คนที่มีสัตว์เลี้ยง เช่น น้องหมา น้องแมว มักจะมีของกินเล่นหรือขนมให้กับเขา เพื่อเป็นรางวัล ดังนั้น สัปดาห์นี้เรามาทำความรู้จักขนมสำหรับสัตว์เลี้ยงกัน

ขนมสำหรับสัตว์เลี้ยง หรือ pet treats, pet snacks เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพสัตว์ที่ถูกพิจารณาว่ามีความสำคัญมากขึ้นในทางสัตวแพทย์และโภชนศาสตร์ของสัตว์ (veterinary nutrition) แต่ในอดีตขนมเหล่านี้มักถูกมองว่าเป็นเพียงรางวัลหรืออาหารว่าง แต่ปัจจุบันมีข้อมูลทางวิชาการชัดเจนว่าขนมสามารถส่งผลทั้งในด้านบวกและลบต่อสุขภาพสัตว์เลี้ยง ไม่ว่าจะเป็นภาวะโภชนาการ สุขภาพช่องปาก ระบบทางเดินอาหาร พฤติกรรม โรคอ้วน รวมถึงโรคเรื้อรังต่าง ๆ เช่น โรคไต โรคหัวใจ และโรคตับอ่อนอักเสบ

ดังนั้นการเลือกขนมที่เหมาะสมจึงต้องพิจารณาหลักการทางโภชนศาสตร์ด้วย ไม่ใช่ใช้เพียงหลักความชอบหรือการตลาดของผลิตภัณฑ์เท่านั้น

ในทางสัตวแพทย์ ขนมจัดเป็นอาหารเสริม (complementary food) มากกว่าอาหารหลัก โดยแนวทางของ American Animal Hospital Association (AAHA) และ World Small Animal Veterinary Association (WSAVA) แนะนำว่าพลังงานจากขนมไม่ควรเกินประมาณ 10 เปอร์เซ็นต์ ของพลังงานทั้งหมดที่สัตว์ได้รับต่อวัน เพื่อป้องกันปัญหาโรคอ้วนและสารอาหารไม่สมดุล ซึ่งพบได้บ่อยในสัตว์เลี้ยงยุคปัจจุบัน โดยเฉพาะในสุนัขและแมวที่เลี้ยงภายในบ้านและมีกิจกรรมทางกายน้อย

ขนมสำหรับสัตว์เลี้ยง แบ่งออกได้หลายประเภทตามวัตถุประสงค์และลักษณะของผลิตภัณฑ์ ประเภทแรกคือการให้รางวัล หรือเพื่อการฝึก ซึ่งเป็นขนมชิ้นเล็ก ใช้ในการฝึกพฤติกรรมแบบ positive reinforcement เช่น การนั่ง คอย หรือเรียกกลับ จุดเด่นคือมีกลิ่นหอม กินง่าย และให้รวดเร็ว เหมาะสำหรับการฝึกสัตว์ ข้อดีคือช่วยเสริมความสัมพันธ์ระหว่างเจ้าของกับสัตว์และเพิ่มประสิทธิภาพการเรียนรู้ แต่หากให้บ่อยเกินไปอาจทำให้สัตว์ได้รับพลังงานเกินโดยไม่รู้ตัว

อีกกลุ่มหนึ่งคือรักษาสุขภาพช่องปาก ซึ่งออกแบบมาเพื่อลด plaque และหินปูน โดยอาศัยการเคี้ยวและแรงเสียดสีเชิงกล บางผลิตภัณฑ์ได้รับการรับรองจาก Veterinary Oral Health Council ว่าช่วยลดคราบหินปูนได้จริง ขนมประเภทนี้มีประโยชน์ต่อสุขภาพช่องปากและลดกลิ่นปาก แต่ไม่สามารถทดแทนการแปรงฟันได้ทั้งหมด และบางชนิดอาจมีพลังงานสูงจนเกินไป

chew treats หรือขนมเคี้ยวนาน เป็นอีกกลุ่มที่ได้รับความนิยม เช่น bully sticks, collagen chews และ yak cheese chews จุดประสงค์หลักคือช่วยลดอาการเบื่อ และช่วยตอบสนองการเคี้ยวตามธรรมชาติของสัตว์ โดยเฉพาะสุนัข การเคี้ยวช่วยลดความเครียดและเป็นการเสริมสภาพแวดล้อม หรือการช่วยปรับและกระตุ้นพฤติกรรมสัตว์ อย่างไรก็ตาม ต้องขนมที่แข็งเกินไป เพราะอาจทำให้ฟันแตกหรือหัก และบางชนิดยังเสี่ยงต่อการอุดตันในระบบทางเดินอาหาร หากสัตว์กลืนชิ้นใหญ่เกินไป

(อ่านต่อตอนสองในสัปดาห์หน้า)

น.สพ. นนทษิต ชุติญาณวัฒน์

หน่วยกิจการพิเศษ โรงพยาบาลสัตว์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน