เมื่อเดือนกรกฎาคม ปี 1961 แอมเนสตี้อินเตอร์เนชั่นแนล (AmnestyInternational) หรือ องค์การนิรโทษกรรมสากล ถูกก่อตั้งขึ้นมา นับถึงเดือนกรกฎาคมปีนี้ก็ 65 ปีเต็ม แต่เป็นวาระครบรอบการก่อตั้งของ แอมเนสตี้ที่เละเทะและยับเยินที่สุด

เรื่องมันเริ่มมาจาก แอมเนสตี้ ออกรายงานฉบับหนึ่งชื่อว่า “A GrowingThreat : the anti-rights movementin the UK” บทความนี้จะไม่ทำให้ แอมเนสตี้เสียหน้า (บ้านเราอาจจะเรียกว่า
“เสียสุนัข”) ถ้าไม่ไปพาดพิงองค์กรอื่นๆ ในเชิงด้อยค่า

แต่ถึงจะพาดพิง เรื่องก็อาจจะเงียบไปเฉยๆ ถ้าไม่เผอิญมี ไบร่า’ส เพลซ(Beira’s Place) ศูนย์ให้ความช่วยเหลือและเยียวยาผู้หญิง ซึ่งตั้งอยู่ในเอดินบะระประเทศสกอตแลนด์ และบังเอิญอีกว่าศูนย์นี้ก่อตั้งและสนับสนุนโดย เจ.เค.โรวลิ่ง เจ้าของผลงาน Harry Potterผู้ไม่กลัวใครหน้าไหนทั้งสิ้น

รายงานของ แอมเนสตี้ ฉบับนั้นไปกล่าวหา ไบร่า’ส เพลซ รวมถึงองค์กรอื่นๆ ว่าเป็นกลุ่มองค์กรที่เคลื่อนไหวต่อต้านสิทธิมนุษยชน คือขึ้นบัญชีดำนั่นเอง

ป้าเจ.เค. จึงเกิดอาการควันออกหูเพราะ ไบร่า’ส เพลซ ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อดูแลช่วยเหลือเหยื่อจากความรุนแรงทางเพศ และเป็นพื้นที่ให้บริการเฉพาะผู้หญิงโดยกำเนิด แอมเนสตี้ กำลังใส่ร้าย ทำให้ ไบร่า’ส เพลซ เสื่อมเสียเกียรติ สร้างความเสียหายต่อชื่อเสียงอย่างรุนแรง และทำลายความน่าเชื่อถือของเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงาน รวมถึงผู้มาขอรับความช่วยเหลือจากศูนย์นี้

ป้าเจ.เค. ไม่ได้แถลงตอบโต้อย่างเดียวแต่ประกาศจะดำเนินการตามกฎหมายกับ แอมเนสตี้ หากไม่เคลื่อนไหวทำอะไรที่ถูกต้องตามสมควร และประกาศประมาณว่า ถ้า แอมเนสตี้ ซึ่งมีเงินทองมากมายจะต่อสู้ทางคดี ป้าก็พร้อม เพราะเงินทองที่เก็บเล็กผสมน้อยจาก Harry Potter น่าจะพอทำให้ แอมเนสตี้ หมดตัวได้เช่นกัน

เตือนครั้งแรกก็ยังตีมึน เตือนครั้งที่ 2 แอมเนสตี้ ออกมาแถลงในทำนองว่า “เป็นความผิดพลาดภายใน ไม่ได้ตรวจสอบก่อนเผยแพร่ และรายงานนั้นไม่ใช่จุดยืนขององค์กร” แต่ความจริงคือ ผู้อำนวยการแผนก Gender Justice ของ แอมเนสตี้ ไปนำเสนอรายงานฉบับนี้ต่อบรรดาสปอนเซอร์ การอ้างภายหลังว่า “ไม่ได้ตรวจสอบก่อนเผยแพร่” จึงฟังไม่ขึ้น และยิ่งเหมือนราดน้ำมันเข้ากองไฟ

ยิ่งกว่านั้น ระหว่างรวบรวมข้อมูล ทีมกฎหมายของ ป้าเจ.เค. ยังไปพบหลักฐานสำคัญอีกว่า แอมเนสตี้ เคยตีพิมพ์รายงานฉบับหนึ่งชื่อ “Like a Snowball: The growth and impact of the gender critical movement in the UK” ซึ่งระบุชื่อไบร่า’ส เพลซ ว่า เป็นองค์กรต่อต้านพวกแปลงเพศ แสดงว่าแอมเนสตี้ ตั้งใจจะล่อองค์กรของป้าและองค์กรอิสระอื่นๆ

ทีมกฎหมายของ ป้าเจ.เค. จึงยื่นคำขาด 3 ข้อต่อ แอมเนสตี้ ถ้าไม่ทำตามก็เจอกันที่ศาล ในที่สุด แอมเนสตี้ ออกแถลงการณ์ยอมรับผิด และขอโทษฉบับเต็มบนหน้าเว็บไซต์ขององค์กร สารภาพว่ารายงานฉบับนั้นไม่ควรถูกเผยแพร่, ยอมรับว่าการตราหน้าศูนย์ ไบร่า’ส เพลซ และกลุ่มสตรีอื่นๆ ว่าเป็นพวกต่อต้านสิทธิเป็นความผิดพลาดที่ไม่ใช่ทัศนะขององค์กร พร้อมให้คำมั่นสัญญาว่าจะไม่ทำพฤติกรรมใส่ร้ายป้ายสีใครๆอีก,ต้องถอดรายงาน “Like a Snowball” ออกจากอินเทอร์เน็ต, ยอมรับว่า มาตรฐานการทำงานของ แอมเนสตี้ เข้าขั้นล้มเหลวอย่างรุนแรง และต้องตั้งคณะกรรมการสอบสวนจากภายนอกเพื่อชี้แจงต่อสาธารณะว่า รายงานที่บิดเบือนขนาดนี้หลุดออกมาในนาม แอมเนสตี้ ได้ยังไง

การที่ แอมเนสตี้ ยอมออกแถลงการณ์สารภาพผิด ป้าเจ.เค.ไม่ได้ร่ายเวทมนตร์ใดๆ แต่คงเป็นเพราะว่า ถ้าเรื่องถึงศาล ก่อนจะรู้ผลแพ้-ชนะ แอมเนสตี้ จะต้องถูกเรียกตรวจสอบเอกสารและข้อมูลภายในทั้งหมด ซึ่งไม่รู้ว่ามีความเน่าในภายในองค์กรอยู่บ้างหรือเปล่า

แอมเนสตี้ ก่อตั้งในกรกฎาคม 1961 ด้วยเจตนาที่ดีงามในการช่วยเหลือผู้ถูกจับกุมคุมขังโดยไม่เป็นธรรม และการกระทำรุนแรงต่อผู้ต้องโทษ มีผู้ก่อตั้ง 3 คน คือ ปีเตอร์ เบเนนสัน,
เอริค เบเคอร์ และ ฌอน แม็คไบรด์ โดยมี เบเนนสันรับตำแหน่งเลขาธิการทั่วไปคนแรก

เริ่มแรกก็มีรายได้ดำเนินการจากการบริจาคของสมาชิกและผู้สนับสนุนที่เห็นดีเห็นงามในอุดมการณ์ ระหว่างปี 1976-1981เคยมีการหารายได้ด้วยการจัดคอนเสิร์ตหลายครั้งในอังกฤษในชื่อThe Secret Policeman’s Ball ออกอัลบั้มและวิดีโอมาด้วย นักฟังเพลงรุ่นนั้นจำนวนไม่น้อยคงมีไว้ในครอบครอง เพราะเป็นการรวมดาวดังระดับโลก ต่อมาในช่วงปี 1986 ก็มีทัวร์คอนเสิร์ตในชื่อ A Conspiracy of Hope ฉลองครบรอบ 25 ปี แอมเนสตี้ และคอนเสิร์ตอีก 6 ครั้งในอเมริการะหว่างปี 1986-1998 ในชื่อ the Human Rights Concerts

ตอนแรก แอมเนสตี้ บอกว่า จะไม่ขอรับบริจาคจากรัฐบาลหรือองค์กรของรัฐบาล แต่สิบกว่าปีหลังมานี้ ก็รับเงินช่วยเหลือจาก อดีตกระทรวงเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศของรัฐบาลสหราชอาณาจักร (ปัจจุบันยุบรวมเข้ากับกระทรวงการต่างประเทศอังกฤษ), คณะกรรมาธิการยุโรป, กระทรวงต่างประเทศสหรัฐอเมริกา และรัฐบาลอื่นๆ ขณะที่ แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล ยูเอสเอ รับเงินจากมูลนิธิร็อคกี้เฟลเลอร์ และ มูลนิธิฟอร์ด ซึ่ง แอมเนสตี้ อีกหลายแห่งในโลกที่ผูกติดกับอเมริกาก็น่าจะได้รับเงินช่วยมาจากส่วนนี้

อำนาจไม่เข้าใครออกใคร ความยิ่งใหญ่ขึ้นเรื่อยๆของ แอมเนสตี้ อาจจะนำมาซึ่งความเหิมเกริม และทำให้ไม่มีใครอยากยุ่งด้วย จุดเริ่มต้นที่สวยงามของ แอมเนสตี้ เปลี่ยนแปลงไปด้วยสาเหตุอะไร การเมืองระหว่างประเทศเข้ามาแทรกแซง? หรืออิทธิพลแบบหน้ามืดตามัวของพวกสิทธิเท่าเทียมที่ไม่อยู่กับโลกของความเป็นจริง? คนข้างนอกไม่มีใครรู้หรอก แต่คนข้างในคงรู้อยู่แก่ใจดี

ส่วน แอมเนสตี้ ประเทศไทยจะมีอาการเหิมอำนาจและเสพติดความใหญ่โตแบบนั้นหรือเปล่า อันนี้ไม่ทราบจริงๆ เพราะผมไม่รู้จัก ไม่ได้ติดตาม และไม่ได้คิดจะไปสนิทสนมด้วย

ขนาด อิซูลท์ ไวท์ หลานสาวของ ฌอน แม็คไบรด์หนึ่งในผู้ร่วมก่อตั้ง แอมเนสตี้ ยังเคยออกมาให้สัมภาษณ์คัดค้านแนวทางของ แอมเนสตี้ ในปัจจุบัน เธอบอกว่า ถ้า แม็คไบรด์ ยังมีชีวิตอยู่ เขาคงรับไม่ได้กับสิ่งที่แอมเนสตี้กำลังทำอยู่ในปัจจุบัน และยังบอกอีกว่า แอมเนสตี้ เคยเป็นองค์กรที่ทำงานอย่างแข็งขันในการตรวจสอบและเปิดโปงระบอบอำนาจนิยม แต่ทุกวันนี้กลับมาทำพฤติกรรมนั้นเสียเอง และเธอจะไม่บริจาคเงินให้องค์กรนี้แม้แต่เพนนีเดียว

อย่างไรก็ตาม ผมคิดว่าองค์กรอย่าง แอมเนสตี้ยังมีประโยชน์ และยังควรมีอยู่ เพียงแต่ต้องปรับปรุงตัวเอง และเคารพอุดมการณ์เริ่มแรกของผู้ก่อตั้ง ไม่ใช่เที่ยวยกตนข่มท่านไปเสียหมด เพราะถ้าไม่ปรับปรุง ก็จะเกิดอาการเสียสุนัขเมื่อเจอคนแบบ ป้าเจ.เค. ซ้ำแล้วซ้ำอีกแน่นอน

ทิวา สาระจูฑะ