ปัจจุบันนี้ประชาชนชาวไทยมีอายุยืนขึ้นมาก คนที่เกษียณอายุที่ 60 ปีดูยังหนุ่มสาวผิดวัยมากๆ สมัยก่อนใครอายุ 30-40 ปี ก็ดูแก่แล้ว แต่ปัจจุบันนี้สุภาพสตรีอายุ 60 ปี ยัง “แจ๋วมาก” ร้องเพลง “30 ยังแจ๋ว” ไม่ได้แล้ว โอกาสที่คนไทยจะมีอายุยืนตั้งแต่ 80 ปีขึ้นไปมีมาก แต่ประเด็นอยู่ที่ว่า 80 ปีต้องยัง “แจ๋ว” ไม่ใช่นอนติดเตียง หรือที่ผมชอบพูดเล่นๆ ว่า “กิน ขี้ นอน” อยู่บนเตียง!?

อย่างเมื่อเช้า ผมพบท่าน ดร.เสนาะ อูนากูล อดีตรองนายกรัฐมนตรีท่านถึงแม้นั่งรถเข็นแต่สมองยังดีเยี่ยม ยังจำผมได้พูดคุยกับผมได้ดี และท่านมีอายุยืนเกือบ 95 ปีแล้ว

คนเราจะอายุเท่าไหร่ก็ไม่สำคัญเท่า เมื่อสูงอายุต้องกินได้ นอนได้ เดินได้ “ขี้”ได้ (อ่าน ฟังได้) จำเพื่อนฝูง คนแวดล้อมได้ ฯลฯ ต้องมีอายุยืน (long life span) และต้องมีสุขภาพที่ดีด้วย (long health span) ต้อง add years to life (อายุยืน) และต้อง add life to years (อายุยืนอย่างมีชีวิตชีวา)

ปัจจุบันนี้ประเทศไทยมีประชากรที่สูงอายุเกิน 60 ปี ถึง 20% กว่า หรือกว่า 14 ล้านคน จากสำนักงานสถิติแห่งชาติ ปี พ.ศ.2567 ผู้สูงอายุมีปัญหา-ที่ผมสรุปเอง-มีอยู่ 3 อย่าง คือ 1) การศึกษา เพียง 6% กว่าที่จบปริญญาตรี และมีมากกว่า 60% ที่จบต่ำกว่าประถมศึกษา 2) การออมและการลงทุน น้อยมาก 3) อายุยืนยาวขึ้น แต่เต็มไปด้วยโรค โดยเฉพาะโรค NCDs-noncommunicable diseases

คนไทยและชาวโลกเสียชีวิตจากโรค NCDs ถึง 70-80%ของการเสียชีวิตทั้งหมด สาเหตุของการเสียชีวิตทั้งหมด มีเพียงประมาณ 30% เท่านั้นที่เกี่ยวข้องกับพันธุกรรม นอกนั้นมาจากพฤติกรรมและสภาพแวดล้อมทั้งนั้น ซึ่งเป็นสิ่งที่เราสามารถช่วยตัวเราเองได้ ผมมีปรัชญามานานแล้ว โดยได้สอนลูกศิษย์นิสิตแพทย์ แพทย์และประชาชน นอกเหนือจากการสอนวิชาการทางด้านแพทย์ทางระบบทางเดินอาหาร ว่า เราต้องไม่ตาย ป่วย ด้วยโรคที่ป้องกันได้ คือ โรค NCDs

Hippocrates บิดาของวงการแพทย์ชาวกรีก กว่า 2,500 ปี มาแล้วกล่าวไว้ว่า “อาหารและการออกกำลังกายที่พอเหมาะไม่มากไม่น้อยเกินไป จะเป็นวิธีการดูแลสุขภาพที่ปลอดภัยที่สุด” และ “Walking is a man’s best medicine” หรือ “การเดินเป็นยาที่ดีที่สุดของมนุษย์” ซึ่งเป็นคำกล่าวที่อมตะมาก เขาฉลาดมาก รู้ได้อย่างไรเมื่อกว่า 2,500 ปีมาแล้วว่าการดูแลสุขภาพที่ดีและปลอดภัยที่สุดคือ อาหารและออกกำลังกาย สุดยอดมนุษย์จริงๆ

วันนี้ผมขอพูดเรื่องการดูแลสุขภาพเพื่อเตรียมตัวให้ตนเองมีสุขภาพดีจนแก่เฒ่าเท่านั้น จะไม่พูดเรื่องการเรียน การทำงาน การออม การลงทุน ซึ่งจริงๆ แล้วก็โยงไปหมดถึงสุขภาพที่ดีหรือไม่ดีไปด้วย

การดูแลสุขภาพต้องเริ่มต้นตั้งแต่ยังเยาว์วัย โดยเริ่มต้นจากคุณพ่อคุณแม่ ครอบครัว คุณหมอ ครูบาอาจารย์ที่ใกล้ชิดกับเด็กต้องฉีดวัคซีน ดูแลสุขภาพตั้งแต่เกิดอย่างถูกต้องตลอดเวลา เช่น ถ้าเป็นไปได้กินนมแม่เท่านั้น 6 เดือนแรก หลัง 6 เดือน กินอาหารเสริม แต่ควรกินนมแม่ต่อไปจนถึงอายุ 2 ปี ฯลฯ และคุณพ่อคุณแม่ต้องสอนให้ลูกกินอาหารถูกสุขลักษณะตั้งแต่เด็ก เช่น สอนให้ชอบกินนม พืช ผัก ปลา ถั่ว เต้าหู้ ผลไม้ หลีกเลี่ยงน้ำหวาน ของหวาน ของมัน ของเค็ม พยายามหลีกเลี่ยงเนื้อแดง เนื้อแปรรูป ฯลฯ

และเมื่อเป็นผู้ใหญ่แล้วใช้อาหารและการออกกำลังกายเป็นหลักในการดูแลสุขภาพ โดยมีเป้าหมายง่ายๆ คือให้ดัชนีมวลกาย หรือ body mass index หรือ BMI อยู่ไม่เกิน 23 พุงชายหญิงเล็กกว่า 90,80 ซม. ตามลำดับ BMI คือ น้ำหนักตัวเป็นกิโลกรัม หารด้วยความสูงเป็นเมตรกำลังสอง เช่น ผมน้ำหนัก 76 กก. สูง 1.78 เมตร BMI คือ 76÷1.782 = 76÷3.1684 = 23.99 ถ้า BMI 23 ขึ้นไปจนถึง 25 จะถือว่าน้ำหนักเกิน (over weight) 25 ขึ้นไปจึงจะเรียกว่าอ้วน (obese)

การออกกำลังกายและเลือกกินอาหารที่ถูกต้องเพื่อมีเป้าหมายเพียง 2 อย่างนี้ก็เหลือเฟือต่อการมีสุขภาพที่ดีแล้ว การที่เราจะอ้วน(มีไขมัน)ที่ไหนก็ไม่สำคัญกว่าการที่เราอ้วนที่พุง ซึ่งมันจะเกี่ยวข้องกับโรคต่างๆ เช่น โรคมะเร็ง หลอดเลือดหัวใจและสมอง โรคตับ โรคเบาหวาน โรคความดัน โรคนอนกรนและหยุดหายใจ โรคข้อ ไตวาย ฯลฯ ฉะนั้นการดูแลเพียงให้ BMI และพุงอยู่ในเกณฑ์ปกติก็เป็นการไล่ “กุ๊ย” (โรคภัยไข้เจ็บได้เป็นอย่างมาก) รวมทั้งเราจะลดความเสี่ยงต่อโรคมะเร็งได้ถึง 13 ชนิด!?

ถ้าท่านเพียงใช้อาหารและการออกกำลังกายเพื่อควบคุม BMI และพุงให้อยู่ในเกณฑ์ ท่านก็จะประหยัดค่ารักษาพยาบาล หรือยืดเวลาของการจะเป็นโรคออกไปอีกหลายปี หรือไม่เป็นเลย เงินที่ประหยัดได้ไม่ว่าจะเป็นของเราเอง ครอบครัว ชุมชน กองทุนสุขภาพต่างๆ ทั้ง 3 กองทุน ของรัฐบาล จะได้เอางบประมาณที่ประหยัดได้ไปทำประโยชน์ทางด้านอื่นๆ เช่น สามารถนำงบที่ประหยัดได้ไปใช้กับผู้ป่วยอื่นๆ ที่เป็นโรคที่รุนแรงที่ป้องกันไม่ได้ เอาไปช่วยทางด้านการศึกษา โครงสร้างพื้นฐาน ได้แก่ คมนาคม การสื่อสาร และสาธารณูปโภคต่างๆ ท่านทราบหรือไม่ว่าจากข้อมูลของ WHO ในแต่ละปีมีคนยากจนลง 100 ล้านคน เพราะเสียค่าใช้จ่ายจากกระเป๋าตนเองสำหรับการดูแลสุขภาพ จึงอยากให้มี universal health care ที่ดีอย่างทั่วถึงในทุกประเทศ

นพ.พินิจ กุลละวณิชย์