การทุจริตในการสอบราชการถือเป็นการบ่อนทำลาย “ระบบคุณธรรม”อันเป็นกลไกในการคัดเลือกบุคลากรเข้าสู่ภาครัฐ เมื่อผู้ที่ได้ตำแหน่งไม่ได้มาจากความรู้ความสามารถ แต่เกิดจากการซื้อข้อสอบ การจ้างสอบแทน หรือการใช้อำนาจช่วยเหลือกัน ผลเสียจึงไม่ได้หยุดอยู่แค่การสอบครั้งนั้น แต่ส่งผลต่อประสิทธิภาพของหน่วยงานรัฐ และคุณภาพของการบริหารประเทศในระยะยาว

เหตุการณ์การทุจริตในการสอบราชการที่เกิดขึ้นในประเทศไทยเมื่อไม่นานมานี้ จึงควรถูกมองว่าเป็นสัญญาณเตือนให้รัฐเร่งปฏิรูประบบป้องกันการโกงสอบอย่างจริงจัง มากกว่าจะจำกัดอยู่เพียงการดำเนินคดีกับผู้กระทำผิดเฉพาะราย

ในทางรัฐศาสตร์ การสอบแข่งขันของรัฐมีความหมายมากกว่าการคัดเลือกคนเข้าทำงาน แต่เป็นกระบวนการสร้างความชอบธรรมให้กับระบบราชการ เพราะประชาชนยอมรับอำนาจของข้าราชการบนฐานความเชื่อว่า บุคคลเหล่านั้นผ่านการแข่งขันที่เป็นธรรมและได้รับการคัดเลือกจากความสามารถ

หากความเชื่อนี้ถูกสั่นคลอน ความไว้วางใจต่อรัฐย่อมลดลงตามไปด้วย เพราะรัฐกำลังเปิดประตูให้บุคคลที่พร้อมละเมิดกติกาตั้งแต่วันแรกของการเข้าสู่ระบบราชการ ได้เข้าไปใช้อำนาจสาธารณะในอนาคต

ประเทศจีนเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่น่าสนใจของการยกระดับการปราบปรามการทุจริตในการสอบ หลังจากเผชิญปัญหาขบวนการขายข้อสอบ การจ้างสอบแทน และการใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ช่วยโกงอย่างเป็นระบบ

รัฐบาลจีนได้แก้ไขประมวลกฎหมายอาญาในปี 2015 ยกระดับการโกงข้อสอบระดับชาติจากความผิดทางวินัยให้กลายเป็นความผิดทางอาญา ครอบคลุมทั้งการสอบเข้ามหาวิทยาลัยการสอบเข้าศึกษาต่อระดับบัณฑิตศึกษา และการสอบแข่งขันเข้ารับราชการพลเรือน

โดยผู้ที่จัดตั้งเครือข่ายโกงข้อสอบ ลักลอบขายข้อสอบ หรือเปิดเผยข้อสอบที่เป็นความลับของรัฐ มีโทษจำคุกตั้งแต่ 3 ถึง 7 ปี ขณะที่ผู้เข้าสอบที่ทุจริตจะถูกเพิกถอนผลสอบ ถูกตัดสิทธิ์การสอบระดับชาติเป็นเวลา 1-3 ปี และอาจถูกดำเนินคดีอาญาในกรณีที่มีความร้ายแรง

สิ่งที่น่าสนใจคือ จีนไม่ได้ลงโทษเฉพาะผู้เข้าสอบ แต่ใช้แนวคิด “ปราบทั้งห่วงโซ่การโกง” โดยขยายความรับผิดไปยังทุกฝ่ายที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นผู้จัดตั้งเครือข่าย ผู้ขายข้อสอบ ผู้ผลิตและจำหน่ายอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เพื่อการโกง ผู้เข้าสอบแทน ผู้ว่าจ้างเข้าสอบแทน ตลอดจนผู้ที่เผยแพร่ข่าวลวงเกี่ยวกับข้อสอบเพื่อหลอกลวงผู้เข้าสอบ

สิ่งที่ทำให้มาตรการเหล่านี้ได้รับการยอมรับจากสังคมจีน คือการที่รัฐบาลอธิบายว่าความเป็นธรรมของการสอบเป็น “ผลประโยชน์สาธารณะ” มิใช่เพียงสิทธิ์ของผู้เข้าสอบแต่ละคน การสอบระดับชาติจึงถูกยกระดับเป็นเรื่องของความมั่นคงทางสังคม

เมื่อประชาชนเชื่อว่าระบบสอบมีความโปร่งใส ความเชื่อมั่นต่อรัฐก็จะเพิ่มขึ้นตามไปด้วย ตรงกันข้าม หากประชาชนเชื่อว่าตำแหน่งในระบบราชการสามารถซื้อได้ความศรัทธาต่อสถาบันของรัฐย่อมถูกบั่นทอนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ประเทศไทยจึงควรนำบทเรียนดังกล่าวมาปรับใช้ผ่านการปฏิรูปกฎหมายและการบริหารจัดการการสอบในหลายมิติ ควรพิจารณายกระดับการทุจริตในการสอบแข่งขันเพื่อเข้ารับราชการและการสอบระดับชาติที่สำคัญให้เป็นความผิดทางอาญาอย่างชัดเจน พร้อมกำหนดบทลงโทษที่ครอบคลุมทั้งห่วงโซ่การโกงข้อสอบ รวมไปถึงการตัดสินโทษที่รวดเร็ว

นอกจากนี้ ประเทศไทยควรสร้างกลไกความร่วมมือระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น สำนักงาน ก.พ.สำนักงานตำรวจแห่งชาติ ป.ป.ช. กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม กระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวกรอง ติดตามเครือข่ายรับการโกงสอบ

เพราะการปราบปรามจะมีประสิทธิภาพมากขึ้นเมื่อรัฐมองปัญหานี้ในฐานะอาชญากรรมข้ามหน่วยงาน ไม่ใช่ภารกิจของหน่วยงานผู้จัดสอบเพียงแห่งเดียว

ท้ายที่สุด การปราบโกงสอบราชการเป็นสิ่งที่ต้องเร่งทำเพื่อรักษาความบริสุทธิ์ของสนามสอบ และปกป้องผลประโยชน์ของชาติในอนาคต ข้าราชการคือผู้ใช้อำนาจแทนประชาชน การคัดเลือกบุคลากรจึงต้องตั้งอยู่บนความสามารถ ความซื่อสัตย์ และการแข่งขันที่เป็นธรรม

หากรัฐสามารถตัดวงจรการโกงสอบได้ตั้งแต่ต้นทาง ก็เท่ากับตัดโอกาสไม่ให้ผู้ที่ยอมละเมิดกติกาเพื่อประโยชน์ส่วนตนเข้าสู่ระบบราชการ การปฏิรูประบบสอบจึงไม่ใช่เพียงนโยบายด้านการศึกษา หรือการบริหารงานบุคคล หากเป็นยุทธศาสตร์สำคัญในการสร้างธรรมาภิบาล ฟื้นฟูความเชื่อมั่นของประชาชน และปกป้องคุณภาพของสถาบันรัฐในระยะยาว

เพราะการปล่อยให้การโกงสอบดำรงอยู่ ย่อมเท่ากับการปล่อยให้“เนื้อร้าย” ค่อยๆ แทรกซึมเข้าไปในกลไกของประเทศตั้งแต่วันแรกที่บุคคลเหล่านั้นก้าวเข้าสู่ชีวิตราชการ

ศุภวิชญ์ แก้วคูนอก