โรคเบาหวาน คือ

1) มีน้ำตาลสะสม HbA1C 6.5% (48 mmol/mol)หรือมากกว่า

2) มีระดับน้ำตาลในเลือด หลังอดอาหารมา 12 ชม.แล้ว 126 มก.% (7.0 mmol/ลิตร) หรือมากกว่า จำนวน 2 ครั้ง

3) มีระดับน้ำตาลในเลือด 2 ชม.หลังดื่ม 75 กรัมของน้ำตาล 200 มก.% (11.1 mmol/ลิตร) หรือมากกว่า

4) มีระดับน้ำตาลในเลือดแบบสุ่มตรวจ 200 มก.% (11.1 mmol/ลิตร) หรือมากกว่า

แต่คนที่ยังไม่เป็นโรคเบาหวานแต่มีน้ำตาล 100-125 มก.% (5.6-6.9 mmol/ลิตร) หรือ HbA1C ระหว่าง 5.7-6.4% (39-47 mmol/mol) หรือมีระดับน้ำตาลในเลือด 2 ชม.หลังดื่ม 75 กรัมของน้ำตาล ถ้าอยู่ที่ 140-199 มก.%(7.8-11 mmol/ลิตร) ก็ถือได้ว่าเป็น “ว่าที่” โรคเบาหวาน

แต่ถึงแม้ยังไม่ได้เป็นโรคเบาหวาน ผู้ที่เป็นว่าที่โรคเบาหวานก็ควรจะต้องดูแลตนเองอย่างดี เพื่อป้องกันไม่ให้โรคก้าวหน้าต่อไปจนเป็นขั้นโรคเบาหวาน และถึงแม้น้ำตาล หรือ HbA1C จะอยู่ในระดับ “ว่าที่” เบาหวานเท่านั้นก็สามารถมีผลไม่ดีต่อสุขภาพร่างกายได้แล้ว โดยเฉพาะหัวใจ หลอดเลือด (ทั่วร่างกาย) และไต และถ้าไม่ระวังจะกลายเป็นโรคเบาหวานได้อย่างรวดเร็วใครที่เป็นว่าที่เบาหวาน จะมีความเสี่ยงต่อการเป็นโรคเบาหวานมาก โดยเฉพาะถ้าไม่เปลี่ยนพฤติกรรมชีวิตของตนเอง

โดยปกติแล้ว ว่าที่เบาหวาน-prediabetes มักไม่มีอาการ (symptom) หรืออาการแสดง (sign) นอกจากอาจมีผิวหนังดำที่บางส่วนของร่างกาย เช่น คอ รักแร้ และขาหนีบ แต่ถ้ามีอาการต่างๆที่จะกล่าวเหล่านี้มักบอกว่าโรคได้ขยับจาก “ว่าที่” เป็นเบาหวานแล้วอาการต่างๆ เหล่านี้คือ หิวน้ำ ปัสสาวะบ่อย หิวบ่อย อ่อนเพลีย ตามัว ชาที่แขนขา และ tingling (เสี่ยงซ่า) ที่แขน ขา ติดเชื้อโรคได้ง่าย แผลหายยาก น้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ

สาเหตุของ prediabetes ที่แท้จริงไม่ทราบ แต่ประวัติเบาหวานในครอบครัว และพันธุกรรมมีความสำคัญ ที่แน่ๆ คือ ร่างกายไม่สามารถจัดการน้ำตาลได้ตามปกติ น้ำตาลในร่างกายมาจากอาหารที่กิน เมื่อกินอาหารน้ำตาลจะเข้าสู่ระบบเลือด ทำให้อินซูลิน ซึ่งเป็นฮอร์โมนจะถูกผลิตออกมาจากตับอ่อน อินซูลินจะช่วยทำให้น้ำตาลเข้าไปในเซลล์ ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดลดลง เมื่อระดับน้ำตาลในเลือดลดลง ตับอ่อนจะลดการผลิตอินซูลินลงในคนธรรมดา แต่ในคนที่เป็น prediabetes ระบบการควบคุมระดับน้ำตาลจะเสียไป เช่น มีการผลิตอินซูลินน้อยลง หรือเซลล์มีการดื้อต่ออินซูลิน (insulin resistant) ทำให้น้ำตาลไม่เข้าเซลล์ น้ำตาลในเลือดจึงมีระดับสูงขึ้น

ปัจจัยเสี่ยงต่อการเป็น prediabetes and diabetes คือ น้ำหนักมากเกินไป (overweight) และโรคอ้วน ยิ่งมีไขมันมาก โดยเฉพาะที่หน้าท้อง ระหว่างผิวหนังและกล้ามเนื้อ เซลล์จะยิ่งมีความดื้อต่ออินซูลิน

ขนาดของพุง ยิ่งใหญ่ยิ่งบอกว่ามีความดื้อต่ออินซูลิน ความเสี่ยงต่อความดื้อของอินซูลินจะมีมากขึ้นในชายที่มีเอวมากกว่า 40 นิ้ว และหญิง 35 นิ้ว

การกินอาหารที่มีเนื้อแดง เนื้อแปรรูป ดื่มน้ำหวานมากไม่ค่อยมีการเคลื่อนไหว ยิ่งเคลื่อนไหวน้อยยิ่งมีความเสี่ยง ประวัติครอบครัว ถ้ามีบิดา มารดา พี่น้องที่เป็นโรคเบาหวาน ชนิดที่ 2 ชาติพันธุ์ (ethnicity) เชื้อชาติ (race) เช่น คนผิวดำ Hispanic, American Indian, Asian America มีความเสี่ยงมากกว่าคนเชื้อชาติอื่นๆ หญิงที่เป็นเบาหวานช่วงตั้งครรภ์ ทั้งแม่และเด็กจะมีความเสี่ยงต่อว่าที่เบาหวาน polycystic ovary syndrome ผู้ที่นอนกรนและหยุดหายใจ มักจะมีการดื้อต่ออินซูลิน และคนที่น้ำหนักเกิน หรืออ้วน จะมีความเสี่ยงต่อการนอนกรนและหยุดหายใจ การสูบบุหรี่ จะมีความเสี่ยงต่อ insulin resistance และ “ว่าที่” เบาหวาน รวมทั้งการสูบบุหรี่ จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการมีภาวะแทรกซ้อนของโรคเบาหวาน

และโรคความดันโลหิตสูง ระดับ HDL (ไขมันที่ดี) ในเลือดต่ำและระดับ triglyceride ในเลือดสูง

รวมทั้งผู้ที่มี metabolic syndrome คือ ผู้ที่มี 3 ใน 5 อย่างนี้ คือ 1) ความดันโลหิตสูง 2) HDL ต่ำ 3) triglyceride สูง 4) น้ำตาลในเลือดสูง 5) เอวใหญ่

Metabolic syndrome จะพบได้บ่อยในคนอ้วน คนที่ดื้อต่ออินซูลิน จะมีความเสี่ยงสูงที่จะเป็นโรคเบาหวาน หัวใจ อัมพาต

แม้แต่ prediabtes ก็ยังมีผลระยะยาว ต่อหัวใจหลอดเลือด ไต ถึงแม้ยังไปไม่ถึงโรคเบาหวาน และถ้าเป็นเบาหวานแล้ว จะยิ่งมีโอกาสเป็นโรคความดัน โคเลสเตอรอลสูงหัวใจ อัมพาต ไต โรคทางเส้นประสาท ไขมันสะสมในตับตา ทำให้ตาบอดได้ ต้องตัดแขน ขา

การป้องกันโรค prediabetes and diabetes จึงเป็นสิ่งที่ดีที่สุด อาหาร ออกกำลังกาย ลดน้ำหนัก ไม่สูบบุหรี่ ดูแลความดันและโคเลสเตอรอล

การป้องกัน การดูแล “ว่าที่” เบาหวาน และเบาหวานมีแค่นี้เองครับ?! ถ้าเป็นเบาหวานและคุมไม่ได้ แพทย์อาจต้องใช้ยา

นพ.พินิจ กุลละวณิชย์