สวัสดีครับ ช่วงนี้อากาศเย็นลงในบางวัน แต่บางวันก็ร้อน แม้จะยังไม่เข้าหน้าร้อนจริงๆ ก็ตาม บางวันมีฝุ่นละออง PM 2.5 มาก บางวันก็ไม่มาก ทำให้เจ้าของสัตว์เลี้ยงหลายรายสับสนว่าควรพาสัตว์เลี้ยงไปออกกำลังกายนอกบ้านหรือไม่ ถ้าจะไป เราควรเตรียมตัวอย่างไร เช่น อยากพาสุนัขไปเดินเล่นหรือออกกำลังกายในสวนสาธารณะ ต้องเตรียมตัวอย่างไรดี 

ต้องย้ำว่าการออกกำลังกายเป็นกิจกรรมที่ดีต่อสุขภาพกายและสุขภาพใจ ช่วยควบคุมน้ำหนัก เสริมสร้างกล้ามเนื้อ ลดความเครียด และลดพฤติกรรมทำลายข้าวของ แต่เพื่อความปลอดภัย ต้องเตรียมตัวก่อนทุกครั้ง ดังนี้

1.ก่อนพาออกจากบ้านควรเช็กอะไรบ้าง อันดับแรกตรวจสุขภาพโดยรวมของสุนัขก่อน ดูว่าแข็งแรง ไม่ซึม ไม่ไอ ไม่หอบผิดปกติ แต่ถ้ามีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจ โรคข้อเสื่อม โรคไต ต้องปรึกษาสัตวแพทย์ก่อนทำกิจกรรม และต้องได้รับวัคซีนครบ เช่น วัคซีนพื้นฐานป้องกันลำไส้อักเสบ (Parvo) ไข้หัดสุนัข (Distemper)  พิษสุนัขบ้า วัคซีนฉี่หนู โดยเฉพาะในพื้นที่มีน้ำขังและในสวนสาธารณะมีความเสี่ยงจากเชื้อโรคปนเปื้อนบนพื้นดิน ควรป้องกันเห็บหมัดและพยาธิด้วย ควรให้ยาป้องกันเห็บหมัดและพยาธิหนอนหัวใจสม่ำเสมอ เพราะสวนสาธารณะเป็นแหล่งสะสมปรสิต

2.เรื่องอาหารและน้ำ สำคัญมาก ห้ามพาสัตว์เลี้ยงออกกำลังกายทันทีหลังกินอาหาร แต่ต้องรออย่างน้อย 2-3 ชั่วโมง โดยเฉพาะสุนัขพันธุ์ใหญ่ เพราะอาจเสี่ยงอาการกระเพาะบิด ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินอันตรายถึงชีวิต และเตรียมน้ำสะอาดไปด้วย เพื่อให้ดื่มเป็นระยะ ๆ อย่าปล่อยให้ดื่มรวดเดียวในปริมาณมาก แล้วปล่อยให้วิ่งทันที เพราะมีโอกาสทำให้เกิดการอาเจียนหลังออกกำลังกายได้

3.เลือกเวลาให้เหมาะกับอากาศเมืองไทย เพราะอากาศร้อนและชื้นมาก เสี่ยงต่ออาการฮีทสโตรก (ลมแดด) เวลาที่เหมาะสมในการออกกำลังกายคือ ก่อน 8 โมงเช้า หรือหลัง 6 โมงเย็น แล้วอย่าลืมเช็กพื้นดินก่อนว่าร้อนจัดหรือไม่ โดยใช้หลังมือแตะพื้น 5–7 วินาที ถ้ารู้สึกร้อนมาก แปลว่าอาจทำให้อุ้งเท้าสัตว์ไหม้ได้

4.ควรออกกำลังกายแบบไหน สำหรับสุนัขทั่วไป ให้เดิน 20–40 นาที  สัปดาห์ละ 3–5 วัน เดินสม่ำเสมอ ไม่ต้องวิ่งหนัก ถ้ามีอาการเหนื่อยมาก สามารถพักแล้วเดินต่อได้ ไม่จำเป็นต้องเดินต่อเนื่องหรือหักโหมจนมากเกินไป สำหรับลูกสุนัข หลีกเลี่ยงการวิ่งกระแทกพื้นแข็งนาน ๆ  ไม่ควรกระโดดสูงบ่อย ๆ ส่วนสุนัขสูงอายุ  ให้เดินช้า ๆ หลีกเลี่ยงการวิ่งหรือหมุนตัวเร็ว

5.อาการอันตรายที่ต้องหยุดทันที คืออาการเหล่านี้ หอบมากผิดปกติ น้ำลายเหนียว ยืด  เหงือกแดงจัดหรือซีด  เดินเซ อ่อนแรง ล้ม อาเจียนหรือท้องขยายผิดปกติ อาการฮีทสโตรกมักเริ่มจากหอบจัดและซึมลงอย่างรวดเร็ว ต้องรีบพาไปพบสัตวแพทย์ทันที

6.ความเสี่ยงที่พบได้ในสวนสาธารณะ คือ เห็บ หมัด , อุจจาระสัตว์อื่นที่มีเชื้อโรค , เศษแก้ว ของมีคม , พืชหรือสารเคมีที่อาจระคายเคือง เช่น ยากำจัดวัชพืช ปุ๋ยใส่ต้นไม้ และสุนัขตัวอื่นที่ก้าวร้าว จึงควรใส่สายจูงไว้ตลอดเวลา เว้นแต่เป็นพื้นที่ที่อนุญาตและมั่นใจว่าสุนัขถูกควบคุมได้ดี

7.เมื่อกลับถึงบ้านควรตรวจอุ้งเท้า ดูว่ามีแผลหรือไม่ มีเห็บหมัด ติดกลับมาหรือไม่ แล้วรีบเช็ดตัวให้สะอาด ให้พักในที่บริเวณอากาศถ่ายเทดีแล้วสังเกตอาการในช่วง 24 ชั่วโมงหลังออกกำลังกาย ถ้าซึม เดินกะเผลก ไม่กินอาหาร หรือหายใจเร็วผิดปกติ ต้องพาไปพบสัตวแพทย์

กล่าวโดยสรุป ต้องดูแลสุขภาพสัตว์ให้ดี พาไปฉีดวัคซีนและยาป้องกันปรสิตครบตามกำหนด เลือกเวลาพาไปออกกำบังกายในช่วงไม่ร้อนจัด อย่าออกกำลังกายหลังอาหารทันที แล้วสังเกตอาการผิดปกติเสมอ 

การออกกำลังกายระหว่างเจ้าของกับสัตว์เลี้ยงเป็นสร้างสัมพันธภาพที่ดีต่อกัน สัตว์จะรับรู้ว่าเจ้าของดูแลเอาใจใส่ ส่วนเจ้าของก็ได้ออกกำลังกายไปพร้อมกับสัตว์เลี้ยง ทั้งคู่มีสุขภาพดีไปด้วยกัน 

น.สพ. นนทษิต ชุติญาณวัฒน์

โรงพยาบาลสัตว์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน