1.ความเห็นทางการแพทย์หรือคำวินิจฉัยของแพทย์ เป็นการพิจารณาจากการซักประวัติ ตรวจร่างกายของผู้ป่วยที่มารับการดูแลรักษา โดยอาศัยเกณฑ์มาตรฐานจากเอกสารทางวิชาการที่มีความทันสมัยอย่างสม่ำเสมอ ล่าสุดองค์การอนามัยโลก (WHO) ได้มีการเปลี่ยนแปลงคำจำกัดความของตาบอด (Blindness) ไว้ในปี พ.ศ. 2546 โดยมีประเด็นสำคัญดังนี้คำนิยามของการสูญเสียการมองเห็นจะต้องพิจารณาจากค่าสายตาที่ได้รับการแก้ไขให้ดีที่สุดแล้วในตาข้างที่ดี การแก้ไข เช่น มองผ่านรูเล็กๆ หรือการสวมแว่นตา

2.การสูญเสียการมองเห็นมีระดับ (category) ต่างๆ ตั้งแต่ระดับ 0 ถึง 5 และระดับ 9 ดังตาราง

โดยที่ถ้าเป็นระดับที่ 3, 4, 5 จะใช้คำว่าตาบอด (blindness) ซึ่งหมายถึงความสามารถในการมองเห็นเมื่อแก้ไขแล้ว ต่ำกว่า 3/60 หรือ 20/400 โดยใช้อุปกรณ์วัดสายตาและวิธีการที่ได้มาตรฐานของจักษุแพทย์มีเพิ่มเติมในประเด็นถ้ามีการประเมินลานสายตาด้วย ไม่เกิน 10 องศาในรัศมีรอบจุดศูนย์กลางในตาข้างดีจะจัดว่ามีระดับต่ำกว่า 3 (category 3)

3.เมื่อมีการประเมินในข้อ 2 แล้วจึงนำมาบันทึกคำวินิจฉัยตามรหัสมาตรฐานสากลสำหรับการวินิจฉัยโรคและปัญหาสุขภาพที่เกี่ยวข้อง (International statistical classification of diseases, ICD-10)ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 ปี พ.ศ.2547 ในกลุ่มโรคการสูญเสียการมองเห็น H54 ดังนี้

H54.- Visual impairment including blindness (binocular or monocular)

Excludes: amaurosis fugax (G45.3)

H54.0 Blindness, binocular

Visual impairment categories 3, 4 & 5

H54.1 Severe visual impairment, binocular Visual impairment category 2

H54.2 Moderate visual impairment, binocular Visual impairment category 1

H54.3 Mild or no visual impairment, binocular Visual impairment category 0

H54.4 Blindness, monocular Visual impairment categories 3, 4, 5 in one eye and categories 0, 1, 2 or 9 in the other eye.

H54.5 Severe visual impairment, monocular Visual impairment category 2 in one eye and categories 0, 1 or 9 in other eye

H54.6 Moderate visual impairment, monocular Visual impairment category 1 in one eye and categories 0 or 9 in other eye

H54.9 Unspecified visual impairment (binocular)

ซึ่งมีการบันทึกคำวินิจฉัย ของการสูญเสียตาเดียวได้ในข้อ H54.4 “Monocular Blindness”

เมื่อพิจารณาตามเกณฑ์ของประเทศไทยโดยพิจารณาความพิการทางการมองเห็นตามคำนิยามดังประกาศกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์เรื่อง ประเภทและหลักการความพิการ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2555 จะพบว่าคนตาบอดหมายถึง คนที่มีสายตาข้างที่ดีกว่า เมื่อได้รับการตรวจแก้ไขด้วยแว่นตาแล้ว(Best corrected distance visual acuity) สามารถเห็นได้น้อยกว่า 3 ส่วน 60 เมตร (3/60) หรือ 20 ส่วน 400 ฟุต (20/400) จนถึงมองไม่เห็นแม้แต่แสงสว่าง หรือมีลานสายตาแคบกว่า 10 องศาหลักเกณฑ์การวินิจฉัยความพิการทางการเห็น นอกจากข้างต้นแล้วยังมีเพิ่มเติมประเด็นต้องสิ้นสุดการรักษาพยาบาลตามปกติ และได้รับตรวจแก้ไขด้วยแว่นตา (Refraction) แล้ว แต่ความผิดปกติหรือความบกพร่องดังกล่าวยังคงมีอยู่คนพิการตามกฎหมายประเภทนี้ จึงหมายถึงคนที่มีความผิดปกติทางการเห็นภายใต้เงื่อนไขต่อไปนี้

l เมื่อการอักเสบได้รับการรักษาแล้วอย่างน้อย 3 เดือน

l หลังการผ่าตัดเป็นเวลาไม่น้อยกว่า 6 เดือน

l ในรายที่มีความผิดปกติของกล้ามเนื้อตา (Extraocular muscle) ต้อกระจกจากอุบัติเหตุ(Traumatic cataract) และ เลือดออกในน้ำวุ้นตา(Traumatic vitreous haemorrhage) ให้ลงความเห็นหลังได้รับอันตรายต่อตาเป็นเวลาไม่น้อยกว่า 12 เดือน

คนพิการทางการเห็นตามกฎหมาย ไม่ครอบคลุมบุคคลต่อไปนี้เช่น มีตาพิการหรือตาบอดเพียง 1 ข้าง

เมื่อเข้าเกณฑ์และไม่มีข้อยกเว้นต่างๆ แล้ว จึงจะสามารถให้ผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมเป็นผู้ตรวจวินิจฉัยและออกเอกสารรับรองความพิการ เพื่อประกอบคำขอมีบัตรประจำตัวคนพิการตามมาตรา 19 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริม และพัฒนาคุณภาพชีวิต คนพิการ พ.ศ. 2550 คนพิการในการเข้าถึงสิทธิ์ต่างๆ เช่น สิทธิ์ทางการแพทย์ ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่องการบริการฟื้นฟูสมรรถภาพโดยกระบวนการแพทย์และค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาล ค่าอุปกรณ์เครื่องช่วยความพิการ และสื่อส่งเสริมพัฒนาการสำหรับความพิการ พ.ศ. 2552 โดยเฉพาะประโยชน์ที่จะได้จากการจัดสวัสดิการทางสังคม การจัดสิ่งอำนวยความสะดวก โอกาสเข้าทำงาน และการศึกษาซึ่งคนพิการจะได้รับสิทธิ์เพิ่มขึ้นตามระเบียบของคณะกรรมการส่งเสริม และพัฒนาคุณภาพชีวิต คนพิการแห่งชาติว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขยื่นคำขอมีบัตรประจำตัวคนพิการ และการออกบัตรการกำหนดสิทธิ์หรือการเปลี่ยนแปลงสิทธิ์ การขอสละสิทธิ์คนพิการ และอายุบัตรประจำตัวคนพิการพ.ศ. 2555

เอกสารอ้างอิง

1.WHO Programme for the Prevention of Blindness and Deafness. (2003)

2.Consultation on development of standards for characterization of vision loss and visual function :Genveva, 4-5 September 2003. World Health Organization.

3.https://www.who.int/classifications/icd/ICD-10_2nd_ed_volume2.pdf

4.ประกาศกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ เรื่อง ประเภทและหลักการความพิการ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2555

บทความโดย

พันเอก นพ.ยุทธพงษ์ อิ่มสุวรรณ

เลขาธิการราชวิทยาลัยจักษุแพทย์แห่งประเทศไทย