โรคพาร์กินสัน (Parkinson’s disease) เป็นโรคความเสื่อมทางระบบประสาทที่มีอัตราการเพิ่มขึ้นของจำนวนผู้ป่วยและภาระทางสุขภาพมากที่สุด ปัจจุบันพบรายงานผู้ป่วยโรคนี้มากกว่า 10 ล้านคนทั่วโลก หรือประมาณ 1-2% ของกลุ่มประชากรที่อายุ 60 ปีขึ้นไป อย่างไรก็ตาม โรคพาร์กินสันไม่ได้เกิดเฉพาะในผู้สูงอายุเท่านั้น อาจพบได้ในผู้ป่วยที่อายุน้อยกว่า 50 ปี ซึ่งมักจะถูกวินิจฉัยล่าช้าเนื่องจากมักไม่คาดคิดว่าจะมีสาเหตุมาจากโรคพาร์กินสัน โรคนี้เกิดจากการเสื่อมของเซลล์สมองส่วนที่มีหน้าที่ในการสร้างสารสื่อประสาท "โดปามีน" ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการควบคุมการเคลื่อนไหวของร่างกาย การขาดสารโดปามีนในผู้ป่วยจึงทำให้มีอาการผิดปกติในการเคลื่อนไหว รวมถึงส่งผลต่อความผิดปกติทางอารมณ์

สัญญาณเตือนของโรคพาร์กินสัน: ไม่ได้มีแค่ “มือสั่น” หลายคนเข้าใจว่าโรคพาร์กินสันจะต้องมีอาการ “มือสั่น” เป็นหลัก แต่ความจริงแล้วผู้ป่วยบางรายอาจไม่มีอาการสั่นเลยก็ได้ แต่อาจแสดงออกในรูปแบบอื่น เช่น

• เคลื่อนไหวช้าลง เช่น เดินช้าหรือก้าวสั้น
• แขนข้างหนึ่งไม่แกว่งขณะเดิน
• กล้ามเนื้อแข็งเกร็ง ขยับลำบาก
• ทรงตัวไม่ดี หกล้มง่าย
• ใบหน้าเรียบ ไม่แสดงสีหน้า น้ำเสียงเบา
• เขียนหนังสือเล็กลง ตัวอักษรเบียดชิดกัน

นอกจากนี้ยังมี อาการที่ไม่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหว (non-motor symptoms) ซึ่งมักเกิดขึ้นก่อนอาการหลักหลายปี เช่น:

• นอนละเมอรุนแรง หรือขยับแขนขาในช่วงฝัน
• การรับกลิ่นลดลง
• ท้องผูกเรื้อรัง
• ซึมเศร้า วิตกกังวล

หากมีอาการเหล่านี้ควรพบแพทย์เฉพาะทางระบบประสาทเพื่อรับการประเมินเพิ่มเติม  

พาร์กินสันรักษาได้ หากพบเร็ว แม้โรคพาร์กินสันจะยังไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่สามารถควบคุมอาการได้อย่างมีประสิทธิภาพด้วยการใช้ยา การทำกายภาพบำบัด และการปรับพฤติกรรม ผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยและเริ่มการรักษาเร็ว จะสามารถใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างชัดเจน

ป้องกันไว้ก่อน ดีกว่าแก้ไขเมื่อสาย

แม้โรคพาร์กินสันจะยังไม่มีวิธีป้องกันที่แน่นอน แต่มีหลักฐานว่า การออกกำลังกายสม่ำเสมอ เช่น เดินเร็ว ว่ายน้ำ เต้นแอโรบิก หรือโยคะ สามารถช่วยกระตุ้นการทำงานของสมองและชะลอความเสื่อมของระบบประสาทได้ การรับประทานอาหารที่มีสารต้านอนุมูลอิสระ เช่น ผักผลไม้ ธัญพืช และปลาทะเล ก็เป็นอีกแนวทางหนึ่งที่อาจช่วยลดความเสี่ยงได้เช่นกัน

สรุป: การรู้เร็ว คือ ก้าวแรกของการรักษาที่มีประสิทธิภาพ

โรคพาร์กินสันไม่ใช่โรคที่ต้องกลัว หากเรารู้จักสังเกต รู้จักอาการ และไม่ละเลยสัญญาณเตือน การเข้าพบแพทย์ตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยให้การรักษาได้ผลดี ลดภาวะแทรกซ้อน และเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยให้นานที่สุด

รศ. นพ.ประวีณ โล่ห์เลขา

อายุรแพทย์โรคระบบประสาท

ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย