ปัจจุบันระบบอินเตอร์เนตนับเป็นเทคโนโลยีที่สำคัญ ที่ทำหน้าเชื่อมโยงและอำนวยความสะดวกให้แก่ผู้ใช้งานไม่เพียงแต่อุปกรณ์เครื่องใช้ต่างๆในชีวิตประจำวัน แต่ยังรวมไปถึงการทำธุรกรรมในรูปแบบต่างๆ และการติดต่อกับหน่วยงานราชการ

พระราชบัญญัติการปฏิบัติราชการทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2565ซึ่งถือเป็นกฎหมายที่ทันสมัยและเป็นผลงานของรัฐบาล ได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เมื่อวันที่ 12 ตุลาคม 2565

มีผลบังคับใช้ภายใน 90 วันกับหน่วยงานรัฐทุกหน่วย ในการรับบริการติดต่อรับคำขอทำธุรกรรมประเภทต่างๆ จากภาคเอกชนซึ่งเป็น บุคคลธรรมดา นิติบุคคล รวมถึงหน่วยงานภาครัฐด้วยกันเอง ในการทำธุรกรรมทางการปกครองรูปแบบต่างๆ แทนการติดต่อแบบเผชิญหน้าด้วยเอกสารในรูปแบบเดิม โดยเป็นกฎหมายที่มีเจตนารมณ์มุ่งบังคับให้เกิดความชัดเจนในการทำธุรกรรมทางปกครองของหน่วยงานรัฐ (หน่วยงานทางปกครอง) ในรูปแบบต่างๆ ที่เคยทำกันโดยผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์

กฎหมายฉบับนี้มีความสำคัญ และเร่งด่วน ถึงขนาดกำหนดให้บางประเด็นมีผลบังคับใช้ในวันที่ถัดจากวันที่ประกาศลงในราชกิจจานุเบกษา เช่น ประชาชนผู้ขออนุญาตนำเอกสารที่หน่วยงานราชการออกให้มาติดต่อกับหน่วยงานราชการ ไม่ต้องจัดทำสำเนาเพราะเป็นหน้าที่ของหน่วยงานราชการที่จะต้องทำสำเนาเอง, การติดต่อกับหน่วยงานราชการ สามารถจะทำได้ ด้วยทางอิเล็กทรอนิกส์

กฎหมายฉบับนี้รับรองว่าเป็นนิติกรรมทางปกครองที่ชอบด้วยกฎหมายตามวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง (พระราชบัญญัติ วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539) ภายใต้บริบทในหมวด 4 ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ภาครัฐ แห่งพระราชบัญญัติ ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 ที่เคยปฏิบัติกันมาแต่เดิม ซึ่งมิได้บัญญัติรองรับในรายละเอียดของนิติกรรมทางปกครองในบางกรณีไว้อย่างชัดแจ้งเพียงพอ โดยหน่วยงานภาครัฐจะสามารถให้บริการผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์

พระราชบัญญัติฉบับนี้ มีเนื้อหาบังคับใช้กับหน่วยงานรัฐทั้งหมด โดยเน้นไปที่การอำนวยความสะดวกแก่ประชาชนและภาคเอกชนที่จำเป็นจะต้องติดต่อใช้บริการภาครัฐในการทำธุรกรรมทางการปกครองโดยผ่านทางอิเล็กทรอนิกส์ ที่นอกเหนือไปจากการขออนุญาตในการทำธุรกิจ ยกเว้นกรณีธุรกรรมซึ่งเป็นนิติกรรมทางปกครองที่ผู้ขอจำเป็นต้องทำเป็นการเฉพาะตัว แบบเผชิญหน้า อย่างกรณีการสมรส การหย่า การรับบุตรบุญธรรม การขอมีบัตรประจำตัวประชาชนและการขอหนังสือเดินทาง  

ภายใต้บังคับตามกฎหมายนี้ เจ้าหน้าที่ของหน่วยงานภาครัฐจะสามารถให้บริการผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ การติดต่อทำธุรกรรมนิติกรรมทางปกครองจะมีขั้นตอนปฏิบัติที่ลดลง ไม่ต้องใช้สำเนาเอกสารหรือรับรองเอกสาร นอกจากนี้ยังกำหนดให้อำนาจในการแลกเปลี่ยนข้อมูลใดๆ ที่จำเป็นต้องใช้ในการพิจารณา หรือตรวจสอบเพื่ออนุญาต หรืออนุมัติตามคำขอ ระหว่างหน่วยงานภาครัฐด้วยกันเอง ไม่ต้องอนุมัติข้ามหน่วยงานให้เสียเวลา หรือแม้กระทั่งการส่งต่อคำขอไปยังหน่วยงานรัฐ ที่มีอำนาจในการพิจารณาอนุญาตหรืออนุมัติคำขอนั้นๆ ในทันที หากผู้ขอยื่นคำขอผิดหน่วยงานโดยสำคัญผิดอีกด้วย

กฎหมายฉบับนี้ยังบังคับเกี่ยวโยงกับหน่วยงานรัฐหลักที่ทำหน้าที่เป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนการพัฒนาระบบดิจิทัลในภาครัฐนี้ จำนวน 5 ฉบับคือ1)พระราชบัญญัติการพัฒนาดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม พ.ศ. 2560 ทำหน้าที่เป็นกลไกในการพัฒนาดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ 2)พระราชบัญญัติการบริหารงานและการให้บริการภาครัฐผ่านระบบดิจิทัลพ.ศ. 2562 เป็นกลไกในการบริหารงานและการให้บริการภาครัฐผ่านระบบดิจิทัล โดยมีสำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน) เป็นหน่วยงานหลักเพื่อขับเคลื่อน3)พระราชบัญญัติสภาดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2562 เป็นสภาดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งประเทศไทย 4)พระราชบัญญัติสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2562 จัดตั้งสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ทำหน้าที่การส่งเสริมและสนับสนุนการพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์และพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ของประเทศ และ 5)พระราชกฤษฎีกาจัดตั้งสำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน) พ.ศ. 2561 ซึ่งจัดตั้งสำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน) เป็นหน่วยงานกลางของระบบรัฐบาลดิจิทัล ทำหน้าที่ให้บริการส่งเสริมและสนับสนุนการดำเนินงานของหน่วยงานของรัฐซึ่งยังไม่มีระบบเซิร์ฟเวอร์ (เซิร์ฟเวอร์ MailGoThai) เพื่อให้สามารถรองรับในการดำเนินการตามกฎหมายนี้ในระยะแรก

ผลบังคับตามพ.ร.บ.นี้ นับเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญของประเทศไทย จากเดิมที่เป็นเพียงนโยบายรัฐบาล 4.0เป็นจุดเริ่มต้นที่จะเปลี่ยนถ่ายการบริการในภาครัฐให้มีความทันสมัยตามนโยบายดังกล่าวให้เป็นรูปธรรมอันจะเป็นการช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายให้แก่ประชาชนและภาคธุรกิจเอกชนไปได้อย่างมากนอกเหนือไปจากมาตรการป้องกันการแพร่ระบาดของเชื้อโควิด-19 ที่ปฏิบัติมาอย่างต่อเนื่อง

ภายหลังจาก พ.ร.บ.นี้มีผลบังคับเต็มรูปแบบ เราคงจะได้เห็น มาตรการรณรงค์ที่ทันสมัยจากรัฐบาลในการส่งเสริมให้ภาคธุรกิจเอกชน รวมถึงประชาชนทั่วไปให้ได้รู้จักและใช้งานระบบดิจิทัล ในการติดต่อทำธุรกรรมนิติกรรมทางการปกครองของภาครัฐทยอยออกมามากขึ้นเช่นเดียวกับที่ประเทศในแถบเอเชียด้วยกัน อย่างเช่นสาธารณรัฐเกาหลีใต้ ประเทศสิงคโปร์ ที่ได้ประสบความสำเร็จในการดำเนินนโยบายด้านนี้มาแล้ว ในการประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนทุกวัยในประเทศได้รู้จักการใช้ระบบดิจิทัลในการติดต่อกับภาครัฐ

วิธีการที่ประชาชนจะติดต่อกับหน่วยงานราชการในชีวิตประจำวัน จะเปลี่ยนแปลงไป จากที่เคยใช้เวลาและดูเหมือนยุ่งยาก กลายเป็นเรื่องสะดวกและรวดเร็ว การดำรงชีวิตเป็นสิ่งที่ง่ายขึ้นมาก