โดย เสรษฐวิทย์ ชีรวินิจ

การที่ฟาโรห์อาเมนโฮเทป ที่ 3 อภิเษกกับลูกสาวของขุนนางใหญ่คนหนึ่ง โดยไม่สนใจต่อประเพณีปฎิบัติของราชสำนักเลย ก็อาจจะเป็นไปได้ว่า บิดาของมเหสีของพระองค์น่าจะมีความเข้มแข็งทางการเมืองในราชสำนักพอสมควร

การสร้างภาพแกะสลักเพื่ออ้างความชอบธรรมในการขึ้นครองราช ด้วยการอิงกับอาณัติ หรือ อำนาจแห่งเทพเจ้าอามุนรา ตามที่ผมได้เล่าไปในตอนที่ 2 ไม่แน่ว่าอาจจะสร้างเพื่ออ้างความชอบธรรมทั้งในแง่ของสิทธิในการขึ้นครองราช และ อาจจะเพื่อสนับสนุนการแต่งงานครั้งนี้ของพระองค์ก็เป็นได้

อย่างไรก็ดี ยังมีอีกกรณีที่สันนิษฐานว่า อาจจะเริ่มมาตั้งแต่รัชสมัยของพระองค์ก็ได้คือ การเปลี่ยนแนวคิดทางศาสนาจากการนับถือเทพเจ้าจำนวนมาก มาเป็นการนับถือเทพเจ้าเพียงองค์เดียว ที่เรียกว่า MONOTHEISM หรือ ลัทธิเอกเทวะนิยม

โดยที่เทพเจ้าองค์เดียวที่ว่านี้ ก็คือ เทพ อะเตน (ATEN)

ลัทธิเอกเทวะนิยมนี้ แผ่อิทธิพลทางความคิดไปสู่ศาสนาที่เกิดทีหลังเช่น ศาสนายูดาย ศาสนาคริสต์ และ ศาสนาอสลาม 

(พระนางเนเฟอร์ตีติ มเหสีของฟาโรห์อัคเคนนาเตน เธอได้ชื่อว่าเป็นผู้หญิงที่สวยที่สุดในยุคนั้น - ภาพจากอินเตอร์เน็ต)

จากประวัติศาสตร์ที่ได้รับการยอมรับกันทั่วไปก่อนหน้านี้บอกว่า ผู้ให้กำเนิดแนวคิดเทพเจ้าองค์เดียวก็คือ ฟาโรห์อาเมนโฮเทป ที่ 4 โอรสของอาเมนโฮเทป ที่ 3 ซึ่งคนทั่วโลกรู้จักกันดีว่า พระองค์มีมเหสีที่น่าจะได้ชื่อว่า มีมเหสีเป็นหญิงที่สวยที่สุดในโลกก็คือ เนเฟอร์ตีติ (NEFERTITI)

แต่แนวคิดในยุคหลังเชื่อว่า แนวคิดเทพเจ้าองค์เดียวอาจจะเริ่มมาตั้งแต่ฟาโรห์อาเมนโฮเทป ที่ 3 ก็ได้   และได้รับการขยายและทำให้แข็งแกร่งขึ้นในสมัยของ อาเมนโฮเทป ที่ 4

แนวคิดดังกล่าวนี้ ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อประมาณ 3800 ปีที่แล้ว น่าจะเป็นแนวคิดของศาสนาอีกหลายศาสนาที่เกิดตามหลังมา เช่น ศาสนายูดาย  ,   ศาสนาคริสต์ และศาสนาอิสลาม

(ภาพยนต์เรื่องบัญญัติสิบประการ ที่เล่าเรื่องราวของโมเสส โดยมี ชาร์ลส์ตัน เฮสตัน รับบทเป็นโมเสส-ภาพจากอินเตอร์เน็ต)

และนักประวัติศาสตร์บางคนได้เสนอแนวคิดที่ว่า โมเสส ผู้ที่ชักนำชาวยิวอพยพออกจากอียิปต์ตามที่บันทึกในพระคัมภีร์ไบเบิลฉบับพันธะสัญญาเก่า ในบท “อพยพ” อาจจะเป็นคนเดียวกับ ฟาโรห์อาเมนโฮเทป ที่ 4 ก็ได้

แม้กระทั่ง หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช ก็ยังตั้งขอสันนิษฐานเอาไว้ในหนังสือ “ยิว” ที่ท่านได้เขียนเอาไว้นานมาแล้วว่า โมเสส ไม่น่าจะเป็นคนเชื้อสายยิว แต่น่าจะเป็นชาวอียิปต์ที่มีสายเลือดของราชวงศ์ด้วยซ้ำ

แต่หลักฐานเชิงประจักษ์ระบุว่า ฟาโรห์อาเมนโฮเทป ที่ 4 ซึ่งมีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า ฟาโรหอัคเคนนาเตน (AKHENATEN) เป็นผู้สถาปนาศาสนาใหม่ที่นับถือพระเจ้าเพียงองค์เดียว 

(ภาพพจน์ของ อะเตน - ภาพจากวิกิพีเดีย)

เทพเจ้าองค์นั้นมีนามว่า อะเตน

การประกาศศาสนาใหม่แบบนี้ ไม่ว่าจะเริ่มต้นโดยอาเมนโฮเทป ที่ 3 หรือ ก่อตั้งโดยอัคเคนนาเตน ก็ตาม มันเป็นเสมือนการพลิกฟ้าคว่ำแผ่นดินที่สร้างความโกลาหล แล เขย่าแผ่นดินอียิปต์อย่างยิ่ง

แน่นอนว่า มีทั้งผู้ได้รับผลประโยชน์ และ เสียผลประโยชน์จำนวนมาก

ผู้เสียผลประโยชน์ และสูญเสียอำนาจมหาศาลในมือไปก็คือ นักบวช  

เหตุการณ์จะเป็นอย่างไร พบกันในสัปดาห์หน้าครับ