ผมขอนำวิถีการดูแลสุขภาพของท่านอาจารย์เฉก มาเผยแพร่ให้ท่านผู้อ่านได้รับทราบ เนื่องจากผมเห็นว่าวิธีการของท่านไม่ใช่ดีต่อสุขภาพเท่านั้น แต่ยังเป็นการดำเนินชีวิตที่คุ้มค่ามาก นอกจากทำให้มีสุขภาพที่ดีแล้ว ยังทำให้มีความสุขทั้งกาย ใจ แล้วยังทำประโยชน์ให้แก่ผู้อื่น และสังคมเป็นอย่างมาก

ท่าน อ.เฉก เป็นผู้ที่ทำประโยชน์ให้แก่สังคมเป็นอย่างยิ่ง เช่น ท่านเป็นผู้แนะนำ บุกเบิก หลักสูตรการฝึกอบรม “พัฒนาคุณภาพชีวิต” จนกลายเป็นสถาบันฝึกอบรมผู้สูงอายุของท่าน พล.ต.จำลอง ศรีเมือง หรือหลักสูตร “ผู้นำ” ท่านเป็นประธานก่อตั้งชมรม “อยู่ 100 ปี ชีวีเป็นสุข” เขียนหนังสือ “ทำอย่างไรชีวิตจะยืนยาว และมีความสุข” ซึ่งพิมพ์ไปอย่างน้อย 17 ครั้ง รวมทั้งหนังสือ “อายุ 120 ปี ทำไมจะทำให้ไม่ได้” ซึ่งพิมพ์ไปแล้วถึง 8 ครั้ง เมื่อปี พ.ศ.2558 รวมทั้งได้บรรยายให้สถาบันต่างๆ ไม่รู้กี่ร้อยกี่พันครั้ง

ท่าน อ.เฉกตั้งใจไว้ว่าจะพยายามทดลองอยู่ให้ถึง 120 ปี ตามที่วงการแพทย์เชื่อกันว่า มนุษย์สามารถที่จะอยู่ได้ถึงอย่างน้อย 120 ปี ถ้าเราดูแลสุขภาพของเราตั้งแต่เกิด หรือก่อนเกิด (โดยคุณพ่อคุณแม่ คุณหมอ ฯลฯ) เพราะการมีสุขภาพที่ดีอย่างยืนยาวขึ้นอยู่ที่พันธุกรรมเพียง 30% อยู่ที่พฤติกรรมของเราเอง 60% (มากกว่า 70% ของการเสียชีวิตของชาวโลก เกิดจากโรคที่ไม่ติดต่อ ซึ่งสรุปก็คือโรคที่น่าจะป้องกันได้) และอยู่ที่สิ่งแวดล้อม 10%

ผมไม่ทราบว่าท่าน อ.เฉก เริ่มต้นดูแลสุขภาพของท่านอย่างจริงจังเมื่ออายุเท่าไหร่ เท่าที่พยายามสืบหาข้อมูลจากหนังสือของท่าน คงระหว่างอายุ 35-45 ปี สมัยก่อนท่านเคยดื่มแอลกอฮอล์ สูบบุหรี่บ้าง แต่ภายหลังท่านกินอาหารเพียง 2 มื้อ ลดและเลิกกินเนื้อสัตว์ 2, 4 ขา ท่านกินอาหารทะเลโดยเฉพาะปลา ส่วนใหญ่กินอาหารธรรมชาติ คือ พืช ผัก ผลไม้เป็นหลัก ท่านออกกำลังกายมาก นอนอย่างเพียงพอและมีคุณภาพ 7-9 ชม. ตามข้อแนะนำล่าสุดเป๊ะเลยขององค์การอนามัยโลก (แต่ท่านทำมานานแล้ว) ดื่มน้ำมากๆ วันละ 10-12 แก้ว รวมทั้งมีการเจริญสติ หายใจลึกๆ ช้าๆ นั่งสมาธิ ท่านสามารถบังคับให้หายใจช้าลงได้ รวมทั้งชีพจร ท่านประพฤติดี อยู่ในศีลธรรม คุณธรรม จริยธรรม ช่วยทุกคนเท่าที่ช่วยได้และทำหน้าที่ของตนเองให้ดีที่สุด จนมีผลงานมากมาย ท่านเชื่อในกฎแห่งกรรม ไตรสิกขา พรหมวิหาร 4 อิทธิบาท 4 ฯลฯ

ตามที่กล่าวไว้ ผมไม่แน่ใจว่าท่านเริ่มปฏิบัติตนเองอย่างจริงจัง ตั้งแต่อายุเท่าไหร่ 35 หรือ 45? ผมคิดว่า ถ้าท่านปฏิบัติตนเองตั้งแต่เยาว์วัย ท่านจะมีโอกาสมีอายุยืนกว่านี้อย่างแน่นอน (ท่านเสียชีวิตตอนอายุ 99 ปี ถ้าอยู่จะมีอายุครบ 100 ปี ในวันที่ 11 ตุลาคม 2568

ท่านมีความเชื่อว่าอาหารที่มีอายุสั้น เช่น ผัก ผลไม้สด จะช่วยทำให้คนเรามีอายุยืน แต่อาหารที่มีอายุยืน เช่น อาหารแปรรูป (processed food) จะทำให้เราอายุสั้น ซึ่งผมเห็นว่าเป็นความคิดที่เฉียบคมและถูกต้องมาก

นอกจากนั้น ท่านยังชอบคำกล่าวของ Hippocrates บิดาทางการแพทย์ชาวกรีก ที่อยู่เมื่อประมาณ 2,500 ปีที่แล้ว ที่มีคำกล่าวที่เป็นคำสอนที่ดีมากและยังเป็นความจริงจนบัดนี้มากมาย เช่น “อาหาร คือ ยา” “การเดินเป็นยา” “การออกกำลังกายและการกินอาหารที่ถูกต้อง ไม่มาก ไม่น้อยเกินไป เป็นวิธีการดูแลสุขภาพที่ดีที่สุด” ฯลฯ และคำกล่าวอื่นๆ เช่น “สุขอื่นใด ยิ่งกว่าความสงบไม่มี” “ความไม่เป็นโรคเป็นลาภอันประเสริฐ” และ “ตนเป็นที่พึ่งของตน”

ท่านสอน “ทำอย่างไร จะมีความสุข และอายุยืนยาว” ซึ่งผมเองก็สอนเรื่องอะไรแบบนี้ เช่น “ศิลปะในการดำรงชีวิต” (อย่างประสบความสำเร็จและมีความสุข) หรือ “The Art of Living” ซึ่งเปลี่ยนจากการที่ผมถูกภาควิชาอายุรศาสตร์ จุฬาฯ มอบหมายให้สอน “The Art of Learning” ซึ่งสอนๆ ไปผมคิดว่าไม่พอ เลยเปลี่ยนเพิ่มเป็น “The Art of Living” ซึ่งไม่ได้มีแต่เรื่องแพทย์ วิชาการ การเรียน เท่านั้น แต่รวมถึงการเป็นคนที่ดี เก่ง เอาตัวรอดในโลกภายนอกได้ มนุษยสัมพันธ์ดี สื่อสารเก่ง มีจิตวิทยา รอบรู้ และมีสุขภาพที่ดีด้วย รวมทั้งรู้เรื่องการออม ลงทุน และมีการเรียนรู้ตลอดชีวิต ฯลฯ

ส่วนหนึ่งของการมีสุขภาพที่ดี มีชีวิตที่ยืนยาวและมีความสุข คือ การออกกำลังกาย การเลือกกินอาหารที่ต้องไม่เค็ม ไม่หวาน ไม่มัน ท่านมีวิธีคำนวณน้ำหนักตัวเคร่าๆ ง่ายๆ กล่าวคือ เอาความสูงเป็นเซนติเมตรลบด้วย 100 สำหรับผู้ชาย และลบ 110 สำหรับผู้หญิง เช่น ท่านสูง 169 ซม. ท่านก็ควรมีน้ำหนัก 69 กก.แต่ในความเป็นจริงท่านมีน้ำหนักเพียง 65-66 กก.เท่านั้น ซึ่งถ้ามีสุขภาพดีและน้ำหนักยิ่งน้อย ก็จะยิ่งดีต่อสุขภาพ ทั้งๆ ที่ท่านเคยมีน้ำหนักถึง 75 กก. ท่านมีหลักการในชีวิตประจำวันว่าต้องไม่อยู่นิ่งนานไป เหมือน smart watch ของผมที่เตือนให้ผมลุกขึ้นเดินทุกชั่วโมง เหยียดแข้ง เหยียดแขน ขา ฯลฯ นอกจากการไม่อยู่นิ่งแล้ว (ไม่ sedentary คือมี physical activity ตลอดทั้งวันมีการเคลื่อนไหว) ทุกๆ คนต้องออกกำลังกายเสริมด้วย การไม่อยู่นิ่งทำให้มีอายุยืนนั้น มีข้อมูลเชิงประจักษ์ จากการทำวิจัยของแพทย์อังกฤษที่ศึกษาสุขภาพของกระเป๋ารถเมล์ และคนขับในกรุงลอนดอน ประมาณ ค.ศ.1950 เศษๆ ที่พบว่ากระเป๋ารถเมล์ที่ต้อง (สมัยโน้น) เดินไปเดินมา ขายตั๋วแก่ผู้โดยสาร จะไม่ค่อยเป็นโรคหัวใจเมื่อเทียบกับคนขับที่นั่งตลอด

นพ.พินิจ กุลละวณิชย์