F1 ภายในปี 2574 พร้อมกำชับให้ทุกหน่วยงานร่วมกันแก้ไขปัญหาและอุปสรรคที่เกิดขึ้นบนพื้นฐานของประโยชน์ของประเทศ ความโปร่งใส และสามารถตรวจสอบได้ในทุกขั้นตอน

ให้ กทท. บูรณาการการทำงานร่วมกับการรถไฟแห่งประเทศไทย (ร.ฟ.ท.) ในการพัฒนาศูนย์เปลี่ยนถ่ายรูปแบบการขนส่ง (Single Rail Transfer Operator : SRTO) เพื่อเชื่อมโยงระบบการขนส่งสินค้าทางราง ทางถนน และทางน้ำให้เป็นระบบเดียวกันอย่างไร้รอยต่อ พร้อมส่งเสริมการปรับเปลี่ยนรูปแบบการขนส่ง (Shift Mode) จากถนนสู่ระบบรางและทางน้ำ เพื่อลดต้นทุนโลจิสติกส์ของประเทศ เพิ่มความรวดเร็วในการขนส่งสินค้า และลดปริมาณรถบรรทุกบนท้องถนน ซึ่งจะส่งผลโดยตรงต่อการลดต้นทุนสินค้าและค่าครองชีพของประชาชนในระยะยาว

ให้เร่งแก้ไขปัญหาการจราจรภายในพื้นที่ท่าเรือแหลมฉบัง ผ่านการบริหารจัดการพื้นที่ Buffer Zone การพัฒนาระบบ Truck Queue การใช้เทคโนโลยีสารสนเทศในการบริหารจัดการคิวรถบรรทุก และการจัดหาเครื่องมือทุ่นแรงสำหรับการขนส่งสินค้าทางราง ได้แก่ รถคานเคลื่อนที่ยกตู้สินค้าชนิดเดินบนรางระบบไฟฟ้า (RMG) และรถคานเคลื่อนที่ยกตู้สินค้าชนิดล้อยาง (RTG) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการให้บริการและลดความแออัดในพื้นที่ท่าเรือ

นอกจากนี้ ยังได้มอบนโยบายให้ กทท. เร่งพัฒนาท่าเรือภูมิภาคให้สอดรับกับยุทธศาสตร์การค้าการลงทุนของประเทศ โดยมุ่งยกระดับบทบาทท่าเรือให้เป็นประตูการค้าและศูนย์กลางการเชื่อมโยงการขนส่งระหว่างประเทศ สร้างโอกาสทางเศรษฐกิจการค้า การลงทุน และรองรับการขยายตัวของปริมาณสินค้าในอนาคต

“การพัฒนาท่าเรือในยุครัฐบาลนี้ จะต้องเป็นทั้ง World Class Port และ Green Port ที่สามารถเติบโตไปพร้อมกับชุมชนและสิ่งแวดล้อม โดยจะนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาใช้ในการบริหารจัดการ ยกระดับมาตรฐานการให้บริการในระดับสากล ควบคู่ไปกับการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและการสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกภาคส่วน” - นายพิพัฒน์กล่าว

3. ปิดกิจการท่าเรือกรุงเทพ ย้ายภารกิจไปอยู่ที่ท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบัง

นายพิพัฒน์ เปิดเผยถึงแนวนโยบายการพัฒนาพื้นที่ท่าเรือกรุงเทพ (คลองเตย) ว่าวัตถุประสงค์ดั้งเดิมของการก่อสร้างท่าเรือแหลมฉบัง เพื่อรองรับการย้ายบทบาทของท่าเรือกรุงเทพออกไปยังแหลมฉบัง การคงท่าเรือกรุงเทพไว้ในพื้นที่กรุงเทพมหานครส่งผลกระทบต่อระบบโลจิสติกส์และการจราจร เนื่องจากรถบรรทุกจำนวนมากต้องเข้าสู่ใจกลางเมือง ขณะที่เรือสินค้าขนาดใหญ่ในปัจจุบันก็มีแนวโน้มใช้ท่าเรือกรุงเทพลดลงอย่างต่อเนื่อง ดังนั้น ตนจึงมีนโยบายที่จะให้ศึกษาย้ายท่าเรือกรุงเทพไปอยู่ที่ท่าเรือแหลมฉบังทั้งหมด พูดง่ายๆ คือ ปิดท่าเรือกรุงเทพ แล้วให้ศึกษาการนำพื้นที่ท่าเรือกรุงเทพทั้งหมดกว่า 2,353 ไร่ นำมาพัฒนาเป็นพื้นที่เชิงพาณิชย์เพื่อสร้างรายได้

“ปัจจุบัน ท่าเรือกรุงเทพยังคงเปิดให้บริการตามปกติ แต่ในระยะยาวควรมีการวางแผนลดบทบาทลง ไม่สามารถใช้ท่าเรือแห่งนี้ต่อไปได้ตลอดไป มองว่าไม่ควรบริหารสองท่า เราควรบริหารท่าเรือหลักเพียงแห่งเดียว จะช่วยประหยัดบุคลากร ประหยัดค่าใช้จ่าย และเพิ่มความสะดวกในการขนส่งสินค้า โดยเฉพาะเรือสินค้าขนาดใหญ่ ไม่มีเหตุผลที่จะแล่นเข้ามาถึงกรุงเทพฯ ซึ่งจะมีอุปสรรคทั้งเรื่องร่องน้ำ ความคดเคี้ยวของแม่น้ำ และข้อจำกัดต่างๆ โดยมีเป้าหมายในระยะยาว ที่แน่ชัด คือ ปิดท่าเรือกรุงเทพ หลังจากลดบทบาทลงจนสามารถรวมศูนย์การขนส่งสินค้าไว้ที่แหลมฉบังได้ทั้งหมด แต่ทั้งนี้ยังไม่สามารถระบุกรอบเวลาที่ชัดเจนได้ ว่าจะต้องปิดภายในปีไหน เพราะต้องผ่านกระบวนการศึกษารายละเอียด มีการหารือกับ ผู้บริหาร กทท. คณะกรรมการ กทท. รวมถึงชุมชนคลองเตย และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งหมด รวมทั้งต้องพิจารณามติ ครม. เดิมก่อนที่จะกำหนดทิศทางอย่างเป็นทางการ” -รมว.คมนาคมกล่าว

นายพิพัฒน์ขยายความว่า หากมีการย้ายท่าเรือกรุงเทพไปให้บริการที่ท่าเรือแหลมฉบังแล้ว พื้นที่ที่ท่าเรือกรุงเทพกว่า 2,353 ไร่ จะนำไปพัฒนาเชิงพาณิชย์ เพื่อสร้างรายได้กลับเข้าสู่ กทท. และนำผลตอบแทนบางส่วนกลับมาพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนในชุมชนคลองเตย โดยแนวคิดการพัฒนาพื้นที่ดังกล่าวจะอยู่ภายใต้รูปแบบ Entertainment Complex ที่ไม่มีกาสิโน โดยย้ำว่าไม่ใช่โครงการกาสิโน แต่เป็นการพัฒนาเมืองรูปแบบใหม่ที่ประกอบด้วยกิจกรรมด้านการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจ เช่น ท่าเรือสำราญ (Cruise Terminal) ท่าเรือยอชต์ โครงการที่อยู่อาศัยคุณภาพสูง พื้นที่พาณิชยกรรม และกิจกรรมสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ พร้อมเปิดให้เอกชนร่วมลงทุนผ่านการให้สัมปทานระยะยาว เพื่อสร้างผลตอบแทนสูงสุดให้กับ กทท.

“รายได้ที่เกิดขึ้นจากการพัฒนาพื้นที่จะถูกนำกลับมาพัฒนาชุมชนคลองเตย ทั้งด้านการศึกษา สาธารณสุข สวัสดิการ และสาธารณูปโภค โดยรัฐบาลมีแนวคิดจัดสรรพื้นที่ประมาณ 500-600 ไร่ สำหรับพัฒนาที่อยู่อาศัยแห่งใหม่ให้กับประชาชนกว่า 40,000 คน หรือประมาณ 12,600 ครัวเรือน พร้อมสิ่งอำนวยความสะดวกครบถ้วน ทั้งอาคารพักอาศัย สวนสาธารณะ สนามเด็กเล่น โรงเรียน ศูนย์เด็กเล็ก และโรงพยาบาลชุมชน เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ ซึ่งจะเป็นการสร้างอาคารแนวสูง” - นายพิพัฒน์กล่าว

4. ในด้านศักยภาพของท่าเรือสินค้า

ปัจจุบัน ท่าเรือกรุงเทพ รองรับตู้สินค้าประมาณ 1.2-1.3 ล้านทีอียู (TEUs) ต่อปี

ขณะที่ท่าเรือแหลมฉบังรองรับได้ราว 6-7 ล้านทีอียู และในอนาคตจะขยายเป็นประมาณ 10 ล้านทีอียู

ทำให้สัดส่วนของท่าเรือกรุงเทพเหลือเพียงประมาณ 10% ของกำลังรองรับทั้งหมด

5. จุดบอดของท่าเรือน้ำลึกไทยปัจจุบัน อยู่ที่การเปิดประตูท่าเรือฝั่งทะเลอันดามัน (ท่าเรือระนองที่มีอยู่เดิมไม่ตอบโจทย์) เรือสินค้าจากอินเดีย ตะวันออกกลาง จึงต้องอ้อมมะละกา ถ่ายลำที่สิงคโปร์ แล้วต่อเรือเข้าอ่าวไทย

เช่นเดียวกับสินค้าจากไทยก็ต้องลงเรือที่ท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบัง ไปถ่ายลำที่สิงคโปร์ เพื่อต่อเรือไปอินเดีย ตะวันออกกลาง ฯลฯ

ภาครัฐจะดำเนินการอย่างไร เพื่อเสริมสมรรถนะโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของนำเข้าส่งออกสินค้าสู่ตลาดโลก ก็ต้องรีบตัดสินใจ ก่อนที่ประเทศอื่นๆ จะแซงหน้าประเทศไทย

สารส้ม