สัปดาห์ก่อนได้พูดถึงขนมสำหรับสัตว์เลี้ยงแบ่งเป็นสามประเภทไปแล้ว คือกลุ่มเพื่อเป็นรางวัล เพื่อการฝึก เพื่อรักษาสุขภาพช่องปาก และเพื่อการขบเคี้ยว สัปดาห์นี้จะกล่าวถึงการเลือกขนมให้สัตว์ว่าต้องเน้นในเรื่องใดหรือต้องเลี่ยงในสิ่งใด

ขนมสำหรับสัตว์เลี้ยงมีส่วนประกอบหลายชนิดที่ควรหลีกเลี่ยงในขนมสัตว์เลี้ยง เช่น เกลือสูง น้ำตาลสูง และไขมันสูงเกินไป เพราะส่งผลต่อความอ้วน ความดันโลหิตสูง และภาวะตับอ่อนอักเสบ นอกจากนี้สารกันเสียบางชนิด เช่น BHA และ BHT แม้ได้รับอนุญาตในบางประเทศ แต่ปัจจุบันมีแนวโน้มเลือกใช้สารถนอมอาหารแบบธรรมชาติมากขึ้น เช่น วิตามิน E จากสารประกอบอินทรีย์ธรรมชาติ

สิ่งสำคัญที่สุดคือ ต้องหลีกเลี่ยงวัตถุดิบที่เป็นพิษต่อสัตว์ เช่น ช็อกโกแลต ซึ่งมีสารมีฤทธิ์กระตุ้นประสาทที่ส่งผลต่อระบบหัวใจและระบบประสาท องุ่นและลูกเกดที่มีผลต่อกับไต หัวหอมและกระเทียมที่ทำให้เกิดเซลล์เม็ดเลือดแดงถูกทำลาย

รวมถึงน้ำตาลแอลกอฮอล์ซึ่งพบในลูกอมและเนยถั่วบางชนิด สามารถทำให้สุนัขเกิดปัญหาน้ำตาลในเลือดต่ำ และเกิดตับวายรุนแรง

การเลือกขนมควรคำ นึงถึงสุขภาพเฉพาะตัวของสัตว์ เช่น สัตว์โรคไต ต้องหลีกเลี่ยงสารฟอสฟอรัสสูง สัตว์โรคหัวใจควรจำกัดเกลือ สัตว์อ้วนควรเลือกอาหารให้พลังงานต่ำ ส่วนสัตว์ที่แพ้อาหาร ก็ต้องดูว่าแพ้อะไรแล้วห้ามให้อาหารชนิดนั้น ๆ อย่างเด็ดขาด เช่น แพ้นมวัว เป็นต้น เพื่อหลีกเลี่ยงสารกระตุ้นการแพ้

อีกประเด็นที่สำคัญคือต้องอ่านฉลากอาหารสัตว์ให้ดี ดูส่วนประกอบอาหาร และการวิเคราะห์ทางโภชนาการอย่างละเอียด โดยวัตถุดิบที่อยู่ต้นรายการหมายถึงมีปริมาณมากที่สุดหากพบว่ามีน้ำตาล และแบะแซ corn หรือเกลืออยู่ในอันดับต้นๆ ถือว่าไม่เหมาะสม นอกจากนี้ควรสังเกตการให้พลังงานต่อการบริโภคแต่ละครั้งด้วย เพราะขนมบางชนิดแม้ชิ้นเล็กแต่ให้พลังงานสูงมาก

โดยสรุป ขนมสัตว์เลี้ยงเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพที่มีความสำคัญทั้งด้านโภชนาการ พฤติกรรม และคุณภาพชีวิต การเลือกขนมที่เหมาะสมควรพิจารณาจากคุณค่าทางอาหาร ความปลอดภัย พลังงาน อายุ และโรคประจำตัวของสัตว์ หลักการสำคัญที่สุดคือการให้ขนมในปริมาณเหมาะสมและไม่เกิน 10 เปอร์เซ็นต์ของพลังงานต่อวัน เพื่อป้องกันโรคอ้วนและความไม่สมดุลทางโภชนาการ

แนวโน้มในปัจจุบันของโภชนาการทางสัตวแพทย์จึงมุ่งเน้นด้านการดูแลสุขภาพเชิงป้องกัน หรือขนมที่ให้ประโยชน์ด้านสุขภาพมากขึ้น เพื่อให้ขนมไม่ได้เป็นเพียงรางวัล แต่เป็นส่วนหนึ่งของการส่งเสริมสุขภาพสัตว์เลี้ยงอย่างยั่งยืน

น.สพ.นนทษิต ชุติญาณวัฒน์

หน่วยกิจการพิเศษ โรงพยาบาลสัตว์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน