สลากกินแบ่งรัฐบาล หรือที่เรียกกันว่า ลอตเตอรี่ หรือ หวยรัฐเป็นสิ่งที่ประชาชนจำนวนไม่น้อย เฝ้ารอผลออกรางวัลอย่างใจจดใจจ่อ และมีความหวัง ทุกวันที่ 1 และ 16 ของทุกเดือน

สลากกินแบ่งรัฐบาล จัดพิมพ์โดยสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล งวดละ 100 ล้านฉบับสลากแต่ละฉบับมีเลข 6 หลัก ดังนั้นหากมีสลากหมายเลขที่ถูกรางวัล แต่ละรางวัล จะมีเพียงแค่ 100 ฉบับเช่น รางวัลที่ 1 มูลค่า 6 ล้าน บาท จะมีผู้ถูกรางวัลเพียงแค่ 100 ฉบับ เท่านั้น

การจัดจำหน่ายสลากจะมีเพียง 2 ประเภท คือ 1) ผ่านระบบตัวแทนจำหน่าย จำนวน31 ล้านฉบับ ซึ่งจะมีตัวแทน 3 กลุ่ม ประกอบด้วย บุคคลทั่วไปและผู้ค้ารายย่อย, คนพิการ และสมาคม องค์กร มูลนิธิ 2) ผ่านระบบซื้อ-จอง ล่วงหน้า 69 ล้านฉบับ

สลากแต่ละฉบับ จะถูกควบคุมไม่ให้ขายเกินราคา 80 บาท แต่ในทางความเป็นจริง หาซื้อแทบไม่ได้ ร้านที่มีขายสลากในราคา 80 บาท ถือว่าเป็น ร้านลับ ที่แม้จะมีอยู่จริง แต่คนทั่วไปหาไม่พบ ผู้ซื้อจะยอมซื้อในราคาต่ำสุด 100 บาท และเมื่อเห็นผู้ขาย เป็นผู้พิการ หรือผู้สูงอายุผู้ซื้อจะยินดีซื้อโดยไม่ลังเล เพราะถือเป็นการสนับสนุนและช่วยอุดหนุน

แต่ในความเป็นจริง มีผู้พิการ รวมทั้งทหารผ่านศึกและผู้สูงอายุ จำนวนไม่น้อยที่เข้าเกณฑ์จะรับสลากมาขาย แต่ไม่สามารถเข้าถึงโควตาที่จำหน่ายผ่าน สมาคม องค์กร มูลนิธิ อย่างทั่วถึง ทำให้เกิดข้อสงสัยว่า สลากที่พิมพ์ออกมาแต่ละงวดมีจำนวนมากมาย มีใครกว้านซื้อเก็บเพื่อจำหน่าย เป็นจำนวนยอดใหญ่ๆ หรือไม่?

ต่อมาได้มีผู้คิดระบบจำหน่ายสลาก ผ่านเว็บไซต์ โดยราคาที่จำหน่ายสูงเกินกว่า80 บาท ซึ่งมีผู้สงสัยว่า การจำหน่ายผ่านเว็บไซต์ จะมีสลากจริง ที่เป็นกระดาษหรือไม่? เมื่อถูกรางวัล จะสามารถรับรางวัลได้จริงหรือไม่?

ได้มีการดำเนินคดีกับบรรดาเว็บไซต์ที่ขายสลาก คดีอยู่ในระหว่างการพิจารณา ผู้ประกอบการได้ขอคุ้มครองชั่วคราวจนปัจจุบันยังสามารถขายสลากในลักษณะเช่นนี้ได้

ต่อมาผู้ขายสลากผ่านเว็บไซต์ ได้ปรับกลยุทธ์เป็นขายสลากในราคา 80 บาท แต่มีค่าบริการในการเก็บรักษาสลาก ที่เป็นกระดาษ รวมราคาแล้วจึงขายเกินกว่า 80 บาท ที่เป็นราคาควบคุม กิจการขายดีมาก สร้างภาพการตลาดอย่างน่าตื่นเต้นเร้าใจ โดยนำเงินสดกองโตไปมอบให้ ผู้ถูกรางวัลใหญ่ถึงที่อยู่ และทำข่าวสร้างความตื่นตาตื่นใจให้กับลูกค้าและผู้สนใจเป็นอย่างมาก

จนสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล ต้องเดินตามด้วยการขายสลากในลักษณะเช่นนี้บ้าง ผ่านแอปพลิเคชั่นเป๋าตัง แม้จะดูไม่น่าตื่นตาตื่นใจเท่า แต่ถือว่า สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลต้องปรับตัวตาม เพื่อให้ทันยุคทันสมัย

ล่าสุด ได้มีการเสนอกฎหมายใหม่ เป็นร่างพระราชบัญญัติ สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล (ฉบับที่….) พ.ศ. ……….. โดยมีสาระสำคัญปรับปรุงโครงสร้างและภารกิจของสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลเปลี่ยนชื่อเป็นสำนักงานสลากรัฐบาล

ที่น่าสนใจคือ ตามร่างกฎหมายนี้สำนักงานสลากสามารถออกผลิตภัณฑ์ใหม่ได้ตามบัญชีแนบท้ายเป็นสลากตัวเลข, สลากแบบรู้ผลทันที, สลากล็อตโต้, สลากกีฬา

นอกจากยังเปิดโอกาสให้สำนักงานสลากร่วมทุนกับเอกชนได้, ห้ามบุคคลใดประกอบกิจการสลากกินแบ่งรัฐบาล เว้นแต่ผู้ได้รับอนุญาต หรือได้สัมปทานจากสำนักงานสลากรัฐบาล หากฝ่าฝืนโทษจำคุก 5-10 ปี และปรับไม่เกินวันละ 500,000 บาท จนกว่าจะยุติการกระทำ ทำให้เกิดข้อสงสัยว่า ผู้ประกอบการขายสลากผ่านเว็บไซต์ในปัจจุบัน หากไม่ร่วมกิจการกับสำนักงานสลากรัฐบาล จะถือว่า มีความผิดตามกฎหมายฉบับนี้หรือไม่ ?

ร่างกฎหมายฉบับนี้ สร้างความวิตกกังวลให้แก่บรรดาผู้ขายสลากที่เป็นผู้พิการและผู้สูงอายุ จนถึงกับทำหนังสือร้องเรียนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และพรรคการเมืองบางพรรคว่า จะยังได้รับสิทธิตามความเป็นจริงอยู่เหมือนเดิมหรือไม่? และจะต้องปรับตัว เพื่อลงทุนเพิ่มในการซื้อโทรศัพท์มือถือ หรืออุปกรณ์ ตลอดจนชั่วโมงอินเตอร์เนต ซึ่งล้วนเป็นรายจ่าย ที่เพิ่มขึ้นในภาวะเศรษฐกิจฝืดเคืองเช่นนี้

นอกจากนี้ ร่างกฎหมายฉบับนี้ยังจะกลายเป็นการกีดกันบรรดาผู้ขายที่เป็นผู้พิการและผู้สูงอายุ ให้ออกจากระบบโดยสภาพ เพราะผู้ประกอบการหน้าใหม่ ซึ่งเป็นนักลงทุนที่มีความพร้อมทางด้านเงินทุน และร่วมกิจการกับสำนักงานสลากรัฐบาล หรือไม่?

ปัญหาดังกล่าวหากพิจารณาให้รอบด้านจะเห็นว่าสังคมไทยก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ ซึ่งผู้สูงอายุส่วนใหญ่ยังไม่ถนัดในการใช้โทรศัพท์มือถือซื้อสลากกินแบ่งรัฐบาลผ่านเว็บไซต์ ยังเคยชินและรู้สึกปลอดภัยที่จะซื้อสลากแบบกระดาษมากกว่า

หากสำนักงานสลากฯ พิจารณาตรงจุดนี้ ยังพอสร้างความสมดุลระหว่างผู้ซื้อสลากที่เป็นกลุ่มผู้สูงอายุ และผู้ขายสลาก ซึ่งเป็นกลุ่มเปราะบาง เป็นผู้พิการและผู้สูงอายุได้ โดยไม่ทำให้ผู้ขายกลุ่มนี้ต้องสูญเสียโอกาส

สิ่งที่น่าห่วงคือ สำนักงานสลากฯจะปรับกลยุทธ์และท่าทีตนเอง ให้ทันยุคทันสมัยกับสังคมที่เปลี่ยนไปหรือยังวิ่งตามเกมแบบทุกวันนี้ ซึ่งอาจสร้างความเสียหายเดือดร้อนให้แก่กลุ่มเปราะบางได้

ดร.รุจิระ บุนนาค

กรรมการผู้จัดการ

Marut Bunnag International Law Office

[email protected]

Twitter : @RujiraBunnag