สัปดาห์ที่ผ่านมา ฝนตกอย่างต่อเนื่องเกือบทุกพื้นที่ในประเทศไทย แต่ก็มีการพูดถึง “เอลนีโญ” กันมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อองค์การบริหารมหาสมุทรชั้นบรรยากาศแห่งชาติ ของสหรัฐอเมริกา (National Oceanic and Atmospheric Administration - NOAA) ออกมาพยากรณ์ว่า มีแนวโน้มจะเกิดเอลนีโญในช่วงปี พ.ศ.2569–2570 และอาจจะพัฒนาไปสู่เอลนีโญที่มีความรุนแรงได้ในช่วงพฤศจิกายน 2569 ไปถึงมกราคมหรือกุมภาพันธ์ 2570

คนทำมาหากินไปวันๆอย่างพวกเราไม่ค่อยรู้หรอกว่า เอลนีโญนี่คืออะไร และดูจะเป็นเรื่องไกลตัว ทั้งๆ ที่มีผลกระทบในวงกว้างอย่างมาก อย่างน้อยก็มากกว่าการยิงกันที่วินมอเตอร์ไซค์

เอาคร่าวๆ ก็คือ เอลนีโญเป็นปรากฏการณ์ทางภูมิอากาศที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของกระแสลมและอุณหภูมิผิวน้ำทะเลในมหาสมุทรแปซิฟิกบริเวณเส้นศูนย์สูตรตอนกลางและตะวันออกสูงขึ้น เป็นผลให้ลักษณะของลม, ฝน และความกดอากาศเปลี่ยนแปลงไปด้วย หลายพื้นที่ในโลกอาจจะเจอภัยแล้ง คลื่นความร้อน หรือฝนตกน้อย

พูดแบบบ้านๆ ก็คือโลกที่ร้อนอยู่แล้วจากสาเหตุต่างๆ ก็จะร้อนมากขึ้น ซึ่งสิ่งที่ตามมาคือ ผลกระทบต่อภาคเกษตร, เศรษฐกิจ และการดำรงชีวิตของผู้คน ตอนนี้ที่เห็นๆ หลายประเทศในยุโรปก็มีสภาพอากาศร้อนจนผิดปกติ

ประเทศไทยเราที่เป็นเมืองร้อนอยู่แล้ว ก็จะกลายเป็นเมืองร้อนมาก อุณหภูมิในฤดูร้อนปีหน้าจะขึ้นไปถึง 50 องศาเซลเซียสก็เป็นได้ และเป็นไปได้ว่าฝนจะตกน้อยลง เสี่ยงต่อภาวะขาดแคลนน้ำ ภัยแล้ง และไฟป่า ซึ่งไม่นับพวกตัดไม้ทำลายป่า หรือเผาหน้าดินที่ทำกันเป็นล่ำเป็นสัน เมื่อรวมกับการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ก็น่ากลัวอยู่เหมือนกัน

อ่านข้อมูลพบว่า นักวิทยาศาสตร์แบ่งระดับความรุนแรงของปรากฏการณ์เอลนีโญไว้ 4 ระดับ รุนแรงที่สุดเรียกว่า “ซูเปอร์เอลนีโญ” ซึ่งอุณหภูมิผิวน้ำทะเลจะขึ้นสูงกว่าค่าปกติราวๆ 2 องศาเซลเซียสขึ้นไป

ข้อดีคือ ปรากฏการณ์แบบนี้ไม่เกิดขึ้นบ่อยนัก แต่ข้อเสียคือ เมื่อเกิดขึ้นแล้วก็มักนำความเสียหายมาให้โลกนี้มากมาย ถึงจะยังบอกไม่ได้ว่าในช่วง พ.ศ.2569–2570 จะเป็นซูเปอร์เอลนีโญหรือเปล่า แต่บรรดานักวิทยาศาสตร์ก็พยากรณ์ไว้ว่า เอลนีโญอาจจะกลับมาอีกครั้ง

อธิบดีกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม (ผมก็เพิ่งรู้จักชื่อกรมนี้เหมือนกัน) คือ คุณพิรุณ สัยยะสิทธิ์พานิชบอกว่า ผลกระทบต่อประเทศไทยที่ต้องเฝ้าระวังเมื่อเริ่มเข้าสู่สถานการณ์เอลนีโญนั้น จะมีผลกระทบทั้งปริมาณฝนและอุณหภูมิที่เปลี่ยนแปลงไป ซึ่งคาดว่าจะส่งผลต่อเนื่องตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2569 ไปจนถึง มกราคม 2570

ช่วงเวลาดังกล่าว ทำให้หลายพื้นที่ของประเทศมีแนวโน้มได้รับฝนน้อยกว่าปกติ แม้ในช่วงฤดูฝน ระหว่างเดือนมิถุนายนถึงสิงหาคม เราจะได้รับความชื้นจากลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้มาช่วย แต่หากเอลนีโญทวีความรุนแรง ปริมาณฝนก็อาจลดลงตามไปด้วย อุณหภูมิจะสูงขึ้น ฤดูหนาวก็อาจจะไม่หนาวเหมือนที่คนส่วนใหญ่อยากได้อากาศเย็นๆ

ช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมานี้ เห็นมีฝนตกฉ่ำๆ ผู้คนก็อาจจะคิดว่าการคาดการณ์ไม่ตรงกับความจริง แต่ในทางวิทยาศาสตร์ เขาคงไม่มาล้อเล่นกับเรื่องสำคัญขนาดนี้ ถึงได้บอกว่าต้องเฝ้าระวัง
ควรมีการติดตามข้อมูลและเตรียมพร้อมเพื่อลดผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น ซึ่งตอนนี้หน่วยงานหรือกระทรวง ทบวง กรม ที่เกี่ยวข้องก็คงมีข้อมูลอยู่ในมือแล้ว

ส่วนจะบริหารงบประมาณ, วางแผนตระเตรียมกำลังคน และจะมีวิธีการรับมืออย่างไร ขึ้นอยู่กับสติปัญญาของรัฐบาล รวมถึงการให้ความรู้กับประชาชนในประเทศด้วย จะมาพูดกันด้วยศัพท์ทางวิทยาศาสตร์ก็คงเข้าใจยาก

สิ่งที่น่ากังวลกว่าอย่างอื่นคือการเกษตร เพราะประเทศไทยยังถือว่าเป็นประเทศเกษตรกรรม ถ้าต้องเจอภัยแล้งหรือน้ำท่วมหนักๆ ย่อมสร้างความเสียหายต่อผลผลิตซึ่งมีความสำคัญต่อเศรษฐกิจของประเทศโดยรวม ไม่รู้ว่ากระทรวงเกษตรฯเตรียมรับมือความเปลี่ยนแปลงที่คาดไม่ถึงไว้มากน้อยแค่ไหน

บอกตรงๆ ตอนที่เขียนอยู่นี้ ผมลืมไปแล้วว่าใครเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรฯ

ทิวาา สาระจูฑะ