สองสามปีมานี้ สังคมไทยมีผู้หญิงที่ถูกใช้คำว่า “มาดาม” นำหน้า โด่งดังตามหน้าสื่อต่างๆ อยู่ 2 คน

คนแรกคือ มาดามแป้ง หรือ นวลพรรณ ล่ำซำ กรรมการผู้จัดการและประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท เมืองไทยประกันภัย จำกัด (มหาชน) และผู้จัดการสโมสรฟุตบอลท่าเรือ เธอกำลังจะลงสมัครชิงตำแหน่ง นายกสมาคมฟุตบอลแห่งประเทศไทย และคาดว่าน่าจะได้เป็นนายกสมาคมฟุตบอลไทยค่อนข้างแน่ เนื่องจากบรรดาขาใหญ่ในวงการฟุตบอลหนุนกันสุดตัว

อีกคนคือ มาดามเดียร์ หรือ วทันยา วงษ์โอภาสี บุนนาค เป็นภรรยาเจ้าของสื่อใหญ่ เป็นนักการเมือง และมีชื่ออยู่ในวงการฟุตบอลเช่นกัน ในฐานะผู้จัดการฟุตบอลทีมชาติไทยรุ่นอายุไม่เกิน 23 ปี หลังสุดตั้งใจจะลงแข่งขันชิงตำแหน่งหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ แต่เสียงสนับสนุนให้เข้าเกณฑ์ลงสมัครมีไม่พอ ก็ถือว่าตกรอบรับสมัครไป

คำว่า “มาดาม” ดั้งเดิมมาจากภาษาฝรั่งเศส เป็นคำนำหน้าเพื่อเรียกผู้หญิงแบบให้เกียรติ ถ้าเป็นไทยๆ ก็คงประมาณ “คุณนาย” ซึ่งต่างจากคำเรียกนำหน้าด้วย “คุณหญิง” หรือ “ท่านผู้หญิง” เพราะ 2 อย่างหลังนี้มาจากการได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์

ความดังของมาดาม 2 คนนี้ สะกิดใจให้ผมมานั่งทบทวนว่า ก่อนหน้าจะได้ยินคนเรียก 2 คนดังนี้ว่ามาดาม ผมรู้จักมาดามอะไรมาบ้าง ก็พบว่าผมเคยได้ยินมา 5 มาดาม

มาดามแรกคือ Madame Bovary นิยายของ กุสตาฟ โฟลแบรต์ ถัดมาก็เป็น Madame Butterfly ละครเพลงของ จิอาโคโม่ ปุชชินี่ ที่ทำมาจากเรื่องสั้นของ จอห์น ลูเธอร์ ลอง นักเขียนอเมริกัน จริงๆ ผมรู้จักละคร “สาวเครือฟ้า”ของไทยมาก่อน แล้วถึงมารู้ทีหลังว่าดัดแปลงจากละครเรื่องนี้ ส่วนมาดามที่ 3 ที่เคยได้ยินคือ มาดามทุซโซต์ พิพิธภัณฑ์หุ่นขี้ผึ้งในอังกฤษที่สร้างขึ้นโดย มารีทุซโซต์ นักปั้นหุ่นขี้ผึ้งชาวฝรั่งเศส

ทั้งสามมาดามนี้เป็นของต่างประเทศที่รู้จักจากการอ่านและการดู แต่มาดามไทยๆ ที่ผมรู้จักก่อน รายแรกเลยเป็นหนังรัก-เบาสมอง หรือที่สมัยนี้เขาเรียกกันเท่ๆ ว่า โรแมนติก-คอเมดี้ หรือ รอม-คอม เรื่อง “มาดามยี่หุบ” ของ กำธร ทัพคัลไลย นำแสดงโดยสรพงศ์ ชาตรี และ ปิยะมาศ โมนยะกุลได้รับความนิยมมากในปี 2525 จำได้คลับคล้ายคลับคลาว่ามีของเล่นขายคู่กับตั๋วหนังด้วย

อีกรายที่เข้าหูมาราวๆ 20 กว่าปีนี้ จากการโฆษณา เป็นชื่อสบู่ว่า มาดามเฮง ไปค้นประวัติมาได้ว่า มาจากชื่อของ เฮ้งชุยกุ่ง แม่ของเจ้าของบริษัทปัจจุบัน ผู้คิดสูตรสบู่ต่อยอดจากกิจการทำแป้งร่ำของสามี ลูกชายเล่าว่า มีบริษัทเครื่องหอมฝรั่งเศสที่ติดต่อทำธุรกิจกัน เรียกแม่เขาว่า “มาดาม” และแม่ก็ชอบ จึงนำมาใช้เป็นชื่อสบู่ ตอนนี้สบู่ยี่ห้อนี้ก็ โก อินเตอร์ฯไปแล้ว

มาดามทั้งหมดที่ว่ามานั้นมีอยู่ 2 มาดามที่เป็นคนมีตัวตนจริงๆ คือ มาดามทุซโซต์ และ มาดามเฮง จนกระทั่งมาถึงยุคนี้ที่มีอีก 2 มาดามดัง ซึ่งผมไม่รู้ว่าใครเป็นคนเรียก 2 คนนี้ก่อน แต่ฟังแล้วก็ดูหรู มีรสนิยม มีชื่อชั้นทางสังคม

ผมนึกย้อนหลังต่อไปอีกว่า ก่อนที่จะมีมาดามเป็นคนดัง เราเคยมี “เจ๊” ดังๆ มาแล้วหลายคน อย่าง เจ๊เกียว หรือ สุจินดา เชิดชัย เจ้าแม่วงการรถโดยสารและรถทัวร์, เจ๊เล้ง หรือ อารียฉัตร อภิสิทธิ์อมรกุล เจ้าของอาณาจักรค้าปลีกสินค้าเกี่ยวกับความงามแถวดอนเมือง, เจ๊เช็ง ซึ่งตอนหลังเรียกกันติดปากว่าป้าเช็ง ผู้โด่งดังจากน้ำหมักจนโดนคดี หรือ เจ๊ไฝ ประตูผี นามจริงว่า สุภิญญา จันสุตะ ชื่อเล่นจริงๆของแกคือ เปีย แต่เพราะไฝเม็ดใหญ่บนแก้มของแกสะดุดตา คนก็เลยเรียก เจ๊ไฝ ตอนนี้ว่ากันว่า ผัดไทยของแกเป็นหนึ่งในอาหารที่ “ต้องกินก่อนตาย” สำหรับนักท่องเที่ยวต่างชาติที่มาเมืองไทย

การหยิบยกเอามาดามรุ่นใหม่กับเจ๊รุ่นเก่ามาพูดถึง ไม่ได้หมายความว่าใครดีกว่าใคร หรือใครเก่งกว่าใคร แต่ก็ได้พบข้อแตกต่างคือ มาดามจะมาจากตระกูลใหญ่ มีฐานะล้นเหลือ และสถานภาพทางสังคมดีเด่นเป็นทุนเดิม แต่บรรดาเจ๊ๆ ทั้งหลายที่ผมเอ่ยชื่อมา ล้วนผ่านการต่อสู้ปากกัดตีนถีบมาแล้วทั้งนั้น

นอกจากนี้ คำเรียกขานยังให้ความรู้สึกในการฟังคนละอย่าง “มาดาม”ก็จะดูมีเกียรติ สูงส่งอยู่สักหน่อย แต่ “เจ๊” จะให้ความรู้สึกใกล้ตัว เป็นกันเอง แม้ว่าบางเจ๊อาจจะพูดจาโผงผางบ้างในบางอารมณ์ ตามประสาคนที่ผ่านการต่อสู้หนักๆ มา เจ๊บางคนคงจำไม่ได้แล้วว่าร้องไห้ครั้งสุดท้ายเมื่อไหร่

ผมยังคิดเล่นๆ ว่า ถ้า มาดามเดียร์ ถูกเรียกว่า เจ๊เดียร์ อาจจะเป็นหัวหน้าพรรคไปแล้วก็ได้ เพราะสมาชิกพรรคคงจะรู้สึกเป็นกันเองและไม่ห่างเหินมากนัก แต่ถึงไม่ได้เป็นหัวหน้าพรรคคำว่า “มาดาม” ก็จะอยู่คู่กับเธอตลอดไป

เมื่อคำว่า “มาดาม” เป็นที่นิยมอย่างนี้ เราน่าจะมาติดตามดูว่า สังคมไทยในอนาคตจะมีใครถูกเรียกแนวยกย่องให้เป็นมาดามอีกหรือเปล่า อาจจะมี มาดามอุ๊งอิ๊ง ก็เป็นไปได้ เพราะตอนนี้ก็เห็นใครต่อใครโค้งคำนับจนหัวเกือบถึงหัวเข่าแล้ว

ทิวา สาระจูฑะ