Air Pollution หรือมลพิษทางอากาศ มีสารมลพิษในอากาศ หรือ air pollutants ที่ทำให้เกิดปัญหาต่อสุขภาพได้ องค์การอนามัยโลก หรือ World Health Organization (WHO) แจ้งว่ามลพิษทางอากาศเป็นภัยคุกคามทางด้านสภาพแวดล้อมที่ร้ายแรงที่สุดต่อสุขภาพของคนทั่วโลก

สารมลพิษในอากาศประกอบด้วย PM2.5, PM10, ozone (O3) ในระดับพื้นดิน, nitrogen dioxide (NO2), sulphur dioxide (SO2) และ carbon monoxide (CO) ฯลฯ

มลพิษทางอากาศเป็นสาเหตุของการเสียชีวิตของชาวโลกถึง 7 ล้านคนต่อปี แต่ในปี 2024 มีรายงานว่ามีคนเสียชีวิตถึง 8.1 ล้านคน

Air pollution มาควบคู่กับ climate change เพราะมาจากสาเหตุเดียว ฉะนั้นถ้าเรากำจัดอันหนึ่งได้ เราก็จะกำจัดอีกอันไปได้ด้วย เปรียบเสมือนยิงนกนัดเดียวได้นก 2 ตัว สาเหตุหลักๆ ของมลพิษทางอากาศ มาจากการเผาผลาญพลังงาน fossil ซึ่งก็คือ ถ่านหิน น้ำมัน ก๊าซ สารมลพิษอยู่ทั่วทั้งในบ้าน (household air pollution) และนอกบ้าน (ambient (out door) air pollution)บางบ้านมีการหุงหาอาหารภายในบ้านโดยวิธีการที่ปล่อยมลพิษออกมา เช่น การใช้ไม้ ถ่าน kerosene ฯลฯ เป็นเชื้อเพลิง นอกจากนั้นมลพิษจากข้างนอกยังสามารถเข้ามาข้างในบ้านได้ ถึงแม้จะปิดประตูหน้าต่าง เพราะเราต้องเดินเข้าเดินออกจากห้องเป็นระยะๆ หรือประตู หน้าต่าง มีช่องที่ฝุ่นจะเข้ามาได้ถึงแม้จะปิด ฉะนั้นทางที่ดีที่สุด คือ ในช่วงที่มีฝุ่นมาก ควรปิดประตู หน้าต่าง ซื้อเครื่องฟอกอากาศที่มีขนาดเหมาะสำหรับห้องนั้นๆ บำรุงรักษาให้ดี มีเครื่องทำความเย็น(air conditioner) รวมทั้งมีเครื่องวัด PM2.5 ในห้อง อย่างที่บ้านผมเวลาข้างนอก PM2.5 สูงมากเช่น 80 ในบ้านขนาดปิดประตูหน้าต่าง PM2.5 ยังอยู่ในระดับสูง เช่น 40 แต่เมื่อเปิดเครื่องฟอกอากาศก็จะตกลงไปอยู่ระดับปกติ

PM2.5 คือ ฝุ่นละอองขนาดเล็กที่มีเส้นผ่าศูนย์กลางไม่เกิน 2.5 ไมครอน (หรือ 1/30 ของเส้นผ่าศูนย์กลางเส้นผมมนุษย์) ซึ่งสามารถเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจและกระแสเลือด ทำให้สามารถไปได้ทุกหนทุกแห่ง ทุกอวัยวะ ในร่างกาย ส่งผลกระทบต่อสุขภาพอย่างรุนแรง

PM2.5 มาจากไหน - จากการเผาไหม้ จากควันของการเผาในที่โล่ง เช่น การเผาป่า ไร่อ้อย เศษวัสดุเกษตร การเผาเชื้อเพลิงฟอสซิลในรถยนต์ โรงงานอุตสาหกรรม และโรงไฟฟ้า จากการจราจร เช่น ไอเสียจากรถยนต์ โดยเฉพาะรถดีเซล การเสียดสีของยางรถยนต์และถนน จากอุตสาหกรรม เช่น การผลิตและแปรรูป (โรงงานเหล็ก ปูนซีเมนต์ และโรงงานผลิตพลังงาน) จากธรรมชาติ เช่น ควันไฟป่า ฝุ่นจากลมพัดพา และละอองเกลือจากทะเล

และ PM2.5 ยังเกิดจากปฏิกิริยาเคมีในชั้นบรรยากาศที่เปลี่ยนสารมลพิษ เช่น ซัลเฟอไดออกไซด์ และไนโตรเจนออกไซด์ให้กลายเป็นอนุภาคละเอียด

โทษของ PM2.5 ต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม

1.ผลกระทบต่อสุขภาพ : ผิวหนัง, ตา, ระบบทางเดินหายใจ, ระคายเคืองจมูกและคอ ไอ หายใจลำบาก โรคหลอดลมอักเสบ, เพิ่มความเสี่ยงของโรคปอด เช่น ปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD) และมะเร็งปอด,ระบบหัวใจและหลอดเลือด, เพิ่มความเสี่ยงของโรคหัวใจขาดเลือด หัวใจวาย และเส้นเลือดในสมองตีบ, ระบบประสาท, สัมพันธ์กับปัญหาด้านความจำ อัลไซเมอร์ และพัฒนาการทางสมองในเด็ก, สุขภาพทั่วไป, อาการล้า ปวดหัว และภูมิคุ้มกันลดลง

2.ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม : ทำให้อากาศขุ่นมัว (haze) ลดทัศนวิสัย, ส่งผลต่อความสมดุลของระบบนิเวศ เช่น การสะสมของฝุ่นในพืชและแหล่งน้ำ, เร่งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เนื่องจากส่วนหนึ่งมาจากการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

วิธีกำจัดหรือลด PM2.5

1.มาตรการส่วนบุคคล : สวมหน้ากากอนามัย, ใช้หน้ากากที่สามารถกรอง PM2.5 ได้ เช่น หน้ากาก N95, ลดกิจกรรมกลางแจ้ง,หลีกเลี่ยงการออกนอกบ้านในช่วงที่ค่าฝุ่นสูง, ใช้เครื่องฟอกอากาศ,ติดตั้งเครื่องฟอกอากาศในบ้านหรือที่ทำงาน

2.มาตรการชุมชนและภาครัฐ : ควบคุมการเผาในที่โล่ง, ออกกฎหมายและส่งเสริมการจัดการเศษวัสดุเกษตรอย่างยั่งยืน, ปรับปรุงระบบจราจร, สนับสนุนการใช้พลังงานสะอาด เช่น รถยนต์ไฟฟ้า และพัฒนาขนส่งสาธารณะ, ควบคุมโรงงานอุตสาหกรรม, บังคับใช้เทคโนโลยีการกรองมลพิษในโรงงาน, เพิ่มพื้นที่สีเขียว, ปลูกต้นไม้เพื่อช่วยดูดซับฝุ่นละออง

3.ความร่วมมือระดับสากล : ร่วมมือกับประเทศเพื่อนบ้านเพื่อลดปัญหาการเผาป่าและการผลิตมลพิษข้ามพรมแดน

สรุป PM2.5 เป็นฝุ่นละอองที่มีผลกระทบอย่างมากต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม การลดปริมาณ PM2.5 จำเป็นต้องใช้ทั้งมาตรการส่วนบุคคล ชุมชน และภาครัฐร่วมกันอย่างจริงจังเพื่อแก้ปัญหาอย่างยั่งยืน

แต่สำหรับทุกคนต้องช่วยตนเองก่อน คอยติดตามดูการรายงานของ PM2.5 ว่าวันนั้นสูงหรือไม่ ถ้าสูงพยายามไม่ออกหรือทำกิจกรรมนอกบ้าน ใส่หน้ากาก N95 ปิดประตูหน้าต่างและอุดช่องโหว่ มีเครื่องฟอกอากาศที่เหมาะสมกับขนาดห้อง เครื่องทำความเย็น

และท่านสามารถช่วยได้ด้วยการไม่เผาอะไรก็ตาม ปลูกต้นไม้ ใช้รถสาธารณะ ใช้จักรยานถ้าได้ หรือเดิน แทนการใช้รถยนต์

เราทุกคนต้องช่วยกันครับ อย่าปล่อยให้เป็นหน้าที่ของรัฐบาลหรือองค์กรต่างๆ เท่านั้น เราคนเดียวไม่มีความหมาย แต่ถ้าทั้งประเทศ 66 ล้านคนช่วยกันจะมีความหมายมากครับ

ขอเรียนให้ทราบทั่วกันว่าคณะแพทยศาสตร์ จุฬาฯ ร่วมกับบริษัท CP ได้จัดการผลิตหน้ากาก N95 ใช้ได้สะดวก ใส่สบาย มีจำหน่ายที่ร้านผลิตภัณฑ์สุขภาพสำหรับผู้สูงวัย (ฬ แคร์) ที่ตึก สธ. รพ.จุฬาลงกรณ์ ในราคาเพียงกล่องละ 75 บาทเท่านั้น (1 กล่องมี 5 ชิ้น) มีขนาด S (เด็ก) M, L และ XL โดยทั่วๆ ไปสุภาพสตรีมักใช้ขนาด L, สุภาพบุรุษ XL

นพ.พินิจ กุลละวณิชย์