สัปดาห์ก่อน หมอเคยเล่าไว้ว่าในเดือนมกราคมนี้จะมีการขึ้นทะเบียนสัตว์เลี้ยงในเขตกรุงเทพมหานครซึ่งมีการกำหนด ประกาศบังคับใช้วันที่ 10 มกราคม 2569 แต่ได้มีการรับฟังข้อคิดเห็นต่างๆ จนมีการพัฒนาและ

ปรับปรุงและขยายเวลา การบังคับใช้ข้อบัญญัติ วันนี้หมอก็จะมาเล่ารายละเอียดให้ฟังคร่าวๆ เพื่อจะเป็นประโยชน์อีกครั้งกับเจ้าของสัตว์เลี้ยงในเขตกรุงเทพมหานครว่าทำไมต้องขึ้นทะเบียนสัตว์เลี้ยง

ข้อบัญญัติ กทม. ควบคุมการเลี้ยงสัตว์ พ.ศ. 2567 ด้วยความต้องการกำกับดูแลสัตว์เลี้ยงในเมืองใหญ่ โดยเฉพาะสุนัขและแมวมีพื้นฐานจากหลายปัจจัยเชิงสาธารณสุขและสังคม

• ปัญหาสัตว์จรจัด : กรุงเทพมหานครมีปัญหาการเพิ่มจำนวนสัตว์จรจัดอย่างต่อเนื่อง ซึ่งส่งผลต่อความปลอดภัยสาธารณะและสุขภาพคน เช่น ความเสี่ยงโรคพิษสุนัขบ้าและการกัดรบกวนประชาชน

• ความหนาแน่นของพื้นที่เมือง : พื้นที่ที่อยู่อาศัยในเมืองมีความหนาแน่นสูง การเลี้ยงสัตว์จำนวนมากโดยไม่มีการควบคุมสามารถสร้างปัญหามลภาวะ (เสียง–กลิ่น), ทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างผู้อยู่อาศัย และภาระบริการสาธารณะ

• การเดินทางและการเคลื่อนย้ายสัตว์เลี้ยง : ภายใต้ระบบเมืองที่เคลื่อนไหวเร็ว การระบุเจ้าของสัตว์อย่างระบบไมโครชิปช่วยให้การติดตามกลับสัตว์ รักษาสิทธิความเป็นเจ้าของ และลดการทอดทิ้งเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ด้วยนโยบายนี้สะท้อนการนำหลัก One Health (สุขภาพหนึ่งเดียวระหว่างมนุษย์–สัตว์–สิ่งแวดล้อม) มาปรับใช้ในระดับท้องถิ่นให้สอดคล้องกับบริบทเมืองหลวงที่มีความหนาแน่นสูงการขึ้นทะเบียนและไมโครชิปข้อบัญญัติ กำหนดให้สัตว์เลี้ยงต้องฝังไมโครชิปและจดทะเบียนกับหน่วยงานท้องถิ่นภายใน

- 120 วันหลังคลอด หรือ

- 30 วันหลังได้รับสัตว์มาเลี้ยง

เพื่อให้สามารถระบุเจ้าของที่ชัดเจนและติดตามได้ง่ายเมื่อสัตว์หลุดหรือถูกทอดทิ้ง นโยบายนี้มีเป้าหมายหลักคือ การจัดการข้อมูลเชิงระบบและการรับผิดชอบของเจ้าของ ซึ่งสอดคล้องกับแนวทางการจัดการสัตว์หลุดรอดในต่างประเทศ เช่น ญี่ปุ่นและยุโรป

การจำกัดจำนวนสัตว์ตามพื้นที่อยู่อาศัย เป็นสิ่งที่ผิดจากระบบกฎหมายไทยเดิม โดยกำหนดโควตาสัตว์เลี้ยงตามขนาดพื้นที่ใช้สอย เช่น

ขนาดพื้นที่อยู่อาศัย จำนวนสัตว์เลี้ยงที่อนุญาต

- 20–80 ตารางเมตร 1–2 ตัว

- 80–200 ตารางเมตร 2–3 ตัว

- 2 / 3

- 200–400 ตารางเมตร 3–4 ตัว

- > 400 ตารางเมตร สูงสุด 6 ตัว

โดยข้อจำกัดนี้มุ่งเน้น ความเหมาะสมของพื้นที่ต่อความเป็นอยู่สัตว์และมนุษย์ เพื่อป้องกันปัญหาสุขอนามัย, ความเครียดสัตว์ และความขัดแย้งระหว่างเพื่อนบ้าน

มาตรการควบคุมสุนัขอันตราย สัตว์ที่ถูกจัดประเภท “อันตราย” เช่น Pitbull, Rottweiler และบางสายพันธุ์อื่น ๆ ต้องได้รับการควบคุมพิเศษ เมื่อนำออกสู่สาธารณะ เช่น ใส่ตะกร้อครอบปาก ใช้สายจูงที่แน่นหนา  ผู้ควบคุมต้องมีอายุและความสามารถตามกำหนด มาตรการเหล่านี้สะท้อน การป้องกันความเสี่ยงต่อสาธารณะ โดยอาศัยมาตรการควบคุมพฤติกรรมสัตว์ ซึ่งใกล้เคียงกับแนวคิดของการบริหารความเสี่ยงจากสัตว์อันตรายในหลายประเทศ

ข้อบัญญัติเข้มงวดกว่ากฎหมายเดิม แต่พยายามสร้าง สมดุลระหว่างการคุ้มครองสวัสดิภาพสัตว์ กับ สิทธิของเจ้าของสัตว์เลี้ยง โดย:

• ให้เวลาผ่อนผันก่อนเริ่มบทลงโทษอย่างเป็นทางการ

• มีข้อยกเว้นสำหรับสัตว์ที่มีอยู่เดิม (grandfather clause)

• เปิดบริการฝังไมโครชิปและลงทะเบียนเพื่ออำนวยความสะดวก

สิ่งนี้สะท้อนการออกแบบนโยบายสาธารณะที่คำนึงถึงความเป็นธรรมและความสามารถในการปฏิบัติได้จริงของประชาชน

การบังคับใช้ระบบไมโครชิปและทะเบียนสัตว์เลี้ยงมีผลต่อหลายหน่วยงาน:

• หน่วยงานสาธารณสุขสัตว์ จะมีข้อมูลเชิงพื้นที่ทำให้ควบคุมโรคระบาดได้ดีขึ้น

• สำนักงานเขต ต้องจัดการฐานข้อมูลและติดตามการปฏิบัติตามกฎหมาย

• บริการสัตวแพทย์สาธารณะ ต้องรองรับงานฝังไมโครชิปและให้ความรู้สาธารณะ การบังคับใช้จะเป็นตัวชี้วัด ศักยภาพระบบการบริหารราชการในเมืองใหญ่ (Urban governance) เมื่อเริ่มบังคับใช้จริง (หลัง 10 มกราคม 2570 ตามที่สภา กทม.ขยายเวลา)

• ผู้ฝ่าฝืนอาจถูกปรับตามกฎหมายสูงสุด 25,000 บาท

• เจ้าหน้าที่สามารถเข้าตรวจสถานที่เลี้ยงสัตว์ได้เพื่อประเมินความสอดคล้องกับข้อกำหนด บทลงโทษและการตรวจนี้มีพื้นฐานทางกฎหมายในพระราชบัญญัติการสาธารณสุข ซึ่งใช้ร่วมกับข้อบัญญัติของท้องถิ่น

กล่าวโดยสรุปกันครับ ข้อบัญญัติฯ ฉบับนี้ถือเป็นการยกระดับการกำกับดูแลสัตว์เลี้ยงในเมืองหลวง โดย:

1. เปลี่ยนจากระบบรวบรวมข้อมูลแบบเดิมมาเป็น ระบบข้อมูลระบุตัวตน (microchip)

2. ปรับระบบควบคุมจำนวนสัตว์ตามพื้นที่เพื่อ ความเป็นอยู่และสุขอนามัยร่วมกัน

3. ใช้มาตรการลดความเสี่ยงที่อิงหลักวิทยาศาสตร์สาธารณสุข

4. มีการขยายเวลาให้สังคมเตรียมความพร้อมก่อนบังคับใช้จริง

ในภาพรวมเป็น กรอบการจัดการสัตว์เลี้ยงระดับเมือง ที่พยายามผสานระหว่าง ความปลอดภัยสาธารณะ, สวัสดิภาพสัตว์, และการอยู่ร่วมกันในสังคมเมือง โดยอ้างอิงหลักการของการวางนโยบายสาธารณะในบริบทเมืองใหญ่ ช่วยกันนะครับ เพื่อให้บ้านเมืองเราน่าอยู่มากขึ้น

น.สพ. นนทษิต ชุติญาณวัฒน์

โรงพยาบาลสัตว์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์