เมื่อสัตว์เลี้ยงมีอาการเจ็บป่วย เจ็บปวด เจ้าของสามารถรับรู้ทันที ได้หากเราสังเกตเขาใกล้ชิด เช่น ในกรณีที่เขาประสบอุบัติเหตุ หรือป่วยเป็นโรคต่าง ๆ เราจะรู้ได้ว่าเขากำลังทรมาน ลองนึกภาพว่าหากคุณมีไข้ ปวดหัว ปวดท้อง แต่ไม่สามารถบอกใครได้ว่ากำลังรู้สึกอย่างไร หรือเจ็บปวดตรงไหน เราจะทรมานมากสักเท่าใด แต่อย่าลืมว่าหมาแมวที่เราเลี้ยงไว้ไม่สามารถบอกเราตรง ๆ ได้ว่าเขาเจ็บป่วย ไม่สบาย แต่ในฐานะเจ้าของสัตว์จึงต้องเป็นนักสังเกตการณ์ที่ดี และเรียนรู้ที่จะเข้าใจภาษากายและพฤติกรรมสัตว์ที่เปลี่ยนไป เพราะเป็นช่องทางเดียวที่จะเข้าใจและสื่อสารกับเขาได้

เจ้าของที่รักและห่วงใยสัตว์เลี้ยงสามารถเข้าใจอาการและการแสดงออกต่าง ๆ ที่บ่งบอกว่าหมาและแมวกำลังมีอาการเจ็บปวด เมื่อรู้แล้วจะได้พาเขาไปพบสัตวแพทย์ได้ทันที ขอย้ำว่าหมากับแมวนั้นแสดงออกไม่เหมือนกัน ดังนั้น ก่อนที่เราจะดูรายละเอียดพฤติกรรมสัตว์จึงมีข้อควรรู้พื้นฐานที่สำคัญมากข้อหนึ่ง คือ หมาและแมวมีสัญชาตญาณการแสดงความเจ็บปวดต่างกัน

สำหรับหมานั้น โดยธรรมชาติเป็นสัตว์นักล่ามักใช้ชีวิตเป็นฝูง การแสดงออกถึงความอ่อนแอจึงไม่ใช่เรื่องต้องห้ามมากนัก พวกเขาจึงมีแนวโน้มการส่งเสียงหรือแสดงพฤติกรรมที่ผิดปกติให้เราเห็นได้ชัดเจนกว่าแมว

ส่วนแมวนั้น โดยธรรมชาติเป็นทั้งนักล่าและผู้ถูกล่า การแสดงความอ่อนแอในธรรมชาติ จึงหมายถึงการตกเป็นเป้าหรือเป็นเหยื่อ แมวจึงมีสัญชาตญาณซ่อนความเจ็บปวดเอาไว้สุดชีวิต แมวจะพยายามทำตัวให้ปกติที่สุดเท่าที่จะทำได้ แม้ว่าภายในร่างกายของเขาจะรู้สึกเจ็บปวดมากก็ตาม นี่คือเหตุผลว่าทำไมเราจึงสังเกตเห็นความเจ็บปวดในหมาได้ง่ายกว่าแมว ดังนั้นเราจึงต้องเป็นคนช่างสังเกตมากเป็นพิเศษกับแมว

นอกจากนี้ สัตว์ที่กำลังเจ็บปวด อาจทำพฤติกรรมที่ดูขัดแย้งได้ เช่น กระดิกหางต้อนรับเรา ทั้งที่จริง ๆ แล้วกำลังรู้สึกไม่สบายมาก ความเครียดหรือความกลัวก็สามารถทำให้การแสดงออกของพวกเขาเปลี่ยนไปได้ สิ่งที่เราต้องทำคือดูภาพรวมทั้งหมด โดยไม่เร่งตัดสินจากพฤติกรรมเพียงอย่างใดอย่างหนึ่งเท่านั้น

สังเกตอย่างไรอาการเจ็บปวดได้อย่างไร โดยดูจากพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปของหมาและแมว โดยใช้สัญญาณหลัก ๆ ที่ควรสังเกต ด้วยการแยกแต่ละสายพันธุ์ โดยจะเห็นว่าในหมานั้นมีสัญญาณขอความช่วยเหลือชัดกว่าแมว เช่น

การเข้าสังคมเปลี่ยนแปลงไป โดยปกติเป็นหมาร่าเริง ชอบเล่นด้วย แต่อยู่ ๆ กลับแยกตัว ไม่สนใจใคร มีอาการซึมลง หรือในทางกลับกัน กลับกลายเป็นหมาที่ติดเจ้าของมากผิดปกติ ต้องการอยู่ใกล้ ๆ ตลอดเวลา

การส่งเสียง เช่น ร้องครวญครางเบา ๆ ร้องหงิง ๆ เป็นพัก ๆ หรืออาจคำรามใส่โดยที่ปกติไม่เคยเป็นมาก่อน

ท่าทางและการเดินเปลี่ยนไป มีอาการแข็งเกร็งเวลาเดินหรือลุกนั่ง ไม่ยอมกระโดดขึ้นลงที่สูงเหมือนเดิม และมีท่าทางที่แปลกตา เช่น ท่ายืดก้นหรือท่าสวดมนต์ คือเอาขาหน้าและอกหมอบลงกับพื้น แต่ก้นยังชูโด่งขึ้นมา ซึ่งมักบ่งบอกถึงอาการปวดท้อง หรือไม่ยอมนอน แต่ยืนตลอดเวลา

ชอบกระทำซ้ำ ๆ จนผิดสังเกต เช่น เลีย แทะ หรือกัด บริเวณใดบริเวณหนึ่งตามตัวมากเกินปกติ เช่น เลียข้อขาจนเปียกแฉะตลอดเวลา

ส่วนพฤติกรรมอื่นๆ เช่น เบื่ออาหาร กินน้อยลง หรือมีพฤติกรรมก้าวร้าวขึ้นมาทันทีโดยไม่มีสาเหตุ

น.สพ.นนทษิต ชุติญาณวัฒน์

หน่วยกิจการพิเศษ โรงพยาบาลสัตว์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน