ธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา (Virtual Bank) เป็นธนาคารพาณิชย์สมัยใหม่ในยุคดิจิทัล ที่ไม่มี สาขา, เครื่องถอนเงินสดอัตโนมัติ (ATM) และเครื่องฝากเงินสดอัตโนมัติ (CDM) เป็นของตัวเอง ธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา(Virtual Bank) ให้บริการทางผ่านช่องทางออนไลน์เป็นหลัก ไม่ว่าจะเป็นแอปพลิเคชั่นบนมือถือ เว็บไซต์ หรือช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ต่างๆ

บริการทางการเงินของธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา (Virtual Bank) จะคล้ายกับธนาคารรูปแบบเดิม เช่น การเปิดบัญชีเงินฝาก โอนเงิน จ่ายบิลแต่เน้นไปที่ความสะดวก รวดเร็ว สามารถทำธุรกรรมได้ตลอด 24 ชั่วโมงครบวงจร เต็มรูปแบบผ่านทางระบบอิเล็กทรอนิกส์ นอกจากนี้อาจจะเสนอผลิตภัณฑ์ทางการเงินที่ตอบโจทย์ลูกค้าเฉพาะกลุ่มอีกด้วย

ธนาคารประเภทนี้ได้จัดตั้งขึ้นในต่างประเทศแล้ว เป็นธนาคารรูปแบบใหม่ ไม่มีชื่อเรียกอย่างเป็นทางการ และเรียกแตกต่างกันในแต่ละประเทศ เช่น Digital Bank ในสิงคโปร์ และมาเลเซีย, Internet-only Bank ในเกาหลีใต้และไต้หวัน, Neobank ในสหราชอาณาจักรและออสเตรเลีย และ Virtual Bank ในฮ่องกง

ในประเทศไทยจะใช้ชื่อว่า ธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา (Virtual Bank) เพื่อไม่ให้สับสนกับคำว่า Mobile Banking หรือ Internet Banking ซึ่งเป็นบริการของธนาคารพาณิชย์ที่ให้บริการอยู่แล้วในปัจจุบัน

ปัจจุบันบริการของแอปพลิเคชั่นทรูมันนี่วอลเล็ท (True Money Wallet) ที่เปิดให้บริการ มีความใกล้เคียงกับธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา (Virtual Bank) ค่อนข้างมาก โดยสามารถให้บริการธุรกรรมออนไลน์ โอน จ่าย รับฝาก ถอน ร่วมกับระบบให้บริการของธนาคาร  บัตรเดบิต-เครดิตเสมือน รวมถึงให้สินเชื่อใช้จ่ายเบ็ดเตล็ดในวงเงินจำกัด มีขั้นตอนสมัครและอนุมัติวงเงินภายในเวลาไม่เกิน5 นาที เป็นต้น

ล่าสุด ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ได้คัดเลือกกลุ่มธุรกิจ 3 ราย จากผู้แสดงความประสงค์ขอสมัคร 5 ราย เพื่อให้ยื่นขออนุญาตประกอบกิจการ ธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา (Virtual Bank) ได้แก่

1) กลุ่ม ธนาคารกรุงไทย ร่วมกับพันธมิตร Gulf, AIS และ OR (กลุ่ม ปตท.) 2) กลุ่ม SCBX ร่วมกับ Kakao Bank (เกาหลีใต้) และ WeBank (จีน) 3) กลุ่ม Ascend Money ในเครือ CP Group ที่มี Ant International ในเครือ Alibaba (จีน) เข้าร่วม

แต่ละกลุ่มธุรกิจดังกล่าว ที่ได้รับคัดเลือกให้ประกอบกิจการธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา (Virtual Bank) ล้วนมีฐานลูกค้าของตน อยู่แล้วเป็นจำนวนมาก

ธนาคารแห่งประเทศไทย ได้ให้กลุ่มธุรกิจทั้ง 3 ราย ที่ได้รับการคัดเลือก ยื่นขอใบอนุญาตและเริ่มประกอบธุรกิจธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา (Virtual Bank) ในเดือน มิถุนายน 2569 โดยต้องจัดตั้งเป็นบริษัท มหาชน มีทุนจดทะเบียนเริ่มต้น 5,000 ล้าน บาทขึ้นไป

ข้อดีของธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา (Virtual Bank) คือ ความสะดวก และรวดเร็ว ที่สามารถทำธุรกรรมกับธนาคารได้ตลอด 24 ชั่วโมง ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหนก็ตามผ่านทางอิเล็กทรอนิกส์ และให้โอกาสผู้ที่ไม่สามารถเข้าถึงบริการธนาคารพาณิชย์ทั่วไปโดยเฉพาะการขอกู้ยืมเงิน โดยเฉพาะผู้ประกอบการรายย่อย ซึ่งจะทำให้การกู้เงินกับหนี้นอกระบบดอกเบี้ยสูงลดน้อยลง และจะหมดไปในที่สุด

แต่มีข้อสังเกต การใช้บริการธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา(Virtual Bank) อาจทำให้คนที่มีอายุ หรือผู้สูงอายุ ลังเลที่จะใช้บริการ เพราะไม่คุ้นเคย และยังไม่มีความสามารถในการใช้บริการ ธนาคารผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ นอกจากนี้แล้ว ผู้ที่อยากจะใช้บริการธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา (Virtual Bank) บางส่วน อาจมีความรู้สึกว่าการใช้บริการธนาคารประเภทนี้ จะไม่มีกระดาษ หรือเอกสารให้ถือ หรือเก็บไว้ ส่วนใหญ่จะเป็นข้อมูลทางอิเล็กทรอนิกส์ หากอยากได้ต้องพิมพ์หรือปริ้นท์ออกมาเอง และยังยึดติดกับบริการ Mobile Banking แบบเดิมตรงที่ว่า ถึงจะใช้ระบบ Mobile Banking ก็ตาม ยังมีสมุดเงินฝากเป็นกระดาษหรือเอกสารเก็บไว้เป็นหลักฐาน หากมีปัญหาหรือข้อสงสัย สามารถเข้าไปสอบถามเจ้าหน้าที่ที่สาขาของธนาคารด้วยตนเอง

ผู้มีอายุหรือผู้สูงอายุที่จะใช้บริการธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา (Virtual Bank) ยังมีความสงสัยว่า หากระบบธนาคารซึ่งเก็บข้อมูลทางอิเล็กทรอนิกส์ไว้ทั้งหมด ล่ม หรือข้อมูลถูกลบ สูญหาย ไม่ว่าจะด้วยเหตุใดก็ตาม จะสามารถนำหลักฐานใดไปยืนยันถึงสิทธิ์ตนที่เป็นเจ้าของบัญชีและเป็นลูกค้าของธนาคารได้

ปัญหาดังกล่าว จะสามารถบริหารจัดการได้ด้วยเทคโนโลยีสมัยใหม่ และอาจต้องใช้เวลาช่วงแรกในการทำความเข้าใจ

เมื่อเทคโนโลยีเปลี่ยน ยุคสมัยเปลี่ยน ผู้คนในสังคมย่อมต้องปรับตัวให้ทันยุคทันสมัย

ดร.รุจิระ บุนนาค

กรรมการผู้จัดการ

Marut Bunnag International Law Office

rujira_bunnag@yahoo.com