ช่วงนี้อากาศร้อนสุด ๆ ร้อนจนคนทุกคนบ่นว่า ร้อนจะตายอยู่แล้ว ร้อนเหมือนอยู่ในกองไฟ เมื่อคนร้อนจนทนแทบไม่ได้ ก็หมายความว่าสัตว์เลี้ยง และสัตว์ต่าง ๆ ก็ประสบปัญหาความร้อนสาหัสเช่นกัน 

วันนี้จะชวนคุณร่วมกันดูแลสัตว์เลี้ยง โดยเฉพาะสุนัข ทั้งที่มีเจ้าของและจรจัด เพื่อให้รอดพ้นจากอการลมแดดหรือ heat stroke  ขอย้ำว่ายิ่งอากาศร้อนจัดและมีความชื้นในอากาศสูงมาก ๆ จะทำให้ทั้งสุนัขและแมวเกิดอาการหายใจหอบได้ง่าย

สุนัขเสี่ยงกับการเกิดโรคลมแดดเมื่ออยู่ในอากาศร้อนจัด จนอุณหภูมิร่างกายสูงเกิน 40–41 องศาเซลเซียส จึงทำให้ระบบควบคุมอุณหภูมิในร่างกายล้มเหลว จะสังเกตเห็นว่าสุนัขมีอาการหอบหนัก เพื่อเร่งให้เกิดการระเหยน้ำจากระบบทางเดินหายใจ เมื่ออากาศร้อนและชื้น ส่งผลให้การระเหยน้ำลดลง ทำให้ระบายความร้อนไม่ได้ จึงทำให้อุณหภูมิสะสมในร่างกายสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว เมื่อร่างกายร้อนมากเกินไปจะเกิดปฏิกิริยาลูกโซ่ ทำให้ระบบไหลเวียนเลือดมีปัญหา หลอดเลือดขยายทำให้ความดันต่ำ เลือดจึงไปเลี้ยงอวัยวะได้น้อยลง ผลที่ตามมาคือเกิดภาวะอวัยวะล้มเหลว เช่น สมองขาดเลือด หรือเลือดไปเลี้ยงน้อย จึงทำให้เกิดภาวะชักหรือหมดสติ ส่วนไตนั้น เมื่อเลือดไปเลี้ยงน้อยลง ก็มีโอกาสเกิดภาวะไตวาย ส่วนตับ เมื่อพบภาวะการไหลเวียนโลหิตลดลง ทำให้ตับสูญเสียหน้าที่ 

ดังนั้น จึงไม่ควรนำสุนัขเข้าไปไว้ในรถยนต์ที่จอดตากแดด จนในรถมีอุณหภูมิสูงเกิน 50 องศาเซลเซียส เพราะจะทำให้เกิดภาวะลมแดดได้ และไม่ควรนำสุนัขไปออกกำลังกายในช่วงอุณหภูมิสูง แต่ต้องให้อยู่ในที่อากาศไม่ร้อนจัด มีลมพัดถ่ายเทได้สะดวก มีน้ำสะอาดให้สัตว์กินเพียงพอ โดยเฉพาะสุนัขพันธุ์หน้าสั้น ที่มีช่องทางเดินหายใจแคบ ทำให้การระบายความร้อนทำงานได้ไม่ดี จึงเสี่ยงกับการเกิดภาวะลมแดดได้ง่ายกว่าพันธุ์อื่น ๆ โดยกลุ่มสุนัขพันธุ์หน้าสั้น ได้แก่พันธุ์ Bulldog, French Bulldog, Pug, Shih Tzu และ Boston Terrier และอีกกลุ่มคือสุนัขพันธุ์ขนหนา ได้แก่ Siberian Husky, Chow Chow และ Golden Retriever และสุนัขพันธุ์ใหญ่ที่มีขนาดตัวใหญ่มาก ได้แก่ Saint Bernard และ New foundland

อีกปัจจัยหนึ่งของปัญหา คือจากการสร้างความร้อนจากในการเผาผลาญอาหารของสัตว์โดยเฉพาะสุนัขอ้วน สุนัขแก่ และลูกสุนัข รวมถึงสุนัขที่มีปัญหาโรคหัวใจ โรคทางเดินหายใจ โรคต่อมไร้ท่อ เช่น ภาวะไทรอยด์ต่ำ

อาการภาวะลมแดดช่วงแรกในสุนัข ได้แก่ หอบเร็วและแรง น้ำลายไหล ตัวร้อน กระสับกระส่าย และต่อมาจะมีอาการอาเจียน ท้องเสีย เดินเซ อ่อนแรง หากปล่อยไว้ชักหรือหมดสติ

การปฐมพยาบาลเบื้องต้น ต้องลดอุณหภูมิให้เร็ว แต่ต้องเน้นเรื่องความปลอดภัย โดยย้ายสุนัขเข้าในที่ร่ม หรือในห้องแอร์ ใช้น้ำอุณหภูมิปกติเช็ดตัวเช็ด บริเวณใบหู ท้อง เปิดพัดลมช่วยระบายความร้อน ให้สัตว์ดื่มน้ำเย็น ถ้าสัตว์ยังรู้สึกตัวดี แล้วรีบพาไปโรงพยาบาลสัตว์

สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาดคือ ห้ามใช้น้ำแข็ง น้ำเย็นจัดเช็ดตัว เพราะจะทำให้หลอดเลือดหด ทำให้ระบายความร้อนได้ไม่ดี 

ภาวะลมแดด ถูกจัดเป็นภาวะฉุกเฉินเป็นอันตรายถึงชีวิตของทั้งคนและสัตว์ โดยมีต้นเหตุจากอากาศร้อนจัด สัตว์จึงระบายความร้อนได้ไม่ทัน ขอย้ำว่าสุนัขพันธุ์หน้าสั้นเสี่ยงเกิดลมแดดมากที่สุด หากแก้ปัญหาได้ไม่ทันการจะช้อคหมดสติ แต่เราสามารถป้องกันได้ด้วยการไม่ปล่อยให้สัตว์อยู่ในที่ซึ่งอากาศร้อนจัด และให้สัตว์กินน้ำสะอาดให้เพียงพอตลอดเวลา

น.สพ. นนทษิต ชุติญาณวัฒน์

หน่วยกิจการพิเศษ โรงพยาบาลสัตว์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน