จัตุรัสเทียนอันเหมิน ที่มีชื่อเสียง ตั้งอยู่ในกรุงปักกิ่ง ประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีน

จัตุรัสเทียนอันเหมิน มีประวัติศาสตร์ยาวนาน สร้างขึ้นเมื่อปีพ.ศ. 1960 ในสมัยราชวงศ์เฉิงเทียน
เหมิน นับว่าเป็นจัตุรัสที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก ความยาวตั้งแต่ทิศเหนือจรดทิศใต้ 880 เมตร ความกว้างตั้งแต่ทิศตะวันออก จรดทิศตะวันตก 550 เมตร มีพื้นที่ 484,000 ตารางเมตร จุประชากรได้ถึง 1,000,000 คน

เหตุการณ์นองเลือดที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในระหว่างวันที่ 15 เมษายน ถึง 4 มิถุนายน พ.ศ. 2532 โดยเริ่มมีการประท้วงของ นักศึกษาและประชาชนตั้งแต่วันที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2532 ในวันสุดท้ายวันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2533 เป็นวันที่ทางการ เข้าปราบปรามด้วยความรุนแรง โดยใช้กำลังทหาร และรถถัง ทำให้มีผู้เสียชีวิตเป็นจำนวนมาก และไม่มีการเปิดเผยจำนวนผู้ที่เสียชีวิตอย่างเป็นทางการ

การประท้วงมีหลายสาเหตุที่สะสมต่อเนื่องกันมาก่อนหน้านี้ ไม่ว่าจะเป็นในเรื่องของเงินเฟ้อ การทุจริต การปฏิรูปทางเศรษฐกิจ การให้ความช่วยเหลือแก่พวกพ้องทางเศรษฐกิจ ความต้องการความก้าวหน้าทางวิชาชีพ ความต้องการแสดงออกทางความคิดเห็น เสรีภาพของสื่อ รวมถึงความไม่สงบในยุโรปตะวันออก

เหตุการณ์เริ่มก่อหวอดเมื่อ หู เย่า ปัง อดีตข้าราชการระดับสูง มีตำแหน่งเป็นถึงเลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์ ต่อมาได้ลาออก และได้เป็นอาจารย์สอนในมหาวิทยาลัย Princeton ที่มีชื่อเสียงในประเทศสหรัฐอเมริกา ได้พ้นตำแหน่ง เริ่มแสดงความคิดเห็น เกี่ยวกับสิทธิเสรีภาพ และความเท่าเทียมกันในสังคม ได้เสียชีวิตลงอย่างกะทันหันในวันที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2532 ซึ่งตาม กระแสข่าวรายงานว่า หัวใจวายเฉียบพลัน

จากจุดนี้เอง เป็นเหตุให้นักศึกษาจากสถาบัน และมหาวิทยาลัยต่างๆ ได้มารวมตัวกันที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน โดยมีประชาชนบางส่วนเข้าร่วมด้วย เพื่อเรียกร้องให้มีการเปลี่ยนแปลงและให้รัฐบาลขณะนั้นลาออก

มีผู้รวมตัวกันประท้วงเป็นจำนวนมากเต็มพื้นที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน จึงประมาณได้ว่าเป็นจำนวนถึง 1,000,000 คน

รัฐบาลจีนในขณะนั้นมีความเห็นว่า การชุมนุมประท้วง ดังกล่าว อาจมีชาติตะวันตกหนุนอยู่เบื้องหลัง และอาจกลายเป็นสงครามกลางเมือง จึงใช้มาตรการปราบปรามอย่างรุนแรง

ในวันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2532 ทางการได้ประกาศเตือนผู้เข้าร่วมชุมนุมว่า จะใช้มาตรการปราบปรามอย่างรุนแรงภายใน 1 ชั่วโมง ให้รีบแยกย้ายกันออกไป แต่เพียง 5 นาที ได้มีกองกำลังทหารเข้าปราบปราม

ภาพที่ผู้ประท้วงยืนประจันหน้ากับรถถัง ได้กลายเป็นภาพแห่งความทรงจำ แม้ไม่มีรายงานจำนวนผู้เสียชีวิตอย่างเป็นทางการ แต่ประเมินว่า อย่างน้อยไม่ต่ำกว่า 10,000 คน หรืออาจจะถึง 100,000 คนขึ้นไป

ทางการจีนได้ตรวจสอบและเซ็นเซอร์ ข่าวและการแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับจัตุรัสเทียนอันเหมินอย่างเข้มงวด ซึ่งรวมไปถึงภาพจัตุรัสนี้ ที่นักท่องเที่ยวได้ส่งต่อหรือโพสต์ลงในอินเตอร์เนตและโซเชียลมีเดีย ในประเทศจีน จะถูกตัดหรือเซ็นเซอร์ออกไปทั้งหมด

แต่เดิมทางการจีนใช้เจ้าหน้าที่บุคคลตรวจสอบ แต่ข้อมูลทางอินเตอร์เนตและโซเชียลมีเดียมีมากมายมหาศาลที่หลั่งไหลผ่านเข้า-ออกในแต่ละวัน ทำให้เจ้าหน้าที่ไม่สามารถทำงานได้ทัน แม้จะเพิ่มจำนวนเจ้าหน้าที่อีกเป็นจำนวนมาก

ล่าสุดทางการจีนไม่ได้ใช้เจ้าหน้าที่บุคคลทำงานนี้ต่อไป แต่ใช้ปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI (Artificial Intelligence) มาทำหน้าที่นี้แทน ซึ่งนับว่าประสบความสำเร็จเป็นอย่างสูง เพราะสามารถคัดกรองข้อมูลได้ถึง 5,000-10,000 ชิ้นต่อวัน หรือ ใช้เวลาเพียง 8-12 วินาที ต่อชิ้น

ชาวจีนบางส่วนที่ยังต้องการติดต่อสื่อสารกับโลกภายนอก จึงหันมาใช้ VPN (Virtual Private Network) ซึ่งเป็นเครือข่ายเสมือนส่วนตัว ที่ปัญญาประดิษฐ์ยังไม่สามารถเข้าไปตรวจสอบ และคัดกรองได้ถึง แต่ในอนาคตอันใกล้ น่าจะสามารถทำได้เช่นกัน

เหตุการณ์ที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน แม้จะผ่านไปนานถึง 30 ปี แต่ยังอยู่ในความทรงจำของผู้คนทั่วไป