ลูกนอนกรน..เกิดจากสาเหตุใด

เสียงกรน เกิดจากอากาศผ่านทางเดินหายใจที่แคบในช่วงหายใจเข้าขณะหลับ สาเหตุการกรนในเด็กแตกต่างจากในผู้ใหญ่ โดยสาเหตุของทางเดินหายใจที่แคบในเด็กส่วนใหญ่มาจากขนาดต่อมทอนซิลและต่อมอะดีนอยด์ที่โตขึ้นในช่วงอายุประมาณ 2-8 ปี และเบียดบังทางเดินหายใจในเด็ก สาเหตุอื่นๆ ที่สำคัญ เช่น โรคภูมิแพ้โพรงจมูก เด็กที่คลอดก่อนกำหนด ภาวะอ้วน เด็กที่มีรูปหน้าผิดปกติ เช่น คางร่น หรือ โครงหน้าแคบมีโรคประจำตัวเกี่ยวกับกล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือโรคทางพันธุกรรม เป็นต้น

อาการนอนกรนเป็นอันตรายหรือไม่

อาการนอนกรนที่อาจไม่เป็นอันตราย มักเป็นการนอนกรนแบบนานๆ ที ไม่สม่ำเสมอ หรือเป็นเฉพาะเวลาเป็นหวัดคัดจมูก และไม่รบกวนต่อการนอน แต่หากเป็นอาการนอนกรนที่อันตราย จะมีอาการกรนเป็นประจำ (มากกว่า 3 คืนต่อสัปดาห์) รบกวนต่อการหายใจขณะหลับ ทำให้เกิดภาวะพร่องออกซิเจน หรือ เกิดการสะดุ้งตื่นบ่อยๆ เป็นๆ หายๆ ตลอดคืน เราจะเรียก ภาวะนี้ว่า ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (Obstructive sleep apnea, OSA) ซึ่งหากปล่อยไว้ไม่ได้รับการรักษาที่เหมาะสม อาจมีผลแทรกซ้อนระยะยาวและรุนแรงตามมาได้

พบได้บ่อยแค่ไหน

ปัญหานอนกรนเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในเด็ก โดยเฉพาะ ช่วงอายุ ที่มีการโตขึ้นของต่อมทอนซิลและอะดีนอยด์ โดยในประชากรเด็กทั่วไปพบภาวะนอนกรนเป็นประจำประมาณร้อยละ 2-17 และ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น พบได้ร้อยละ 1-5

อาการนอนกรนอย่างไรที่อาจเป็นสัญญาณของการนอนกรนอันตราย....และควรมาปรึกษาแพทย์

1.นอนกรนเป็นประจำมากกว่า 3 คืนต่อสัปดาห์

2.หายใจแรงกว่าปกติในขณะหลับ

3.มีเสียงเงียบเหมือนหยุดหายใจสักพักแล้วตามด้วยเสียงหยุดหายใจดังเฮือก บางทีเสียงเงียบไปจนผู้ปกครองต้องปลุก

4.ปัสสาวะรดที่นอน

5.นอนในท่านั่งหลับหรือแหงนคอ หรือ หายใจทางปาก

6.ริมฝีปากเขียวคล้ำ

7.ปวดหัวเวลาตื่นนอน

8.ง่วงนอนผิดปกติในเวลากลางวัน

9.มีปัญหาการเรียนและพฤติกรรม เช่น ก้าวร้าว สมาธิสั้น หรือ ซนผิดปกติ

หากลูกมีภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น แล้วไม่ได้รับการรักษาที่เหมาะสม จะมีผลอย่างไร

แน่นอนว่า..ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น ทำให้มีภาวะพร่องออกซิเจน และสมองได้รับการกระตุ้นให้สะดุ้งตื่น หลายครั้งขณะหลับ ทำให้การนอนที่ควรจะเป็นช่วงเวลาในการซ่อมแซมและเจริญเติบโตในเด็กถูกรบกวน จึงเกิดผลเสียในหลายระบบของร่างกาย คือ

1.พฤติกรรมและความจำ เด็กมักมีอาการซนเยอะ ไม่มีสมาธิ ความจำไม่ดี ผลการเรียนแย่ลงพบพฤติกรรมก้าวร้าว อารมณ์ฉุนเฉียว อาจพบสัมพันธ์กับภาวะซึมเศร้าได้

2.ผลต่อหัวใจและหลอดเลือด มักสัมพันธ์กับความดันโลหิตสูง หัวใจทำงานหนักขึ้น หากเป็นรุนแรงมาก อาจพบความดันในปอดสูงและหัวใจวายได้

3.การเจริญเติบโตและระบบต่อมไร้ท่อพบภาวะการเจริญเติบโตผิดปกติ โดยอาจพบได้ทั้งน้ำหนักน้อย การเจริญเติบโตน้อย หรือ น้ำหนักเกินและภาวะอ้วน ซึ่งเกิดจากความผิดปกติของฮอร์โมนในร่างกายและการนอนที่ไม่ดี นอกจากนี้ยังพบสัมพันธ์กับภาวะ ไขมันในเลือดสูง และภาวะดื้อต่อฮอร์โมนอินซูลิน นำไปสู่โรคหัวใจและหลอดเลือดต่อไปได้

หากสงสัยภาวะหยุดหายใจจากการอุดกั้น ต้องได้รับการตรวจอะไรบ้างเพื่อเป็นการวินิจฉัย

แพทย์จะซักประวัติและตรวจร่างกาย หากสงสัยว่ามีภาวะ หยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น แพทย์จะทำการตรวจการนอนหลับ (Sleep test หรือPolysomnography) ซึ่งเป็นการวัดสัญญาณต่างๆ และจำนวนครั้งของการหยุดหายใจขณะหลับ โดยผู้ป่วยต้องนอนค้างที่โรงพยาบาล 1 คืน แต่เนื่องจากการตรวจ sleep test เป็นการตรวจที่ซับซ้อนและบางครั้งต้องรอคิวนาน ในบางโรงพยาบาล อาจทำการตรวจคัดกรองด้วยวิธีอื่น ที่ทำได้ง่ายและรวดเร็วกว่า เช่น
การวัดออกซิเจนขณะหลับเพียงอย่างเดียว หรือ การให้บันทึกวีดีโอขณะหลับ

หากได้รับการวินิจฉัยแล้วต้องมีการรักษาอย่างไร..

การรักษาขึ้นกับความรุนแรงของการหยุดหายใจ

-การหยุดหายใจอยู่ในระดับน้อย

รักษาด้วยการใช้ยาสเตียรอยด์พ่นจมูก (Intranasal steroid) ยาต้านการอักเสบแบบกิน (Leukotrieneantagonist) ร่วมกับการรักษาอาการภูมิแพ้โพรงจมูก เพื่อลดอาการบวมของโพรงจมูก และสามารถลดขนาดต่อมทอนซิลและอะดีนอยด์ได้บ้าง

-การหยุดหายใจอยู่ในระดับปานกลางถึงรุนแรง

แนะนำให้ทำการผ่าตัดต่อมทอนซิลและอะดีนอยด์หากพบว่ามีต่อมทอนซิลและอะดีนอยด์โต

ถ้าไม่มีข้อบ่งชี้ในการผ่าตัด พิจารณาใช้เครื่องให้แรงดันบวกขณะหลับ (Continuous positive airway pressure, CPAP) เพื่อถ่างขยายทางเดินหายใจส่วนต้น
ไม่ให้มีการหยุดหายใจ

ในเด็กบางคน แพทย์อาจพิจารณารักษาตามอาการและลักษณะจำเพาะ เช่น การผ่าตัดในช่องปากและคอหอย หรือการใส่อุปกรณ์ทันตกรรม การจัดท่าให้นอนตะแคง เป็นต้น นอกจากนี้ ยังมีการรักษาอื่นๆ ที่สำคัญควบคู่กันไป เช่น การนอนเพียงพออย่างถูกสุขลักษณะ การควบคุมน้ำหนัก และการหลีกเลี่ยงสิ่งก่อภูมิแพ้ เป็นต้น

สรุป

อาการนอนกรนในเด็ก เป็นอาการที่ไม่ควรมองข้าม หากมีอาการกรนเป็นประจำ มีอาการหายใจลำบาก หรือ หยุดหายใจ ร่วมกับสังเกตว่ามีพฤติกรรมก้าวร้าว ไม่มีสมาธิ ซนเยอะผิดปกติ หรือง่วงนอนกลางวันมาก ควรรีบปรึกษาแพทย์ ทำการตรวจ วินิจฉัย และรักษา เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่จะเกิดขึ้นต่อลูกน้อย

Reference: Preutthipan A, Sritippayawan S,Kuptanon T. www.thaipedlung.org

พันตรีหญิง พญ.รสินทรา เจริญยิ่ง

กุมารแพทย์โรคระบบหายใจ

โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า