โดย เสรษฐวิทย์ ชีรวินิจ

ประวัติศาสตร์ของอียิปต์โบราณในยุคสมัยของฟาโรห์อัคเคนนาเตน (AKHENATEN) หรือฟาโรห์อาเมนโฮเทป ที่ 4 ค่อนข้างจะมีความซับซ้อน และ ลึกลับมากจนสามารถแยกออกมาเป็นประวัติศาสตร์เดี่ยวต่างหากอีกชุดหนึ่ง

เป็นช่วงประวัติศาสตร์ที่เรียกกันว่า ยุคอามาร์นา (AMARNA PERIOD)

ประวัติศาสตร์ระบุว่า เป็นช่วงหลังจากฟาโรห์อาเมนโฮเทป ที่ 4 ขึ้นครองราชเข้าสู่ปีที่ 5 พระองค์ก็ได้ประกาศลัทธิความเชื่อทางศาสนาใหม่ออกมาพร้อมทั้งประกาศเปลี่ยนพระนามของพระองค์เองเสียใหม่ว่า อัคเคนนาเตน

การเปลี่ยนชื่อในครั้งนี้ มีนัยยะที่สร้างความสั่นสะเทือนไปทั้งแผ่นดินอียิปต์เพราะชื่อเดิมของพระองค์ก็คือ อาเมนโฮเทป นั้น มีความหมายว่า เป็นที่โปรดปรานของเทพอามุน (AMUNIS PLEASED) แสดงถึงความผูกพันอย่างลึกซึ้งต่อเทพอามุน (AMUN) หรือ เทพอามุนรา (AMUN - RA)

โฮเทป มีความหมายว่า โปรดปราน หรือ พอใจ

ในขณะที่ พระนามใหม่ คือ อัคเคนนาเตน นั้นมีความหมายว่าสุดขอบฟ้าแห่งเทพอะเตน(HORIZON OF THE ATEN) หรือ ผู้เป็นที่รักของอะเตนแสดงนัยยะของความผูกพันต่อเทพ อะเตนเทพอะเตน คือใคร

(อะเตน จะอยู่ในภาพวงกลม ที่มีแสงส่องออกมา และตรงปลายสุดของแสงก็จะมีลักษณะเป็นมือ -ภาพโดยผู้เขียน)

จะว่าไปแล้ว เทพอะเตนก็คือ สุริยเทพ หรือ เทพแห่งพระอาทิตย์เพียงแต่ปรากฎให้เห็นเป็นแผ่นวงกลมแบนๆ ไม่เหมือนกันสุริยเทพ หรือเทพ ราในยุคก่อนที่แสดงตัวออกมาเป็นมนุษย์

อัคเคนนาเตนอธิบายว่า “อะเตน” ไม่ใช่เทพเจ้า แต่มีสถานะที่สูงส่งกว่าเทพเจ้าทั้งมวล

ความแตกต่างที่ลึกซึ้งลงไปกว่านั้นก็คือ ศาสนาลัทธิใหม่ของอัคเคนนาเตนจะเน้นการให้ความเคารพต่อ “ลำแสง”ของอะเตน มากกว่า ตัวอะเตนเอง

ที่ค่อนข้างจะสุดขั้วก็คือ อัคเคนนาเตน กำหนดให้ศาสนาอัคเคนนาเตน หรือศาสนาที่นับถือเทพอะเตน เป็นศาสนาเดียวที่ประชาชนชาวอียิปต์จะสามารถนับถือได้ยกเลิกประเพณีการนับถือเทพเจ้าอื่นๆ

การกำหนดข้อห้ามแบบนี้ ทำให้มีผู้เสียผลประโยชน์จำนวนมาก และสร้างความไม่พอใจอย่างมาก จนถึงเกิดความโกรธแค้นขึ้นมาอย่างเงียบๆ

ฟาโรห์ อัคเคนนาเตน ก็คงจะรับรู้ถึงความรู้สึกไม่พอใจลึกๆนี้ได้ จึงตัดสินใจว่า
หากพระองค์จะประทับอยู่ที่เมืองธีบส์ หรือ ลักซอร์ ในปัจจุบันก็อาจจะได้รับอันตราย

(ที่ตั้งของเมืองอามาร์นา ลูกศรชี้สีแดงก็คือ เมืองลักซอร์โดยประมาณ ส่วนลูกศรชี้ดำก็คือเมืองไคโรโดยประมาณ – ภาพจากวิกิพีเดีย)

พระองค์จึงสั่งให้สร้างที่ประทับแห่งใหม่ อยู่ห่างจากเมืองธีบส์ ขึ้นไปทางเหนือประมาณ 400กิโลเมตร เป็นสถานที่แห้งแล้งไม่เคยมีผู้คนอาศัยมาก่อน อาจเพื่อป้องกันการลอบทำร้ายจากภายนอก

เมืองใหม่ที่มีชื่อว่า เมืองของอัคเคนนาเตน ถูกสถาปนาขึ้นมาในปี 1346 ก่อนคริสตกาลหลังจากอาเมนโฮเทป ที่ 4 ขึ้นครองราชได้ 7 ปี กล่าวคือ พระองค์ขึ้นครองราชเมื่อ 1353 ปีก่อนคริสตกาล

(เมืองอามาร์นา ซึ่งเริ่มทำการบูรณะ- ภาพจากวิกิพีเดีย)

ต่อมา เมืองนี้ได้รับการเรียกขานอีกชื่อหนึ่งว่า อามาร์นา (AMARNA)ซึ่งทำให้ศิลปะที่ถือกำเนิดจากเมืองนี้ และ ยุคสมัยของฟาโรห์อัคเคนนาเตน ถูกเรียกขานว่า ศิลปะแบบอามาร์นาไปด้วย

แต่น่าเสียดายว่า รัชสมัยของพระองค์ค่อนข้างสั้น กล่าวคือ พระองค์ครองราชได้เพียง 17ปีเท่านั้น และสิ้นพระชนม์ในปี 1332 ก่อนคริสตกาล

พบกันใหม่สัปดาห์หน้าครับ