ท่านเจ้าของสุนัขหลายท่านคงเคยประสบปัญหา “สุนัขตัวร้อน มีไข้” บางท่านไม่รู้จะทำอย่างไรก็เอายาคนให้กิน คนที่เอาใจใส่หน่อยก็พาไปพบคุณหมอตั้งแต่เนิ่นๆเรื่องภาวะการเป็นไข้นี้ สามารถเจอได้ทุกบ้าน ดังนั้นวันนี้ผมมีคำแนะนำดีๆ มาฝาก เรื่อง “ภาวะไข้และคำแนะนำเบื้องต้นเพื่อช่วยลดไข้สำหรับสุนัข” จาก ผศ.ร.ท.หญิง สพ.ญ.ดร.เนาวรัตน์ สุธัมนาถพงษ์ ภาควิชาเภสัชวิทยา คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

อุณหภูมิร่างกายที่ปกติของสุนัขอยู่ที่เท่าไหร่?

อุณหภูมิร่างกายปกติของสุนัขอยู่ที่ 37.5-39.2 องศาเซลเซียส (99.5-102.5 องศาฟาเรนไฮด์) ซึ่งจัดว่าสูงกว่าของคน (ในคน 36.4-37.5 องศาเซลเซียส 
หรือ 97.6-99.6 องศาฟาเรนไฮด์)

อาการของสุนัขที่มีไข้เป็นอย่างไร?

สุนัขที่มีภาวะไข้มักแสดงอาการดังต่อไปนี้

• ตัวสั่น

• ตาแดง

• นอนซม

• อาเจียน

• เบื่ออาหาร ไม่กินอาหาร

• ไม่มีเรี่ยวแรง ไม่ลุกขึ้นมาวิ่งเล่น

• เมื่อเราใช้ปลายนิ้วสัมผัสที่จมูกสุนัขแล้ว รู้สึกว่าจมูกอุ่นและแห้ง แสดงว่าอาจจะมีไข้ นอกจากนี้หากจับบริเวณใบหู แล้วรู้สึกอุ่น ก็ถือว่ามีภาวะไข้เกิดขึ้น

อะไรเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดไข้ในสุนัข?

โดยทั่วไป ภาวะไข้มักเกิดจากการที่ร่างกายของสุนัข พยายามต่อสู้กับเชื้อโรคที่บุกรุกเข้ามาในร่างกาย ซึ่งเป็นสาเหตุของการติดเชื้อหรือการอักเสบ ตัวอย่างเช่น

• ไข้จากการติดเชื้อ หรือมีฝีที่ฟัน

• ไข้จากการติดเชื้อที่หู ภาวะหูอักเสบ

• ไข้จากการติดเชื้อแบคทีเรีย หรือไวรัส

• ไข้จากการติดเชื้อของระบบทางเดินปัสสาวะ

• ไข้จากการติดเชื้อของอวัยวะภายใน เช่น ไต ปอด

• ไข้จากการติดเชื้อจากแผลที่ถูกกัด หรือแผลจากรอยขีดข่วน

• ไข้จากการได้รับสารพิษ ซึ่งมีหลายชนิด เช่น พืชที่เป็นพิษ ยาหรืออาหารของคนที่เป็นพิษต่อสุนัข เช่น น้ำตาลเทียมหรือไซลิทอล (xylitol)

สำหรับสุนัขที่มีไข้ ในเบื้องต้นควรดูแลอย่างไร?

สำหรับสุนัขที่มีไข้ ในเบื้องต้น เราสามารถช่วยลดอุณหภูมิร่างกายลงได้ โดยการใช้ผ้าขนหนูชุบน้ำเย็นเช็ดตัว โดยเฉพาะอย่างยิ่ง บริเวณใบหูและเท้าขณะเช็ดตัว การใช้พัดลมเป่าที่ตัวบนขนที่เปียกหมาดๆ อยู่ ช่วยลดอุณหภูมิลงได้เร็วขึ้น

เพื่อให้แน่ใจว่าไข้ลดหรือไม่ ควรตรวจสอบอุณหภูมิร่างกาย โดยใช้ปรอทวัดไข้วัดอุณหภูมิทางทวารหนักของสุนัข หากอุณหภูมิร่างกายลดลงถึง 39.5 องศาเซลเซียส (ประมาณ 103 องศาฟาเรนไฮด์) ให้หยุดการช่วยระบายความร้อนได้(ไม่ควรลดอุณหภูมิลงเร็วเกินไป)

นอกจากนี้ สำหรับสุนัขที่มีไข้ ควรพยายามให้ดื่มน้ำปริมาณเล็กน้อยบ่อยๆ เพื่อให้มีความชุ่มชื้น ร่างกายจะได้ไม่ขาดน้ำ

สำหรับการให้ยาลดไข้แก่สัตว์ป่วยนั้น จำเป็นต้องให้สัตวแพทย์เป็นผู้กำหนดชนิดและขนาดยาที่เหมาะสมสำหรับสัตว์แต่ละราย

ไม่ควรให้สุนัขกินยาลดไข้หรือยาแก้ปวดของคน ไม่ว่าจะเป็นยาชนิดใดก็ตาม เช่น พาราเซทามอล (paracetamol) หรือที่เรียกกันอีกชื่อหนึ่งว่า อะเซตามิโนเฟน (acetaminophen) แอสไพริน (aspirin) รวมทั้งไอบูโพรเฟน (ibuprofen) เนื่องจากยาเหล่านี้มีความเสี่ยงที่จะทำให้เกิดความเป็นพิษต่อสุนัข และในกรณีที่ได้รับยาเกินขนาดสามารถทำให้สุนัขถึงแก่ความตายได้

เมื่อไหร่จึงควรพาสุนัขไปพบสัตวแพทย์?

ควรพาสุนัขไปพบสัตวแพทย์ หากอุณหภูมิร่างกายของสุนัขสูงถึง 39.5 องศาเซลเซียส (ประมาณ 103 องศาฟาเรนไฮด์) หรือสูงกว่า

อุณหภูมิร่างกายที่ 41 องศาเซลเซียส (ประมาณ 106 องศาฟาเรนไฮด์)หรือสูงกว่า จัดเป็นภาวะฉุกเฉิน (emergency) เนื่องจากสามารถสร้างความเสียหายต่ออวัยวะภายใน และอาจจะทำให้เกิดอันตรายที่ร้ายแรงได้ จึงไม่ควรรอจนถึงจุดนั้นควรรีบพาสุนัขไปที่คลินิกรักษาสัตว์หรือโรงพยาบาลสัตว์ เพื่อให้สัตวแพทย์ ทำการตรวจร่างกาย และวินิจฉัยหาสาเหตุของภาวะไข้ หากสุนัขได้เคยไปรับการตรวจสุขภาพเป็นประจำจะเป็นประโยชน์อย่างมาก เนื่องจากสัตวแพทย์จะมีบันทึกประวัติสุขภาพของสุนัขเพื่อประกอบการวินิจฉัยในเบื้องต้น เช่น ข้อมูลเกี่ยวกับการทำวัคซีนประจำปี ประวัติการผ่าตัด การถ่ายพยาธิ โรคภูมิแพ้ ยาที่เคยได้รับหรือกำลังได้รับเป็นประจำ และประวัติของความเจ็บป่วยในอดีต

ข้อมูลที่เราต้องเตรียมไว้ให้คุณหมอ เพื่อใช้ประกอบการวินิจฉัย มีอะไรบ้าง?

เพื่อความรวดเร็วและเป็นประโยชน์ในการตรวจวินิจฉัยโรค เจ้าของสัตว์ป่วยที่ไปพบสัตวแพทย์ควรเป็นผู้ที่ทราบข้อมูลเกี่ยวกับการป่วยของสุนัข หรือเตรียมข้อมูลจากคนในบ้านที่ทราบข้อมูลไปด้วย เนื่องจากสัตวแพทย์อาจจำเป็นต้องซักถามเจ้าของสุนัขเพิ่มเติม เพื่อให้ทราบถึงข้อมูลของสุขภาพหรือการเจ็บป่วยในที่เป็นปัจจุบัน เช่น

• สังเกตเห็นว่าสุนัขมีไข้ครั้งแรกเมื่อไหร่

• อาการป่วยอื่นๆ เช่น มีท้องเสีย ไอ อาเจียน มีบ้างหรือไม่

• ความเป็นไปได้ที่สุนัขอาจกินพืชหรือสารพิษอื่นๆเข้าไป มีหรือไม่

• ความเป็นไปได้ที่สุนัขอาจถูกกัดโดยแมลงและสัตว์ที่มีพิษอื่นๆ มีหรือไม่

• สุนัขกินน้ำหรืออาหารได้บ้างหรือไม่ กินครั้งสุดท้ายเมื่อไหร่

นอกจากนี้ ยังหลังจากที่ตรวจร่างกายเบื้องต้นแล้ว สัตวแพทย์อาจจำเป็นต้องเก็บตัวอย่างจากสุนัข เช่น ปัสสาวะ เลือด เพื่อส่งไปตรวจทางห้องปฏิบัติการ
เพื่อให้ทราบข้อมูลที่เป็นประโยชน์เกี่ยวกับความผิดปกติของร่างกาย หรือเพื่อให้ทราบว่ามีการติดเชื้อหรือไม่ หรือควรใช้ยาชนิดใดเพื่อกำจัดเชื้อดังกล่าว

หากสงสัยว่ามีการติดเชื้อ ในเบื้องต้น สัตวแพทย์อาจจะสั่งจ่ายยาต้านการติดเชื้อเพื่อช่วยกำจัดเชื้อจากร่างกาย นอกจากนี้ ในบางกรณี อาจจำเป็นต้องมีส่งตัวอย่างไปตรวจทางห้องปฏิบัติการเพิ่มเติมอีกในภายหลัง เพื่อการทดสอบที่เฉพาะเจาะจงมากขึ้น บางครั้งอาจเป็นไปได้ที่จะยังไม่สามารถระบุสาเหตุของภาวะไข้ได้ แม้จะตรวจร่างกายอย่างละเอียดแล้ว โดยทั่วไปจัดเป็น Fever of Unknown Origin หรือ FUO (ภาวะไข้ที่ไม่ทราบสาเหตุ)

ดังนั้นหากสุนัขมี “ไข้” และเราได้ให้การพยาบาลเบื้องต้นตามที่แนะนำไปแล้ว แต่ยังไม่ดีขึ้น ก็ควรพาสุนัขไปพบสัตวแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง อย่าปล่อยไว้จนสายเกินแก้นะครับ

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายสัตวแพทย์ ดร.ทิลดิสร์ รุ่งเรืองกิจไกร  

ฝ่ายประชาสัมพันธ์ คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย