ในอดีต การเคลื่อนย้ายเงินที่ได้มาจากการคอร์รัปชันหรืออาชญากรรมข้ามชาติมักอาศัยเงินสด บัญชีธนาคารในต่างประเทศ หรือบริษัทนอมินีเพื่ออำพรางเส้นทางการเงิน แต่ในปัจจุบัน สกุลเงินดิจิทัล (Cryptocurrency) เปิดช่องทางใหม่ให้การโอนเงินข้ามพรมแดนเกิดขึ้นได้แทบจะในทันที โดยไม่ต้องผ่านตัวกลางทางการเงินแบบเดิม ทว่าความสะดวกและรวดเร็วของนวัตกรรมทางการเงินนี้กลับกลายเป็นดาบสองคมที่สร้างความท้าทายครั้งใหม่ให้กับการต่อต้านคอร์รัปชันทั่วโลก

คุณสมบัติสำคัญที่ทำให้สกุลเงินดิจิทัลถูกนำมาใช้ในกิจกรรมผิดกฎหมาย คือความสามารถในการเคลื่อนย้ายเงินข้ามพรมแดนได้อย่างรวดเร็วโดยไม่ต้องผ่านตัวกลางทางการเงินแบบเดิม การทำธุรกรรมใช้เพียงหมายเลขกระเป๋าเงินดิจิทัล โดยไม่แสดงชื่อของผู้ใช้งานโดยตรง แม้ธุรกรรมทั้งหมดจะถูกบันทึกไว้บนบล็อกเชนและสามารถตรวจสอบย้อนหลังได้ แต่การเชื่อมโยงกระเป๋าเงินเหล่านั้นกับบุคคลจริงยังต้องอาศัยข้อมูลจากหลายแหล่งประกอบจึงเป็นช่องว่างที่ผู้กระทำผิดใช้ประโยชน์ได้ (S Elsayed, 2023)

ปัญหาการติดตามธุรกรรมบนบล็อกเชนยิ่งทวีความซับซ้อนมากยิ่งขึ้น เมื่อเงินถูกโอนไปยังบริษัทที่ปกปิดผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง (Beneficial Ownership)หรือถือครองผ่านบริษัทบังหน้า (Shell Companies) บริษัทนอมินีหรือโครงสร้างการถือครองหลายชั้น (Parrett-Jung, 2026) การสืบสวนก็อาจไม่สามารถเชื่อมโยงไปถึงบุคคลที่อยู่เบื้องหลังได้ ด้วยเหตุนี้การติดตามเงินจากการคอร์รัปชันในปัจจุบันจึงมีความท้าทายมากกว่าเดิม

ช่องโหว่ดังกล่าวส่งผลกระทบโดยตรงต่อการคอร์รัปชัน โดยเฉพาะการติดสินบนและการยักยอกทรัพย์ ในอดีต การจ่ายสินบนมักต้องส่งมอบเงินสดหรือโอนผ่านระบบธนาคาร ซึ่งทิ้งร่องรอยให้สามารถตรวจสอบได้ แต่เมื่อมีสกุลเงินดิจิทัล ผู้ให้และผู้รับสินบนสามารถโอนเงินเข้ากระเป๋าเงินดิจิทัลได้โดยตรง ลดความจำเป็นในการพบหน้ากัน และลดความเสี่ยงที่จะถูกตรวจพบจากระบบการเงินแบบดั้งเดิม

ความเสี่ยงในลักษณะนี้เกิดขึ้นแล้วหลายประเทศ เช่น เจ้าหน้าที่ข่าวกรองจีนที่ถูกกล่าวหาว่าพยายามจ่ายสินบนให้พยานในคดีของสหรัฐอเมริกาด้วยสกุลเงินดิจิทัล เพื่อแลกกับการทำลายหลักฐาน ขณะที่อีกกรณีหนึ่งในเกาหลีใต้ เจ้าหน้าที่รัฐถูกกล่าวหาว่ายักยอกเงินประกันสุขภาพของรัฐหลายล้านดอลลาร์ ก่อนนำเงินส่วนใหญ่ไปแปลงเป็นสกุลเงินดิจิทัลแล้วหลบหนีออกนอกประเทศ (S Elsayed, 2023) กรณีเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่าสกุลเงินดิจิทัลกลายเป็นเครื่องมือใหม่ในการซ่อนและเคลื่อนย้ายทรัพย์สินที่ได้มาจากการทุจริต

นอกจากนี้ การฟอกเงินยังเป็นกิจกรรมผิดกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับสกุลเงินดิจิทัลมากที่สุดเครือข่ายอาชญากรรมสามารถนำเงินที่ได้จากยาเสพติดการฉ้อโกง หรืออาชญากรรมรูปแบบอื่นมาแปลงเป็นสินทรัพย์ดิจิทัล ก่อนใช้บริการอย่าง CryptoMixers เพื่อผสมธุรกรรมจากหลายแหล่งและกระจายเงินไปยังกระเป๋าเงินหลายใบ ทำให้การติดตามที่มาของเงินทำได้ยากขึ้น อีกทั้งยังมีสกุลเงินดิจิทัลบางประเภทที่ถูกออกแบบมาเพื่อเพิ่มระดับความเป็นส่วนตัวของผู้ใช้งาน ยิ่งเพิ่มความซับซ้อนให้กับการสืบสวน

การรับมือกับความท้าทายรูปแบบใหม่นี้จึงต้องอาศัยความร่วมมือพร้อมกันหลายด้าน ตั้งแต่การกำกับดูแลผู้ให้บริการสินทรัพย์ดิจิทัล การยกระดับมาตรการป้องกันการฟอกเงิน การพัฒนาระบบเปิดเผยและตรวจสอบข้อมูลผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงของบริษัท การแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างประเทศ ไปจนถึงการเพิ่มศักยภาพของหน่วยงานบังคับใช้กฎหมายในการติดตามธุรกรรมดิจิทัลและตรวจสอบโครงสร้างการถือครองที่ซับซ้อน

ประเด็นเหล่านี้สอดคล้องกับบทเรียนสำคัญจากงานประชุมนานาชาติว่าด้วยนวัตกรรมการต่อต้านคอร์รัปชัน ครั้งที่ 4 ซึ่ง KRAC ร่วมจัดขึ้นเมื่อวันที่ 18-19มิถุนายนที่ผ่านมา เวทีดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า คอร์รัปชันในโลกดิจิทัลไม่ได้จำกัดอยู่แค่การโกงรูปแบบเดิม แต่เชื่อมโยงกับเทคโนโลยี สินทรัพย์ดิจิทัล การฟอกเงินข้ามพรมแดน และการปกปิดผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงมากขึ้นเรื่อยๆ การรับมือจึงต้องอาศัยทั้งเครื่องมือใหม่ ข้อมูลที่เชื่อมโยงกัน กฎหมายที่ก้าวทันความเสี่ยง และความร่วมมือระหว่างประเทศ เพราะเมื่อการคอร์รัปชันและการเงินผิดกฎหมายก้าวข้ามพรมแดนได้ง่ายขึ้น การรับมือก็ต้องก้าวข้ามพรมแดนเช่นเดียวกัน!

หากสนใจศึกษาประเด็นคอร์รัปชันในโลกดิจิทัล การใช้เทคโนโลยีเพื่อป้องกันการทุจริต ความโปร่งใสของผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง และบทเรียนจากเวทีประชุมนานาชาติว่าด้วยนวัตกรรมการต่อต้านคอร์รัปชัน สามารถติดตามอ่านเพิ่มเติมได้ใน KRAC Newsletter ฉบับล่าสุด ซึ่งรวบรวมประเด็นสำคัญจากงานประชุมครั้งนี้ไว้อย่างรอบด้าน ผู้สนใจสามารถสมัครรับจดหมายข่าวได้ผ่านเพจ KRAC Corruption เพื่อไม่พลาดเนื้อหาความรู้และบทวิเคราะห์ด้านการต่อต้านคอร์รัปชันที่เข้มข้นเข้าใจง่าย และนำไปใช้ต่อได้จริง

อ้างอิง

https://www.u4.no/publications/illicit-finance-financial-secrecy-and-state-threats

https://knowledgehub.transparency.org/helpdesk/cryptocurrencies-corruption-and-organised-crime-implications-of-the-growing-use-of-cryptocurrencies-in-enabling-illicit-finance-and-corruption

ธนากาญจน์ กันทอง